مدنی آیات، قرآن کی ان تمام آیات اور سورتوں کو کہا جاتا ہے جو ہجرت (مدینہ کی طرف ہجرت) کے بعد نازل ہوئیں۔ اس میں وہ آیات بھی شامل ہیں جو جنگوں کے دوران نازل ہوئیں، نیز وہ آیات بھی جو حجۃ الوداع کے موقع پر مکہ اور منیٰ میں، اور اس کے بعد نازل ہوئیں۔ ان تمام آیات کو مدنی اس لیے سمجھا جاتا ہے کہ یہ اسلامی تحریک کے دوسرے مرحلے کی نمائندگی کرتی ہیں، جس میں اسلامی ریاست کی مضبوطی اور استحکام عمل میں آیا۔6

Madeenan revelations are all those verses and chapter of the Qur’aan which were revealed after the Hijrah (the emigration to Madeenah). This includes verses which were revealed during the battles, as well as those revealed in Makkah and Minaa during and after the Farewell Pilgrimage. All of these verses are considered Madeenan because they represent the revelations of the second stage of the Islaamic movement, in which the consolidation of the Islaamic state took place.6

از ویژگی‌های اصلی آیات مدنی این‌هاست:

The following are some of the main characteristics of Madeenan verses:

هنگامی که مدینه به مرکز جدید جنبش اسلامی تبدیل شد، دولت اسلامی متولد شد. پیامبر ﷺ بر مسلمانان مدینه و همچنین یهودیان و مشرکان عرب ساکن آنجا حاکم شد. قانون اساسی تدوین شد و نظام قضایی برقرار گردید. بدین ترتیب، آیات دوران مدنی شامل بسیاری از قوانین اجتماعی، اقتصادی و معنوی بود که برای سازماندهی و توسعه یک دولت اسلامی ضروری بودند. در همین دوران بود که سه رکن پایانی اسلام، یعنی زکات، روزه و حج، نازل شد.۷ همچنین در همین دوران، نوشیدن شراب، خوردن گوشت خوک و قمار همگی حرام شدند.

Once Madeenah had become the new center of the Islaamic movement, the Islaamic state was born. The Prophet (ﷺ) became ruler over the Muslims of Madeenah, as well as the Jews and the Arab idol worshippers who lived there. A constitution was drawn up and a system of justice was established. Thus, the verses during the Madeenan stage contained the many social, economic and spiritual laws which were necessary for the organization and development of an Islaamic state. It was during this period that the last three pillars of Islaam, zakaah, sawm and hajj, were revealed.7 Likewise, it was during this period that drinking alcohol, eating swine and gambling were all forbidden.

در مدینه، مسلمانان برای نخستین بار با یهودیان در تماس قرار گرفتند. یهودیان به منظور متزلزل ساختن باورهای مسلمانان، پیوسته پرسش‌های گوناگونی دربارهٔ الله، پیامبران پیشین و امور غیب از پیامبر ﷺ می‌پرسیدند. از این رو، شمار زیادی از آیات مدنی پاسخ‌هایی به پرسش‌های فراوانی بود که یهودیان مطرح می‌کردند. مسلمانان مدینه همچنین با مسیحیان در مقیاسی گسترده‌تر آشنا شدند. در نتیجه، شماری از آیات مدنی را می‌یابیم که برداشت‌های نادرست مسیحیان دربارهٔ عیسی پیامبر و الله را روشن می‌سازند. این آیات بیان داشتند که تولد عیسی بزرگ‌تر از تولد آدم نبود، کسی که نه پدر داشت و نه مادر. همچنین تأکید کردند که معجزات عیسی، مانند زنده کردن مردگان، تنها به اذن الله بود. بدین ترتیب، عیسی نه خدا بود و نه پسر الله، و الله سومین نفر از سه نفر نبود.

In Madeenah, Muslims came in contact with the Jews for the first time. In order to try to shake the beliefs of the Muslims, the Jews used to ask the Prophet (ﷺ) various questions about Allaah, the earlier prophets, and the unseen. Thus, a number of Madeenan verses represented answers to the many questions raised by the Jews. The Muslims of Madeenah also came in contact with the Christians on a larger scale. As a result of that, we find a number of Madeenan verses clarifying Christian misconceptions about Prophet Jesus and Allaah. They pointed out that Jesus’ birth was not greater than that of Aadam, who had neither father nor mother. They also stressed that the miracles of Jesus, such as bringing the dead back to life, were only by Allaah’s permission. Thus, Jesus was not a god nor the son of Allaah, and Allaah was not the third of three.

