کتاب‌های تفسیر بر اساس تأکید مؤلفان‌شان در توضیحات‌شان، به دو دستهٔ کلی تقسیم شده‌اند. تفسیرهایی که نویسندگان‌شان توضیحات خود را به نقل آنچه در قرآن تفسیر شده یا از پیامبر ﷺ، صحابه و شاگردان‌شان بیان گردیده، محدود کرده‌اند، «تفسیر بالروایة» یا «تفسیر بالمأثور» (تفسیر بر اساس نقل) نامیده شده‌اند. مؤلفان چنین تفسیرهایی همچنین از تفسیرهای بی‌پایه و توضیحات غیرضروری دوری می‌جستند و همواره روایات صحیح را می‌پذیرفتند. این بدان معنا نیست که چنین تفسیرهایی کاملاً عاری از قضاوت و نظر شخصی‌اند، زیرا هر تفسیری ناگزیر باید دیدگاه کسی را که آن را گردآوری می‌کند، منعکس سازد. اما در این حالت، نظر شخصی به حداقل ممکن کاهش یافته بود.

The books of tafseer have been divided into two general categories according to the emphasis of their authors in their explanations. The tafseers of those who restricted their expla-nations to transmitting what was explained in the Qur’aan or stated by the Prophet (r), his companions, and their students were referred to as tafseer bir-riwaayah or tafseer bil-ma’thoor (tafseer according to transmission). The authors of such tafseers also avoided unfounded interpretations and unnecessary expla-nations and always accepted authentic narrations. This is not to say that such tafseers are totally free of personal judgment and opinion, for any tafseer, of necessity, must reflect the opinion of the individual who compiles it. But in this case, personal opinion was kept to a minimum.

در مقابل، آن تفسیرهایی که مفسران در آنها غالباً بر نظر شخصی خود در توضیح، تفسیر و استنباط تکیه می‌کردند، «تفسیر بالدِّرایة» یا «تفسیر بالرأی» (تفسیر بر اساس نظر) نامیده شدند. در برخی از این گونه تفاسیر، پیش از تفسیر شخصی، توضیحات منقول از پیامبر ﷺ و صحابه و تابعین آنان ذکر شده است و استنباط‌ها یا نظرات با توضیحات منقول، قواعد نحوی و معانی لغوی سازگار است؛ اما در برخی دیگر، توجه جزئی یا حتی کامل به توضیحات منقول، قواعد نحوی و معانی واژگان نادیده گرفته شده است. تفاسیر از نوع نخست پذیرفتنی‌اند، در حالی که تفاسیری که عمدتاً یا صرفاً بر نظر بی‌پایه استوارند، بدعت‌آمیز یا نزدیک به بدعت شمرده می‌شوند.

On the other hand, those tafseers in which the authors often relied on their personal opinions for explanations, inter-pretations and deductions were called tafseer bid-diraayah or tafseer bir-ra’y (tafseer according to opinion). In some of these types of tafseers, narrated explanations from the Prophet (r), the sahaabah,and their students (taabi‘oon) are mentioned prior to personal interpretation, and the deductions or opinions are in agreement with narrated explanations, grammatical rules, and lexical meanings, while in others there is a partial or even total disregard for narrated explanations, grammatical rules, and word meanings. Tafseers of the first type are acceptable, while those based mostly or solely on unfounded opinion are considered heretical or bordering on heresy.

الله و رسولش (ﷺ) صریحاً تفسیرهای بی‌پایه از قرآن را منع کرده‌اند. برای نمونه، این امر در آیه‌ی زیر ممنوع شده است:

Allaah and His Prophet (r) have expressly forbidden unfounded explanations of the Qur’aan. For example, it was forbidden in the verse,

پیامبر ﷺ همچنین بیان نظرات بی‌پایه و ناآگاهانه در امور دینی را نکوهش کرد و فرمود:

The Prophet (r) also condemned expression of uninformed opinion in religious matters, saying,

«خداوند علم را پس از آنکه به شما داده است، با سلب کردن آن از شما برنمی‌دارد؛ بلکه آن را با گرفتن جان عالمان به همراه دانششان از (نسل‌های بعدی) برمی‌دارد، تا آنجا که جز افراد نادان باقی نمانند. از آنان فتوا خواسته می‌شود و ایشان بر پایه رأی خود فتوا می‌دهند، پس دیگران را گمراه کرده و خودشان نیز گمراه می‌شوند.»112

“Allaah won’t remove knowledge after giving it to you by removing it (from you). Rather he will remove it from (later generations) by taking (the souls of) the scholars along with their knowledge, until only ignorant people remain. They will be asked for religious verdicts, so they will issue verdicts based on their opinions, leading others astray and going astray themselves.”112

بنابراین، به طور کلی می‌توان گفت که روایات منقول از پیامبر ﷺ، صحابه و تابعین، برتر از تفسیرهایی هستند که بر پایه رأی و اجتهاد شخصی‌اند. اما اگر این روایات صحیح نباشند، چنین تفسیرهایی ممکن است در واقع از برخی تفسیرهای مبتنی بر رأی نیز بدتر باشند.

Therefore, it could be generally said that narrations from the Prophet (r), the sahaabah, and the taabi‘oon are superior to those based on opinion. But if the narrations are not authentic, such tafseers may then be actually worse than some of those based on opinion.

در ادامه توضیح مختصری درباره برخی از مشهورترین تفسیرها و مؤلفان آن‌ها آمده است.

A brief description of some of the most famous tafseers and their authors follows.