۱.۴ روش تفسیر - اصول التفسیر | Quran Course

۱.۴ روش تفسیر - اصول التفسیر | Quran Course

صحابه کرام را چنین آموزش داده شده بود که فهم خود از قرآن کریم را نخست از خود قرآن بجویند، سپس از توضیحات و عملی ساختن آن توسط پیامبر ﷺ، و آنگاه از فهم نزدیک خود از زبان قرآن. پس از وفات پیامبر ﷺ، کسانی که تازه به اسلام می‌گرویدند، نخست بر خود قرآن برای تفسیر خویش تکیه می‌کردند، و سپس بر صحابه برای توضیح قرآن به ایشان تکیه می‌نمودند. صحابه، شاگردان خود از میان تابعین را از اوضاع و احوال نزول آیات آگاه می‌ساختند، و تفسیری را که از گفتار و کردار پیامبر ﷺ برمی‌آمد، و سرانجام معانی برخی واژگان را که ممکن بود برای ایشان ناآشنا باشد، یا برای عرب‌های خارج از شبه‌جزیره عربستان معنای دیگری داشته باشد، بیان می‌کردند. با گذشت دوران صحابه، دانشمندان میان تابعین، مسئولیت سنگین انتقال معانی اصلی قرآن را به نسل بعدی مسلمانان، دقیقاً همان‌گونه که خود دریافت کرده بودند، بر دوش گرفتند. این نسل سوم پس از پیامبر ﷺ بود که آغاز به گردآوری و ثبت روایات گوناگون تفسیر از تابعین کرد.

The sahaabah (companions) were taught to seek their understanding of the Qur’aan first from the Qur’aan itself, then from the explanations and applications of the Prophet (r) and from their own intimate understanding of the language of the Qur’aan. After the Prophet’s death, those who entered Islaam as new converts depended first upon the Qur’aan to explain itself, then they depended on the sahaabah to explain the Qur’aan to them. The sahaabah would inform their students among the taabi‘oon of the circumstances in which the verses were revealed, the interpretation given by the Prophet’s statements and his actions, and finally they would explain the meanings of some words which may not have been familiar or which may have had a different meaning to Arabs outside of the Arabian Peninsula. With the passing of the era of the sahaabah, the scholars among the taabi‘oon shouldered the grave respon-sibility of conveying the original meanings of the Qur’aan to the next generation of Muslims exactly as they had received them. It was the third generation after the Prophet (r) which began the process of gathering and recording the various narrations of tafseer from the taabi‘oon.

However, the tafseer transmitted from the Prophet ﷺ and the sahaabah did not cover all the verses of the Qur’aan. The Prophet ﷺ explained only what was unclear to the sahaabah, and they, in turn, explained only what was unclear to the taabi‘oon. But with each succeeding generation, more areas became unclear due to the evolution of the language. Hence, the taabi‘oon had to make further explanations after the passing of the sahaabah’s era. These explanations are considered a part of tafseer by aathaar and should be given precedence over personal opinions where there is unanimity among them. Where they differed, none of their opinions is given preference over the others unless it is supported by the language. Note on the translation above: the rules ask for ﷺ after mentions of the Prophet and for names in Persian script, but the text as provided is in English with Arabic transliterations (sahaabah, taabi‘oon, aathaar), so I have kept those terms as they appear in the source. Below is the same passage in Persian. با این حال، تفسیری که از پیامبر ﷺ و صحابه نقل شده، همه آیات قرآن را دربر نمی‌گیرد. پیامبر ﷺ تنها آنچه را که برای صحابه مبهم بود توضیح داد، و آنان نیز تنها آنچه را که برای تابعین مبهم بود تبیین کردند. اما با گذشت هر نسل، به سبب تحول زبان، بخش‌های بیشتری مبهم می‌شد. از این رو، تابعین پس از پایان دوران صحابه ناچار شدند توضیحات بیشتری ارائه دهند. این توضیحات بنا بر آثار، بخشی از تفسیر به شمار می‌آید و در صورت اجماع میان آنان، باید بر نظرات شخصی مقدم داشته شود. و در جایی که اختلاف داشتند، هیچ‌یک از اقوالشان بر دیگری ترجیح داده نمی‌شود، مگر آنکه زبان عربی آن را تأیید کند.

However, the tafseer transmitted from the Prophet (r) and the sahaabah did not cover all of the verses of the Qur’aan. The Prophet (r) explained only what was unclear to the sahaabah, and they, in turn, only explained what was unclear to the taabi‘oon. But with each succeeding generation, more areas became unclear due to the evolution of the language. Hence, the taabi‘oon had to make further explanations after the passing of the sahaabah’s era. These explanations are considered a part of tafseer by aathaar and should be given precedence over personal opinions where there is unanimity among them. Where they differed, none of their opinions is given preference over the others unless it is supported by the language.

