قاضی المظالم قاضیای است که منصوب میشود تا هر مظلمهای را که دولت نسبت به هر شخصی مرتکب شده برطرف کند؛ خواه آن شخص شهروند دولت باشد یا کسی که زیر اقتدار آن زندگی میکند، و خواه خلیفه یا کسانی که زیر دست او کار میکنند، یعنی حاکمان یا کارمندان دولتی، این مظلمه را مرتکب شده باشند.

The Qadhi Al-Mazaalim is a judge appointed to remove every Mazlema (unjust act) perpetrated by the State against any person, whether this person was a citizen of the State or a person living under its authority, and whether the Khaleefah or those working under Him perpetrated this Mazlema, be they rulers or civil servants.

تعریف قاضی مظالم: ریشهٔ نهاد قضای مظالم از گزارش‌هایی برمی‌گیرد که به رسول خدا ﷺ منسوب است؛ آنجا که ایشان ستمی را که حاکم در حین فرمانروایی بر رعیت روا می‌دارد «مظلمه» خوانده‌اند. انس روایت کرده است:

This is the definition of the judge of Mazaalim. The origin of the judiciary of Mazaalim is derived from reports referred to the Messenger of Allah (pbuh), where He described the unjust acts perpetrated by the ruler while ruling over the subjects as being a Mazlema. Anas reported:

در زمان رسول الله ﷺ قیمت‌ها بالا رفت. به ایشان گفتند: «ای رسول خدا، چرا قیمت‌گذاری نمی‌کنی؟» فرمود: «همانا خداوند قبض‌کننده، گشایش‌دهنده، روزی‌دهنده و قیمت‌گذار است، و امیدوارم که خدا را دیدار کنم در حالی که هیچ‌کس مرا به ستمی که در حق او کرده‌ام، چه در خون و چه در مال، متهم نکند.» [Narrated by Ahmad]

“Prices soared during the time of the Messenger of Allah (pbuh) so they said to him; ‘O Messenger of Allah why don’t you introduce pricing?’ He said; ‘Verily Allah is the Recipient, the Extender of wealth, the Provider, and the Pricer, and I hope that I will meet Allah (swt) without having anyone accusing me of having perpetrated a Mazlema against Him be it in blood or in money.’” [Narrated by Ahmad]

ﷺ آنحضرت ﷺ بنابراین قیمت‌گذاری را ظلم (مظلمة) دانست، زیرا اگر آن را انجام می‌داد، یعنی قیمت‌گذاری را وضع می‌کرد، بدون حق لازمی که برای او ثابت است عمل کرده بود. همچنین آنحضرت ﷺ مسائلی را که به حقوق عمومی مردم مربوط می‌شود و دولت آن‌ها را برای مردم سامان می‌دهد، جزو مظالم قرار داد، مانند آبیاری زمین‌های کشاورزی از آب مشترک به نوبت. رسول خدا ﷺ به اختلاف بر سر آبیاری میان زبیر بن العوام و مردی از انصار رسیدگی کرد. آن حضرت ﷺ خود شاهد ماجرا بود و به زبیر فرمود: «ای زبیر، اول آبیاری کن، سپس آب را به همسایه‌ات واگذار.» بنابراین هر مظلمه‌ای که علیه هر شخصی واقع شود، چه از سوی حاکم و چه در نتیجه سازمان‌ها یا دستورات دولت، مظلمه به شمار می‌رود، همان‌گونه که از این دو حدیث برمی‌آید. این امر به خلیفه ارجاع داده می‌شود تا به آن رسیدگی کند، یا به کسی که خلیفه او را به عنوان قاضی المظالم برای رسیدگی به چنین اموری به جای خود منصوب کند.

He (pbuh), therefore judged pricing as being a Mazlema, for if He had done it, i.e. introduced pricing, He would have acted without a due right given to him. He (pbuh) also made the issues that affect the public rights that the State organises for the people as part of the Mazaalim, such as the irrigation of farming lands by common water in turn. The Messenger of Allah (pbuh) looked into the dispute over irrigation that took place between Az-Zubayr Ibnul-’Awwam and a man of the Ansar. He (pbuh) witnessed it personally and said to Az-Zubayr; “You irrigate first O Zubayr and then let the water go to you neighbour.” Therefore, any Mazlema that occurs against any person, whether perpetrated by the ruler, or as a result of the State’s organisations or orders, would be considered as a Mazlema, as gathered from the two Ahadith. The matter would be referred to the Khaleefah to deal with or to whomever the Khaleefah appoints as Qadhi al-Mazaalim to deal with such matters on his behalf.