Aina za Wajibu (the Categories Of The Obligation)
Aqsaam Al-waajib (the Categories Of The Obligation)
Waajib imegawanywa au kuainishwa kulingana na mambo mbalimbali. Hivyo, kuna mgawanyo kuhusiana na utekelezaji wake (Adaa’), mwingine kuhusiana na kukadiriwa kwake (Taqdeer), wa tatu kuhusiana na uteuzi wake, na wa nne kuhusiana na mtu aliyepewa jukumu lake (Mukallaf).
The Waajib is divided or categorised in accordance to different considerations. As such, there is a division in respect to its performance (Adaa’), another in respect to its evaluation (Taqdeer), a third in respect to its designation and a fourth in respect to the one who has been charged with it (Mukallaf).
Aina za Waajib kwa kuzingatia wakati wa kutekelezwa au kutendwa kwake
The categories of the Waajib in consideration of its time of performance or undertaking
Waajib Mutlaq na Waajib Muqayyad (Wajibu usio na kikomo na wajibu wenye kikomo):
Waajib Mutlaq and Waajib Muqayyad (The unrestricted obligation and the restricted obligation):
1 – Al-Waajib Al-Mutlaq (wajibu usio na masharti):
1 – Al-Waajib Al-Mutlaq (unrestricted obligation):
Hii ndiyo aliyoagiza Shaari' (Mwekaji wa Sheria) itekelezwe bila kuwekewa kikomo cha wakati maalum. Mfano wa aina hii ni kulipa (Qadaa') funga ya Ramadhani kwa yule ambaye hakufunga kwa sababu halali ya kisheria (Udhr) kama vile ugonjwa au safari. Hii ni kwa sababu anaweza kulipa deni hilo wakati atakapotaka bila kuwekewa mwaka maalum. Hii ndiyo maoni ya baadhi ya Fuqahaa' katika suala hili, wakiwemo Hanafiyah. Wengine hata hivyo wameweka sharti kwamba mtu alipe (Qadaa') kile alichokikosa kabla ya kuja kwa Ramadhani inayofuata Ramadhani ambayo hakufunga, ikiwa Mukallaf ana uwezo wa kufanya hivyo (yaani ndani ya mwaka mmoja).
This is what the Shaari’ (Legislator) has requested to be done without restricting it to a specific time and an example of this type is the Qadaa’ of Ramadhaan for the one who did not fast due to a Shar’iy ‘Udhr (excuse/reason) like sickness or travelling. That is because he can make Qadaa’ for it when he wishes without it being restricted to a specified year. This is the opinion of some of the Fuqahaa’ in this issue including the Hanafiyah. Others however have stipulated that it is a condition for the person to make up (Qadaa’) for what he missed before the coming of the Ramadhaan that follows the Ramadhaan in which he didn’t fast, if the Mukallaf is capable of doing that (i.e. within a year).
Mifano mingine ni Kaffaaraat (vitendo vya kufidia) na nadhiri zisizo na kikomo (Nudhoor). Basi mtu yeyote anayevunja kiapo chake au nadhiri yake, bila kuwekewa muda maalum, anaweza kutekeleza kafara (Kaffaarah) inayotakiwa mara baada ya kuvunja kwake, na kutekeleza nadhiri yake mara moja iwapo anataka, au anaweza kuiahirisha hadi wakati atakaouchagua mwenyewe.
Other examples include the Kaffaaraat (expiations) and unrestricted vows (Nudhoor). So whoever breaks one’s oath or vow, without being restricted to a specific time, can undertake the required expiation (Kaffaarah) directly after his breaking and undertake his vow immediately if he wishes to or he can delay it until a time of his choosing.
2 – Al-Waajib Al-Muqayyad (wajibu uliofungamanishwa):
2 – Al-Waajib Al-Muqayyad (restricted obligation):
Hii ni kile ambacho Ash-Shaari' ameagiza kifanyike na kubainisha wakati maalum na ulioainishwa wa kukitekeleza. Mifano ya hilo ni Swala tano za faradhi na funga ya Ramadhani, kwa sababu haijuzu kuzitekeleza kabla ya wakati wake uliowekwa na ulioainishwa, na Mukallaf anapata dhambi iwapo atachelewesha kitendo hicho nje ya wakati wake bila udhuru halali wa kisheria.