به‌منظور روشن ساختن خطر و فسادِ بالقوه‌ی تفسیرِ به‌رأی و بی‌پشتوانه، نمونه‌هایی از تفسیرهای انحرافی گردآوری شده است که از جریان‌ها، فرقه‌ها و مکاتب فلسفیِ گوناگون، از گذشته‌ی دور تا زمان حاضر، نقل شده‌اند. از سده‌ی دهم میلادی (قرن چهارم هجری)، برخی از صوفیان «فرعون» را در فرمان خداوند به حضرت موسی ﷺ به معنای قلب تفسیر کرده‌اند.

In order to clarify the potential danger and corruption inherent in tafseer by unsubstantiated opinion, the following examples of deviant tafseers have been collected from various movements, sects, and philosophical schools from the distant past to the present. From the tenth century CE (4th century AH), some Soofees have interpreted “Pharaoh” to mean the heart in Allaah’s command to Prophet Moosaa:

از آنجا که این دل است که هر انسانی را به ستم وامی‌دارد و او را به تجاوز می‌کشاند. دیگران فرمان الله به حضرت موسیٰ را چنین تفسیر کرده‌اند:

as it is the heart which oppresses every man, causing him to transgress. Others interpreted Allaah’s command to Prophet Moosaa:

به‌عنوان فرمانی برای کنار نهادن دنیای مادی و تکیه تنها بر الله.

as a command to throw aside the material world and only depend on Allaah.

این تفسیرهای عرفانی نشان‌دهندهٔ افراط جنبش صوفیانه در تأکید بر امر معنوی نسبت به امر مادی است.

These spiritualistic tafseers are indicative of the Soofee movement’s overemphasis of the spiritual over the material.

در تفسیرهای معتزلی (عقل‌گرا) دورهٔ عباسی، وحی بر پایهٔ منطق انسانی تفسیر می‌شد. از این رو، واژهٔ «قلب» در آیهٔ زیر معنای تازه‌ای یافت:

In the Mu‘tazilee (Rationalist) tafseers of the ‘Abbaasid era, revelation was interpreted according to human logic. Hence, the word “heart” in the following verse was given a new meaning:

گفته شده است که ابراهیم دوستی داشت که او را «قلبِ» خود می‌خواند، و از این رو معنای واقعی آیه چنین است: «آری، اما از تو می‌خواهم تا دوستم آرامش یابد.» ۹۳ این تفسیر برای توجیه شکی ضروری دانسته شد که ابراهیم در دلش احساس می‌کرد، زیرا به باور عقل‌گرایان، این شک با نبوت سازگار به نظر نمی‌رسید.

It was claimed that Ibraaheem had a friend whom he referred to as his “heart” and, thus, the true meaning of the verse was, “Yes, but I am asking You in order that my friend may be at ease.” 93 This interpretation was considered necessary to explain away the doubt which Ibraaheem felt in his heart, as it seemed inconsistent with prophethood, according to the Rationalists.

تفسیرهای شیعی دورهٔ اواخر عباسی، زیر تأثیر وسواس افراطی‌شان نسبت به نوادگان پیامبر، آیهٔ زیر را تفسیر کردند:

The Shee‘ah tafseers of the late ‘Abbaasid era, under the influence of their inordinate obsession with the Prophet’s descendants, interpreted the verse:

به‌عنوان اشاره‌ای به علی، داماد پیامبر، و فاطمه، دختر پیامبر ﷺ؛ و در آیه‌ای که پس از آن می‌آید:

as a reference to ‘Alee, the Prophet’s son-in-law, and Faatimah, the Prophet’s daughter; and in a following verse:

آنها یک مرجع درباره نوه‌های پیامبر ﷺ، الحسن و الحسین یافتند.96

they found a reference to the Prophet’s grandsons, al-Hasan and al-Husayn.96

فرقهٔ قادیانی که در نیمهٔ دوم قرن نوزدهم در هند پدید آمد، ادعا کرد که در آیهٔ زیر:

The Qaadiyanee sect, which appeared in India during the latter part of the nineteenth century, claimed that in the verse,

خاتَم به معنای «مُهر» نیست، آنگونه که بیشتر مترجمان آن را ترجمه کردهاند، بلکه به معنای «انگشتر» است. بر همین اساس ادعا کردهاند که همانگونه که انگشتر زینت انگشت است، پیامبر محمد ﷺ زینت نبوت بود. از این رو معنای آیه این است که پیامبر محمد ﷺ برترین پیامبران بود، اما آخرینشان نبود.۹۸ آنان همچنین ادعا میکنند که حتی اگر واژه خاتَم را به معنای «مُهر» بدانیم، آن مانند مُهری است که بر پاکت نامه زده میشود و محتوای آن را مهر میکند، اما آن محتوا را محدود نمیسازد. این تفسیرها برای تأیید ادعای بنیانگذارشان، غلامأحمد، مبنی بر نبوت او صورت گرفته است. آنان همچنین آیه زیر را در مورد عیسی ؑ تحریف کردهاند:

khaatam does not mean seal, as most translate it, but ring. Thus, they claimed that just as the ring beautifies the finger, the Prophet Muhammad (r) was the beautification of prophethood. Therefore, the meaning of the verse is that Prophet Muhammad (r) was the most superior of the prophets but not the last.98 They also assert that even if the word khaatam were taken to mean “seal,” it would be like the seal placed on an envelope sealing its contents, but not limiting them. These interpretations were made to validate the claim of their founder, Ghulam Ahmad, to prophethood. They also distorted the following verse in reference to Prophet ‘Eesaa:

آنان ادعا کردند که «رفعه» به معنای بالا بردن مجازی است، همان‌گونه که در آیه به کار رفته است:

They claimed that “raised him up” meant a figurative raising, as used in the verse:

این تفسیر برای آن لازم بود تا آنان عقیده خود را ثابت کنند که عیسیٰ علیه‌السلام پس از ازدواج و داشتن فرزند، به مرگ طبیعی بر روی زمین درگذشت و در کشمیر به خاک سپرده شد، و اینکه غلام احمد همان مسیح موعودی است که بازگشتش پیش‌گویی شده بود.101

This interpretation was necessary in order for them to prove their doctrine that ‘Eesaa died a natural death on earth after marrying and having children and being buried in Kashmir, and that Ghulam Ahmad was the promised messiah whose return was prophesied.101

در زمانی نزدیک‌تر در آمریکا، الیجاه محمد، بنیان‌گذار فرقه‌ی الیجاه و مدعی نبوت (درگذشته‌ی ۱۹۷۵ میلادی)، آیه‌ای را تفسیر کرد،

Even more recently in America, Elijah Muhammad, founder of the Elijah sect and claimant to Prophethood (d. 1975), interpreted the verse,

به‌عنوان دلیلی بر اینکه ساکنان آتش همگی سفیدپوست خواهند بود. این برداشت برای حمایت از آموزهٔ الیاس به کار رفت که خداوند، یعنی الله، مردی سیاه‌پوست بود، که همهٔ سیاه‌پوستان خدایان بودند و همهٔ سفیدپوستان شیاطین.۱۰۳ با اینکه واژهٔ «زُرْق» در لغت به معنای آبی است، برای اشاره به تیرگی قرنیه بر اثر برخی بیماری‌های چشمی به کار می‌رفت که به چشم رنگی آبی‌مایل به خاکستری می‌دهد. از این رو، ترجمهٔ دقیق‌تر آن «کم‌سو» یا «چشم‌تار» خواهد بود.

as proof that the inhabitants of the fire will all be white people. This interpretation was used to support the Elijah doctrine that Allaah, God, was a black man, that all black people were gods and that all white people were devils.103 Although the word zurq literally means blue, it was used to refer to the clouding of the cornea due to certain eye diseases which gives the eye a bluish-grey tinge. Hence, a more accurate translation would have been “bleary-eyed.”

به گفته‌ی الیاس، از آنجا که مرد سفیدپوست شبیه مرد سیاهپوست است، در قرآن از او با عنوان «انسان» یاد شده است، یعنی نوعی از انسان!۱۰۴ بنابراین، در این آیه:

According to Elijah, since the white man resembles the black man, he was referred to as “mankind” in the Qur’aan, that is, a kind of man!104 Therefore, in the verse:

«ما» را الیاس به‌عنوان اشاره به سیاه‌پوستان یا خدایانی سیاه‌پوست تفسیر کرد که گفته می‌شود نژاد سفیدپوست (انسان‌ها) را آفریده‌اند.107

“We” was interpreted by Elijah to refer to the black men/gods who supposedly created the white race (mankind).107

این چند نمونه از تفسیرهایی که صرفاً بر پایه دیدگاه‌های فرقه‌ای بنا شده‌اند، به‌روشنی بی‌انسجامی و فریبی را نشان می‌دهد که از بی‌اعتنایی به روش صحیح تفسیر قرآن پدید می‌آید. قرآن به بلندگوی ادعاهای انحرافی و بدعت‌آمیز هر فرقه بدل می‌شود. قرآن بی‌رحمانه دستکاری می‌شود، زیرا هیچ مرز منطقی و هیچ قاعده منسجمی وجود ندارد که بنیان‌گذاران این فرقه‌ها به آن پایبند باشند؛ از این رو، یک آیه ممکن است برای آنان معانی متعددی داشته باشد. هر تفسیری که اندیشه‌هایشان را تقویت کند، درست به شمار می‌آید. برای آنان قرآن دیگر کتاب هدایت نیست، بلکه کتابی است که رازهای پنهان فرقه‌شان را در خود دارد و تنها رهبرانشان و افراد ویژه‌ای که به آنان آموزش داده شده‌اند، می‌توانند آن رازها را بگشایند.

These few examples of tafseers based solely on sectarian opinions clearly show the incoherence and deception that result from the disregard for the correct method of tafseer. The Qur’aan becomes a voice for each sect’s deviant and heretical claims. The Qur’aan is manipulated mercilessly, as there are no logical boundaries nor coherent rules by which the founders of these sects abide; hence, the same verse may have a multiplicity of meanings for them. Whatever interpretation promotes their ideas become correct. For them, the Qur’aan is no longer a book of guidance, but a book containing the hidden secrets of their sect, which only their leaders and the specially initiated can unlock.