خلیفه باید از کارهای والی‌ها جویا شود و آن‌ها را از نزدیک زیر نظر داشته باشد. او باید کسی را بگمارد که وضعیت کارشان را بررسی کند و بازرسی‌ها را انجام دهد. خلیفه همچنین باید هر از چندگاهی با همه آن‌ها یا با برخی از ایشان دیدار کند و به شکایت‌های رعیت علیه آنان گوش فرا دهد.

The Khaleefah should inquire about the actions of the Waali and He should monitor them closely. He should appoint someone, who can check their state of affairs and carry out inspections. The Khaleefah should also meet with all of them or some of them from time to time and listen to the complaints of the subjects against them.

ثابت شده است که رسول خدا ﷺ هنگام گماشتن والیان، ایشان را امتحان می‌کرد، چنان‌که با معاذ و ابوموسی چنین کرد. ایشان همچنین شیوهٔ انجام وظایفشان را برایشان توضیح می‌داد، چنان‌که با عمرو بن حزم چنین کرد. همچنین توجه آنان را به برخی امور مهم جلب می‌کرد، چنان‌که هنگام گماشتن أبان بن سعید به ولایت بحرین، به او فرمود:

It has been confirmed that the Messenger of Allah (pbuh) would examine the Wulah when appointing them, as He did with Mu’az and Abu Moussa. He used to explain to them how they should conduct their duties, as He did with ‘Amr bin Hazm. He also drew their attention to some important matters as He did with Aban bin Sa’id when He appointed Him Waali over Bahrain and said to him:

«ارْعَوْا عَبْدَ قَيْسٍ وَأَكْرِمُوا سَادَاتِهِمْ». و همچنین تأیید شده که آن حضرت ﷺ والیان را مورد بازخواست قرار می‌داد، وضعیتشان را بررسی می‌کرد و به اخباری که درباره‌شان به ایشان می‌رسید گوش می‌داد. آن حضرت ﷺ از والیان حساب درآمدها و هزینه‌های صرف‌شده را می‌خواست. البخاری و مسلم از ابو حُمَیْد الساعدی روایت کرده‌اند که گفت: «رسول الله ﷺ ابن اللُّتْبِیَّة را به عنوان عامل صدقات بنی سُلَیْم گماشت. چون نزد پیامبر ﷺ بازگشت و آن حضرت ﷺ از او حساب خواست، گفت: "این برای شماست و این را به من هدیه داده‌اند." پس رسول الله ﷺ فرمود: "چرا در خانه پدر و مادرت نماندی تا اگر راستگو هستی هدیه‌ات به تو برسد؟" سپس رسول الله ﷺ بر منبر ایستاد، پس از حمد الهی و ثنای او فرمود: "چه شده است که یکی از کارگزارانی را که من به او مأموریتی می‌دهم، می‌آید و می‌گوید: "این برای شماست و این به من هدیه داده شده است"؟ چرا در خانه پدر یا مادرش نماند تا اگر راستگوست هدیه‌اش به او برسد؟ به خدا سوگند، هیچ یک از شما چیزی از آن (صدقه) را به ناحق برنمی‌دارد مگر آنکه روز قیامت آن را بر گردن خود حمل کند؛ شتری که بع‌بع می‌کند، یا گاوی که ڤ‌ڤ می‌کند، یا گوسفندی که مع‌مع می‌کند." سپس دستان خود را بلند کرد تا سفیدی زیر بغلش را دیدم. سپس دو بار فرمود: "خدایا، فرمان تو را ابلاغ کردم."» عمر ﷱ والیان را از نزدیک زیر نظر داشت و محمد بن مَسْلَمَه را گماشت تا وضعیت آنان را بررسی و بازرسی کند. عمر ﷱ در موسم حج والیان را گرد می‌آورد تا عملکردشان را بازبینی کند و شکایات مردم از ایشان را بشنود، و همچنین با آنان درباره امور ولایات گفت‌وگو می‌کرد و از وضعیت خودشان می‌پرسید. روایت شده است که عمر یک بار به اطرافیان خود گفت: «آیا می‌گویید وظیفه من ادا شده است اگر بهترین شما را بر شما والی کنم و به او دستور دهم که عادل باشد؟» گفتند: «بله.» گفت: «نه. تا زمانی که عملکرد او را بررسی نکنم و ببینم آیا آنچه را که به او دستور داده‌ام انجام داده است یا نه.» عمر در حسابرسی والیان و کارگزاران سختگیر شناخته می‌شد. گاه حتی بدون شواهد قطعی، برخی از آنان را تنها بر اساس یک گمان برکنار می‌کرد. حتی والی‌ای را به خاطر کوچک‌ترین شبهه‌ای که به سطح گمان هم نمی‌رسید برکنار می‌کرد. روزی از او دربارهٔ این رفتار پرسیدند و گفت: «تعویض یک امیر با امیری دیگر برای اصلاح امور مردم آسان است.» با این حال، با وجود سختگیری‌اش نسبت به آنان، به ایشان در حکومت‌داری آزادی عمل می‌داد و آبروی آنان را حفظ می‌کرد. به سخنانشان گوش می‌داد و به استدلال‌هایشان توجه می‌کرد. اگر استدلالی را می‌پسندید، تأیید و اعتقاد خود را به آن نشان می‌داد و پس از آن کارگزار را ستایش می‌کرد. روزی خبری به او رسید که کارگزارش، عمیر بن سعد، هنگامی که بر منبر حمص بود گفته بود: «اسلام تا زمانی که قدرت حکومت استوار باشد، بازدارنده و نیرومند خواهد ماند. و استواری حکومت با کشتن با شمشیر یا تازیانه زدن حاصل نمی‌شود، بلکه با داوری به حق و برپایی عدالت حاصل می‌شود.» عمر با شنیدن این سخن گفت: «کاش مردی چون عمیر بن سعد داشتم تا در امور مسلمانان یاریم کند.»