برای نخستین بار از آغاز پیام نهایی، مردمی را می‌بینیم که به اسلام درمی‌آمدند، اما به آن ایمان نداشتند. در مکه، مسلمانان ستم می‌دیدند و مورد حمله قرار می‌گرفتند، بنابراین کسی به اسلام درنمی‌آمد مگر آنکه واقعاً به آن ایمان داشته باشد. از سوی دیگر، مسلمانانِ مدینه نیرومند بودند و بر شهر حکومت می‌کردند. از این رو می‌بینیم که برخی مردم به اسلام درمی‌آمدند تا از قدرت آن بهره‌مند شوند و از درون با آن مخالفت کنند. عبدالله بن أُبیّ بن سلول نزدیک بود که به پادشاهی مدینه تاج‌گذاری شود که پیامبر ﷺ وارد شد. پیامبر ﷺ به فرمانروایی مدینه برگزیده شد و امیدهای ابن سلول بر باد رفت.8

For the first time since the beginning of the final message we find people entering Islaam yet not believing in it. In Makkah, Muslims were oppressed and attacked, so no one would enter Islaam unless he truly believed. On the other hand, the Muslims of Madeenah were strong and they ruled the city. Thus, we find some people entering Islaam in order to benefit from its strength and to oppose it from within. ‘Abdullaah ibn Ubayy ibn Salool was about to be crowned king of Madeenah when the Prophet (ﷺ) arrived. The Prophet (ﷺ) was made the ruler of Madeenah, and ibn Salool’s hopes were ruined.8

چون مسلمانان نیرومند بودند و او نمی‌توانست آشکارا با آنان مخالفت کند، اسلام را پذیرفت و از درون علیه آن کار می‌کرد. سرانجام او سردسته منافقین شد. بدین ترتیب، آیات مرحلهٔ مدنی مسلمانان را از خطرات منافقان آگاه ساخت و به ایشان آموخت که چگونه به شکلی مؤثر با آنان برخورد کنند.

Since the Muslims were strong and he could not openly oppose them, he accepted Islaam and worked against it from within. He eventually became the head of the Munaafiqoon (hypocrites). Thus, the verses of the Madeenan stage warned the Muslims about the dangers of the hypocrites and taught them how to deal effectively with them.

برای نخستین بار، حق جنگ با دشمن در مدینه داده شد. در دوران مکی، مسلمانان از جنگ متقابل بازداشته شده بودند. این به دو دلیل اساسی بود: (۱) مسلمانان اقلیت بودند و امکان داشت به سادگی به طور کامل نابود شوند. (۲) این مرحله‌ای بود که در آن شخصیت مؤمنان شکل می‌گرفت. یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های لازم برای کسانی که پیام را حمل می‌کردند، صبر پایدار بود. تنها کسانی که ایمان قوی داشتند می‌توانستند از این آزمون جان سالم به در ببرند.

The right to fight against the enemy was given for the first time in Madeenah. During the Makkan period, Muslims were forbidden to fight back. This was for two basic reasons: (1) The Muslims were a minority and could easily have been completely wiped out. (2) This was a stage where the believers’ characters were being forged. One of the foremost qualities required of those who would carry the message was steadfast patience. Only those of strong faith could survive this test.

دوران مکی، زمینه‌ساز جنبش اسلامی آینده بود. این در دوران مدنی بود که سلسله‌ای از نبردها در برابر نیروهای کفر درگرفت، تا آنکه سرانجام مکه فتح شد و تمام شبه‌جزیره عربستان زیر فرمان اسلام درآمد. بدین ترتیب، شماری از آیات مدنی، اصول اسلامی جنگ را به مسلمانان آموختند. برای نمونه، به آنان آموختند که با اسیران جنگی چگونه رفتار کنند و عقب‌نشینی در هنگام حمله را جز به‌عنوان نیرنگی برای به دام انداختن دشمن ممنوع کردند. همچنین مسلمانان را ترغیب کردند که خود را با بهترین سلاح‌ها و تجهیزات جنگی که می‌توانند بیابند، آماده سازند.

The Makkan period prepared the foundation of the Islaamic movement to come. It was during the Madeenan stage that a series of battles were fought against the forces of disbelief, until finally Makkah was conquered and the whole of the Arabian peninsula came under the rule of Islaam. Thus, a number of the Madeenan verses taught Muslims the Islaamic principles of war. For example, they taught how to deal with prisoners of war and they forbade retreat during an attack except as a trick to trap the enemy. They also encouraged the Muslims to prepare themselves with the best weapons and battle gear they could find.

