شورا حقی است برای همه مسلمانان که خلیفه باید آن را ادا کند. آنان حق دارند که با ایشان مشورت شود، و خلیفه باید به آنان مراجعه کند و با ایشان مشورت نماید. خداوند (سبحانه و تعالی) می‌فرماید: «و در کار با ایشان مشورت کن، و چون تصمیم گرفتی (بر کاری یا رأیی)، بر خدا توکل کن.» [قرآن کریم، سورۃ آل عمران: ۱۵۹] پیامبر خدا ﷺ به مردم مراجعه می‌کرد و با ایشان مشورت می‌نمود. ایشان ﷺ در روز بدر دربارهٔ محل استقرار سپاه با مردم مشورت کرد، و در روز احد دربارهٔ اینکه آیا در داخل مدینه بجنگد یا بیرون از آن، با ایشان مشورت نمود. در روز بدر، ﷺ نظر حباب بن منذر را دربارهٔ یک رأی فنی که از سوی یک متخصص بیان شده بود پذیرفت. در روز احد، ﷺ رأی اکثریت را پذیرفت، با آنکه نظر شخصی ایشان چیز دیگری بود.

Shura is a right of all the Muslims that the Khaleefah should fulfil. They are entitled to be consulted and the Khaleefah should refer to them and consult them. Allah (swt) says; “And do consult them in the matter, and if you decide (on an action/on an opinion) put your trust in Allah.” [TMQ Al-Imran: 159] The Messenger of Allah (pbuh) used to refer to people and consult with them. He (pbuh) consulted them on the day of Badr about the location of the battlefield and He consulted them on the day of Uhud about whether to fight inside or outside Madinah. On the day of Badr He took the advice of Habab bin Al- Munthir regarding a technical opinion voiced by an expert that He accepted. On the day of Uhud He accepted the opinion of the majority, despite the fact that his personal opinion was different.

عمر بن الخطاب با مسلمانان درباره سرزمین عراق مشورت کرد که آیا آن را میان مسلمانان تقسیم کند، زیرا غنیمت بود، یا آن را در دست مردمش بگذارد به این شرط که خراج آن را بپردازند، در حالی که زمین همچنان مِلک بیت‌المال باشد. سپس بر پایه اجتهاد خود عمل کرد و بیشتر صحابه آن را تأیید نمودند. پس زمین را در دست مردمش گذاشت و به آنان دستور داد خراج بپردازند. همچنین سعد بن ابی وقاص را به سبب شکایت‌هایی که علیه او شده بود از ولایت برکنار کرد و گفت: «او را به خاطر خیانت یا ناتوانی برکنار نکردم.» مسلمانان، افزون بر حق مشورت گرفتن از خلیفه، باید رفتار و عملکرد حاکمان را نیز مورد پرسش و محاسبه قرار دهند. خداوند (سبحانه و تعالی) مسلمانان را به محاسبه حاکمان فرمان داده و به شدت دستور داده است که اگر آنان حقوق شهروندان را پایمال کنند، در برابر وظایفشان نسبت به مردم کوتاهی ورزند، از برخی امور آنان چشم بپوشند، با احکام اسلام مخالفت کنند یا به غیر آنچه خداوند نازل کرده حکم برانند، در برابرشان ایستادگی کنند. مسلم از ام سلمه روایت کرده که رسول خدا ﷺ فرمود: «امیرانی خواهند آمد که برخی کارهایشان را می‌شناسید و برخی را انکار می‌کنید. هر که انکار کند، از گناه مبرا شود و هر که خشنود باشد و پیروی کند، [در امان نخواهد بود].» صحابه پرسیدند: «آیا با آنان نجنگیم؟» فرمود: «نه، تا زمانی که نماز می‌گذارند.» برخی صحابه گاهی بر برخی کارهای رسول خدا ﷺ نیز اعتراض داشتند. عمر در برابر آنچه در صلح حدیبیه آمده بود، به‌ویژه بندی که می‌گفت: «هر کس از قریش بدون اجازه سرپرستش نزد محمد ﷺ آید، به آنان بازگردانده شود، و هر کس از میان یارانِ محمد ﷺ نزد قریش آید، بازگردانده نشود»، سخت اعتراض کرد. ابن هشام در السیره این را از الزهری نقل کرده است. مسلمانان، به‌ویژه عمر، در ابتدا کار ابوبکر را ناپسند شمردند هنگامی که او تصمیم گرفت با مرتدان بجنگد. طلحه و الزبیر نیز وقتی دانستند که او عمر را پس از خود به جانشینی برمی‌گزیند، کار او را ناپسند شمردند.