“Look after Abd Qays and honour their leaders.” Likewise it has also been confirmed that He (pbuh) used to hold the Wulah accountable, inspect their situation and listen to news brought to Him about them. He (pbuh) used to ask the Wulah to account for the revenues and expenses spent. Al-Bukhari and Muslim narrated on the authority of Abu Humaid Al-Sa’idi who said; “The Messenger of Allah (pbuh) appointed Ibnul-Utbiyya as ‘Amil in charge of Sadaqat of Banu Saleem. When He returned back to the Prophet (pbuh) and He accounted him, He said; ‘This is for you and (this is a gift) that was presented to me.’ So the Messenger of Allah (pbuh) said ‘Why did you not remain in your father’s and mother’s home so that your gift comes to you if you spoke the truth.’ Then the Messenger of Allah (pbuh) stood on the pulpit, addressed the people praised, Allah (swt) and said; ‘What about a State official whom I give an assignment and who comes and says; ‘This is for you and this has been presented to me as a gift?’ Why didn’t He remain in the house of his father or the house of his mother so that his gift be presented to Him if He is truthful? By Allah, any one of you will not take anything from it (Sadaqah) unlawfully but will bring it on the Day of Judgment, carrying on his neck a camel that will be growling, or a cow that will be bellowing or a sheep that will be bleating.’ Then He raised his hands so that I could see the whiteness of his armpits. Then He said twice; ‘O Allah, I have conveyed your command.’” ‘Umar used to closely monitor the Wulah, and He appointed Muhammad Ibnu Maslama to examine their state of affairs and inspect them. ‘Umar used to gather the Wulah during the Hajj season to review their performance and to listen to the complaints of the subjects about them, and He also used to discuss with them the affairs of the Wilayaat and ask about their own conditions. It has been reported that ‘Umar once said to people around him; “‘Would you say that my duty would be fulfilled if I appointed over you the best from amongst you, and ordered Him to be just?’ They said; ‘Yes.’ He said; ‘No. Not until I had checked his performance, and seen whether or not He did what I had ordered Him to do.’ ‘Umar was known to be strict when accounting the Wulah and the ‘Aamileen. He would even remove some of them on just a suspicion without conclusive evidence. He even used to remove a Waali on the slightest doubt that did not even reach the level of suspicion. He was asked about this one day and He said; ‘It is easy to swap an Ameer for another so as to amend the people’s affairs.’” However, despite his strictness with them He used to give them a free hand and safeguarded their reputation in ruling. He used to listen to them and consider their argument. If He liked an argument He would show his approval and conviction of it and would shower the ‘Amil with praise afterwards. Oneday news reached Him about his ‘Amil Umayr Ibnu Sa’d who had said while over the pulpit of Homs; “Islam will remain formidable as long as the authority is strong. And the strength of the authority does not come about with the killing by the sword or the lashing by the whip, but with the judging by the truth and the upholding of justice.” Upon hearing this ‘Umar said; “I wish I had a man like Umayr Ibnu Sa’d to help me with the Muslims’ affairs.”