این چهار روش زیر عنوان کلی تفسیر بالروایه یا تفسیر بالمأثور (تفسیری که بر پایه نقل است) قرار می‌گیرند و به همین دلیل جای چندانی برای بحث و اختلاف نظر باقی نمی‌گذارند. با این حال، اگرچه مرحله چهارم اغلب بر روایات نسل‌های پیشین استوار است، گاهی می‌تواند بسیار مبتنی بر رأی شخصی و جنجال‌برانگیز باشد. برای نمونه، یوسف علی کلمه «بُروج» را که در سوره هشتاد و پنجم به کار رفته، «نشانه‌های منطقة‌البروج» ترجمه کرده، و پیکتال آن را «قصرهای ستارگان» ترجمه کرده، اما در مقدمه‌اش بر این سوره گفته که این واژه «بر نشانه‌های دوازده‌گانه فلکی» اطلاق می‌شود. بنابراین، به گفته آن‌ها، الله سوگند به نشانه‌های دوازده‌گانه فلکی یاد می‌کند. برخی از مسلمانان انگلیسی‌زبان این را حمایت غیرمستقیم از احکام نجوم دانسته‌اند. با این حال، «بُروج» در اصل تنها به معنای «آرایش ستارگان» بود، و تنها در زمان‌های بعد برای اشاره به صورت‌های خیالی منطقة‌البروج به کار رفت، همان صورت‌هایی که بابلی‌ها و یونانیان بت‌پرست بر ستارگان نهادند. احکام نجوم به صراحت از سوی پیامبر (ﷺ) منع شده است، زیرا زیرمجموعه ممنوعیت کلی مراجعه به فال‌گیران و پیشگویان است. پیامبر ﷺ فرمود:

The four above-mentioned methods come under the general title of tafseer bir-riwaayah or tafseer bil-ma’thoor (tafseer based on narration) and, as such, leave little room for argument. Although the fourth step is oftentimes based on narrations from earlier generations, at other times it can be highly opinionated and controversial. For example, Yusuf Ali translates the word “burooj” used in the 85th soorah as “the Zodiacal signs,” while Pickthall translates it as “Mansions of the Stars,” but says in his introduction to the soorah that it “is applied to the signs of the zodiac.” Thus, according to them, Allaah is making an oath by the zodiacal signs. Some English-speaking Muslims have taken this to be indirect support for astrology. However, “burooj” originally only meant “star con-figuration,” and it was not until later times that it was used to refer to the imaginary figures of the zodiac that pagan Babylonians and Greeks superimposed on them. Astrology has been forbidden by the Prophet (r) in no uncertain terms, as it falls under the general prohibition on visiting fortunetellers. The Prophet (ﷺ) said,

سورة المائدة (٥): ٤٤

83 Soorah al-Maa’idah (5):44.

84 روایت حاکم، جلد ۲، صفحه ۳۱۳. گفتاری مشابه نیز ابن جریر در تفسیرش، جلد ۴، صفحه ۵۹۷، شماره ۱۲۰۶۸ گرد آورده است. این مسئله یکی از مناقشات داغ زمان ماست، و پرسش این است: آیا سخن ابن عباس درباره حاکمانی در زمان ما که با ترکیبی از شریعت و قوانین ساختهٔ بشر حکم می‌رانند صدق می‌کند؟ دیدگاه بیشتر علما چنین به نظر می‌رسد که اگر حاکم معتقد باشد که قوانین ساختهٔ بشر بهتر از شریعت یا هم‌پایهٔ آن است، یا اینکه با وجود آنکه از شریعت پایین‌تر است، حکم کردن با آن‌ها را جایز بداند، آنگاه او کافری است که از اسلام خارج شده است. اما اگر قوانین ساختهٔ بشر را اجرا کند در حالی که معتقد باشد با این کار گناه می‌کند، کفر او کفر عملی است که او را گنهکار بزرگ می‌سازد، ولی وی را از دایرهٔ اسلام بیرون نمی‌برد. نگاه کنید به «التحذیر من فتنة التکفیر» از شیخ الألبانی که با ارائه مستندات فراوان از سخنان علمای سلفی کلاسیک و معاصر، از دیدگاه خود دفاع می‌کند.

84 Collected by al-Haakim, vol. 2, p. 313. A similar statement was collected by Ibn Jareeer in his Tafseer, vol. 4, p. 597, no. 12068. This issue is one of the raging controversies of our time, the question being: Does Ibn ‘Abbaas’s statement apply to rulers in our time, who rule by mixtures of Sharee‘ah law and man-made law? The position of most scholars seems to be that when the ruler believes that man-made laws are better than or as good as the Sharee‘ah, or that even though they aren’t as good as the Sharee‘ah, it is permissible to rule by them, then he is a kaafir who has left Islaam. If, however, he applies man-made laws while believing that he is sinful in doing so, his kufr is kufr of actions, which makes him a major sinner, but doesn’t place him out of the fold of Islaam. See at-Tah-theer min Fitnah at-Takfeer by Shaykh al-Albaanee, who provides copious documentation from the statements of classical and modern salafee scholars to support his position.