‘Umar bin Al-Khattab consulted the Muslims regarding the land of Iraq, whether to divide it among the Muslims because it was booty or to leave it in the hands of its people with the condition that they paid its Kharaj while the land remains the property of the Treasury. He then acted according to his own Ijtihad and most of the Sahabah approved of it, so He left the land in the hands of its people and ordered them to pay the Kharaj. He also removed Sa’d Ibnu Abi Waqqas from his Wilayah because of complaints against Him and He said; “I did not remove Him because of a betrayal or a weakness.” As well as having the right to be consulted by the Khaleefah, the Muslims should also hold the rulers accountable for their actions and conduct. Allah (swt) has commanded the Muslims to hold the rulers accountable and He (swt) strongly directed them to be firm with them if they violated the rights of the citizens, if they neglected their duties towards them, if they ignored any of their affairs, disagreed with the Ahkam (laws) of Islam or governed with other than what Allah brought down. Muslim narrated from Umm Salamah that RasoolAllah (pbuh) said “‘There will be ameers, you recognise (something of what they do) and you reject (some). Whosoever recognised, He would be absolved (of sin) and whosoever rejected, He would be safe. But whosoever accepted and followed (what they do, He would not be safe).’ They (the Sahabah) asked ‘Shouldn’t we fight them?’ He said; ‘No, as long as they pray.’” The Sahabah on some occasions did disapprove of some of the Messenger of Allah’s (pbuh) actions. ‘Umar strongly protested against what came in the treaty of Hudaybiyah, namely the part which states; “Any one who comes to Muhammad from Qur’aysh without the permission of his guardian would be returned to them, and whoever comes to Qur’aysh from among those who were with Mohammad they would not return Him back.” Ibnu Hisham in the Seerah reported this from Az-Zuhri. The Muslims, especially ‘‘Umar, at first disapproved the action of Abu Bakr when He decided to fight the apostates. Talha and Az-Zubayr also disapproved of his action when they learned that He was to nominate ‘Umar after him.

بلال بن رباح، و زبیر و دیگران، با کاری که عمر انجام داد مخالفت کردند، هنگامی که تصمیم گرفت زمین‌های عراق را میان جنگجویان تقسیم نکند. زنی نیز هنگامی که عمر تصمیم گرفت مهریه‌ها را بر چهارصد درهم تعیین کند، با او مخالفت کرد و به او گفت: «ای عمر، این کار به تو مربوط نیست. آیا سخن خداوند (سبحانه و تعالی) را نشنیدی که می‌فرماید: "و اگر یک گنجینه‌ی کامل به عنوان مهریه به آنان داده باشید، چیزی از آن را پس نگیرید" [قرآن کریم، سوره‌ی النساء: ۲۰]؟» عمر در پاسخ گفت: «آن زن درست می‌گوید و عمر اشتباه کرده است.» بنابراین، شورای امت حق دارد که مورد مشورت قرار گیرد و موظف است حاکمان را پاسخگو بداند.

Bilal Ibnu-Rabah, Az-Zubayr and others disapproved the action of ‘Umar when He decided not to divide the land of Iraq among the fighters. A woman also challenged ‘Umar when He decided to fix the dowries at 400 Dirhams, when she said to him: “‘O ‘Umar, it is not up to you. Did you not hear Allah’s (swt) saying “Even if you gave them (your wives) a whole treasure for dowery, do not take any of it” [TMQ An-Nisa’: 20]?’ Upon this, ‘Umar said; ‘The woman is right and ‘Umar was wrong.’” Therefore, the Council of the Ummah has the right to be consulted, and is obliged to hold the rulers accountable.