۹.۲ پرچمها و بیرقهای لشکر
9.2 The flags and banners of the army
پرچمها (الْوِیَہ) و درفشها (رایات) به لشکر اختصاص داده میشوند. خلیفہ پرچم (لِوَاء) را به کسی میدهد که او را بر لشکر منصوب میکند؛ اما درفشها (رایات) توسط فرماندهان پرچمها (الْوِیَہ) ارائه میشوند.
Flags (Alwiyah) and banners (Rayaat) are assigned to the army. The Khaleefah gives the flag (Liwaa’) to the one whom He appoints over the army; but the banners (Rayaat) are presented by the chiefs of the Alwiyah (Flags).
دلیل این موضوع، عمل پیامبر ﷺ است، زیرا ایشان برای لشکر پرچمها (الوِلایه) و درفشها (الرایات) تعیین میکردند. ابن ماجه از ابن عباس روایت کرده که درفش پیامبر ﷺ سیاه و پرچم ایشان سفید بود. ترمذی از براء بن عازب روایت کرده که وقتی از او درباره رایت رسولالله ﷺ پرسیده شد، گفت: درفش پیامبر ﷺ سیاه، چهارگوش و از «نَمِرَه» ساخته شده بود (پارچه پشمینهای که راهراههای سفید و سیاه دارد، یا تکه پارچه پشمی مانند آنچه اعراب بادیهنشین میپوشند)، که در فرهنگ لغت «المحیط» توضیح داده شده است. برای پیامبر ﷺ پرچمی به نام «العُقاب» بود که از پشم سیاه ساخته شده بود. احمد و ابن ماجه از حارث بن حسان بن بکری روایت کردهاند که گفت: «به مدینه آمدیم و پیامبر ﷺ را بر منبر دیدیم، و بلال در برابر ایشان با شمشیر خود ایستاده بود، و در برابر رسولالله ﷺ درفشهای سیاهی بود. گفتم: این درفشها چیست؟ گفتند: این عمرو بن العاص است که تازه از یک یورش بازگشته است.» ترمذی آن را با این عبارت روایت کرده است: «به مدینه آمدم، وارد مسجد شدم و دیدم که مسجد پر از مردم است و درفشهای سیاهی در اهتزاز است و بلال در برابر پیامبر ﷺ شمشیر به کمر دارد. گفتم: موضوع چیست؟ گفتند: ایشان ﷺ میخواهند عمرو بن العاص را به منطقهای معین بفرستند.» ابن ماجه از جابر روایت کرده که پیامبر ﷺ در روز فتح مکه وارد آن شد و پرچم ایشان سفید بود. همچنین در سنن نسائی از انس روایت شده که ابن ام مکتوم در برخی از نبردهای پیامبر ﷺ درفشی سیاه با خود داشت. نیز از انس روایت شده که هنگامی که پیامبر ﷺ اسامة بن زید را به فرماندهی لشکری برای حمله به رومیان منصوب کرد، پرچم را با دست خود به او بست. درفش با پرچم متفاوت است. ابوبکر العربی گفت: «پرچم (لِوا) به سر نیزه بسته میشود و دور آن پیچیده میشود، در حالی که رایه (بیرق) به نیزه بسته میشود اما رها گذاشته میشود تا بادها آن را به حرکت درآورند.» الترمذی نیز به تفکیک میان آنها تمایل داشت؛ و هنگامی که دربارهٔ پرچمها سخن گفت، حدیث جابر را که پیشتر ذکر شد آورد، و دربارهٔ رایه نیز اظهار نظر کرد، و حدیث البراء را که آن هم پیشتر ذکر شد آورد. رایه در جنگ و نزد فرمانده نبرد به کار میرفت، چنانکه در حدیث نبرد موته آمده است، هنگامی که زید کشته شد و جعفر رایه را برگرفت. اما لِوا بر فراز اردوگاه سپاه قرار داده میشد تا نشانهٔ آن باشد، و برای امیر آن سپاه نگاه داشته میشد، چنانکه در حدیث اعزام اسامه به شام آمده است: «...و اینکه رسولالله ﷺ پرچم (اسامه) را با دست خود بست»، یعنی هنگامی که او را امیر سپاه گردانید. تفاوت میان رایه و لِوا آن است که لِوا به سر نیزه بسته میشود و «عَلَم» نامیده میشد که از رایه بزرگتر است و به جایگاه فرمانده سپاه اختصاص دارد؛ هر جا که او برود، آن نیز با او میرود، در حالی که رایه به نیزه بسته میشود و رها گذاشته میشود تا بادها آن را به حرکت درآورند. فرمانده جنگ مراقب آن است. رایه «مادر جنگ» نامیده میشود، از این رو برای هر سپاه معمولاً یک رایه وجود دارد، اما برای بخشها، تیپها و گردانهای آن، رایههای ویژهای در نظر گرفته میشود.