آیات مدنی غالباً از آیات مکی طولانی‌تر بودند. در واقع، شماری از آیات مدنی طولانی‌تر از برخی سوره‌های کامل دورهٔ مکی هستند. طولانی‌ترین آیهٔ قرآن، آیهٔ قرض در سورهٔ مدنی البقرہ است.⁹ کوتاه‌ترین سورهٔ قرآن، سورهٔ مکی الکوثر است که در سه آیهٔ کوتاه خود، در مجموع تنها ۱۱ کلمهٔ جدا دارد.¹⁰ دیگر نیازی به جلب توجه شنوندگان بی‌میل نبود، زیرا اسلام قدرتمند شده بود و پیروانش فراوان. بنابراین، مخاطبان در این مرحله کاملاً مایل بودند با دقت به آیات بلندتری گوش دهند که قوانین حیاتی اسلام را آموزش می‌دادند.

The Madeenan verses tended to be longer than those of Makkah. In fact, there are a number of Madeenan verses which are longer than whole soorahs of the Makkan period. The longest verse of the Qur’aan is the verse on loans in the Madeenan Soorah al-Baqarah.9 The shortest soorah of the Qur’aan is the Makkan Soorah al-Kawthar,10 which contains a total of only 11 separate words in its three short verses. The need to catch the attention of unwilling listeners was no longer there, because Islaam had become strong and its followers were many. Thus, the audience at this stage was quite willing to listen attentively to longer verses teaching the vital laws of Islam.

اگرچه تمام آیات مکّی در یک دوره نازل شدند، اما نه به همان ترتیبی که نازل شده بودند حفظ شدند و نه به همان ترتیب نوشته شدند. آیات سوره‌های گوناگون گاهی با هم نازل می‌شدند و گاهی کل سوره‌ها یک‌باره نازل می‌گشتند. هرگاه آیات منفردی نازل می‌شد، پیامبر ﷺ به کاتبان خود دستور می‌داد آن را در سوره‌ای که به آن تعلق داشت بنویسند. اگر سوره‌ای تازه نازل می‌شد، پیامبر ﷺ آن سوره را به همان ترتیبی که باید ثبت می‌شد تلاوت می‌کرد. هنگامی که نزول آیات و سوره‌های مدنی آغاز شد، پیامبر ﷺ به یارانش دستور می‌داد آن‌ها را پیش یا پس از برخی سوره‌ها و آیات مکّی قرار دهند. بنابراین، وقتی نزول قرآن کامل شد، آیات مکّی را در سوره‌های مدنی و آیات مدنی را در سوره‌های مکّی می‌شد یافت. پیامبر ﷺ آیات و سوره‌های قرآن را به فرمان الله مرتب کرد. دلیل این درهم‌آمیزی ممکن است این باشد که آیات بر حسب نیازهای جامعه‌ای در حال رشد نازل می‌شدند، در حالی که ترتیب آن‌ها برای مقاصد تلاوت متفاوت بود تا روشن شود که قرآن صرفاً یک سند تاریخی نیست. با جدا کردن آیات از ترتیب زمانی نزولشان، جنبه‌های کلی و جهان‌شمول پیام آن‌ها برجسته می‌شود.

Although all of the Makkan verses were revealed during the same period, they were neither memorized nor written in the same order in which they were revealed. Verses from various soorahs were revealed together, and sometimes whole soorahs were revealed at once. Whenever single verses were revealed, the Prophet (ﷺ) would tell his scribes to write it in the soorah to which it belonged. If a new soorah was revealed, he would recite the soorah in the order it was to be recorded. Once the Madeenan verses and soorahs began to be revealed, the Prophet (ﷺ) would tell his companions to place them before or after certain Makkan soorahs and verses. Thus, when the revelation of the Qur’aan was complete, Makkan verses could be found within Madeenan soorahs and Madeenan verses within Makkan soorahs. The Prophet (ﷺ) ordered the verses and soorahs of the Qur’aan according to Allaah’s command. The reason for the mingling may have been that the verses were revealed according to the needs of a developing community, whereas the order for reading purposes was varied to make it clear that the Qur’aan is not a mere historical document. By divorcing the verses from the chronological order of their revelation, the general and universal aspects of their message are emphasized.