12.1 İslam'da Şirket - Ortaklık
12.1 The Company in Islam - Partnership
Şirket (eş-Şerika), dilsel olarak iki ya da daha fazla hissenin birbirine karıştırılması ve hiçbirinin diğerinden ayırt edilemez hale gelmesi anlamına gelir. Şer'i açıdan şirket, iki veya daha fazla kişi arasında, kâr elde etme niyetiyle mali bir iş yapmayı kararlaştırdıkları bir akittir. Şirket akdinin, tüm İslami akitlerde olduğu gibi, icap ve kabulün bulunmasını gerektirir. İcap, taraflardan biri diğerine: "Falan konuda seninle ortaklık kurdum" dediğinde ve diğer taraf: "Kabul ettim" diye cevap verdiğinde gerçekleşir. Bu tam ifadeler gerekli değildir, ancak anlamın bulunması şarttır. İcap ve kabulde, taraflardan birinin diğerine bir şey üzerinde ortaklık konusunda sözlü ya da yazılı olarak hitap ettiğini ve diğerinin bunu kabul ettiğini gösteren bir unsur bulunmalıdır. Dolayısıyla yalnızca ortaklık üzerinde anlaşmak bir akit sayılmaz. Ortaklık için para ya da mal ödemeyi kararlaştırmak da akit sayılmaz. Akit, bir şey üzerinde ortaklık kavramını içermelidir. İslam'da şirket akdinin geçerlilik şartı, akde konu olan şeyin bir tasarruf hakkı olmasını ve şirket akdinin üzerine kurulduğu bu tasarruf hakkının vekâlete (Vekâle) elverişli olmasını gerektirir; öyle ki tasarrufla elde edilen kazanç iki ortak arasında paylaşılır.
Company (Ash-Sharika) linguistically means mixing two or more shares together such that neither can be distinguished from the other. Company in Shar’a is a contract between two or more persons, in which they agree to perform financial work with the intention of making profit. The contract of the company requires the existence of both offer and acceptance, as is the case with all Islamic contracts. An offer occurs when one party says to the other: ‘I entered into partnership with you in such and such’ and the other party replies by saying, ‘I accepted.’ These actual words are not necessary but the meaning is. There must occur in the offer and acceptance something that indicates that one of the parties addressed the other orally or in writing on the matter of partnership over something, and the other accepted. Therefore, an agreement on partnership only does not represent a contract. An agreement to pay money or property for partnership is also not considered a contract as well. Rather, the contract must include the concept of partnership in something. The condition of validity of the partnership contract in Islam requires that the contracted matter be a right of disposal and that this right of disposal, over which the company contract is concluded, is suitable for representation (Wakala) such that what is gained by the disposal is shared between the two partners.
İslam'da ortaklık caizdir; çünkü Muhammed (sav) peygamber olarak gönderildiğinde insanlar şirketlerle muamele yapıyordu ve Hz. Peygamber bunu yasaklamadı. Buhari, Ebu'l-Minhal'in şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Ben ve ortağım bir şeyi peşin ve veresiye satın aldık. Bara İbn Azib yanımıza geldi, biz de ona bu konuyu sorduk. O şöyle dedi: 'Ortağım Zeyd İbn Erkam ve ben de aynısını yaptık ve Peygamber'e (sav) bu konuyu sorduk. O (sav) şöyle buyurdu: Peşin olanı alırsınız, veresiye olanı ise geri verirsiniz.'" Ed-Daraknutni, Ebu Hureyre'den şöyle rivayet etmiştir: Peygamber (sav) şöyle buyurdu: "Yüce Allah şöyle buyurur: 'Ortaklardan biri diğer ortağına ihanet etmediği sürece ben iki ortağın üçüncüsüyüm. Eğer ihanet ederse, onların arasından çekilirim.'" Ortaklık Müslümanlar arasında, zimmiler (İslam yönetimi altında yaşayan gayrimüslimler) arasında ve Müslümanlarla zimmiler arasında caizdir. Dolayısıyla bir Müslümanın bir Hristiyan, bir ateşperest ya da diğer zimmilerle ortaklık kurması caizdir. Müslim, Abdullah İbn Ömer'den şöyle rivayet etmiştir: "Peygamber (sav), Yahudi olan Hayber halkıyla, bitki ya da meyve üretiminin yarısı karşılığında muamelede bulundu." Buhari'nin Aişe'den yaptığı başka bir rivayette ise şöyle geçer: "Peygamber (sav) Medine'de bir Yahudi'den yiyecek satın aldı ve teminat olarak zırhını ona rehin bıraktı." Tirmizi, İbn Abbas'tan şöyle rivayet etmiştir: "Peygamber (sav), zırhı yirmi sa' yiyecek karşılığında rehin bırakılmış halde vefat etti; bu yiyeceği ailesi için almıştı." Tirmizi, Aişe'den şöyle rivayet etmiştir: "Allah'ın Elçisi (sav) bir Yahudi'ye haber gönderip ondan iki elbise istedi (ve kendisine) refah zamanına kadar (beklemesini söyledi)." Dolayısıyla Yahudi, Hristiyan ve diğer zimmilerle ortaklık kurmak caizdir, çünkü onlarla muamele etmek helaldir. Ancak zimmiler, Müslümanlarla ortak oldukları sürece alkol ve domuz eti satamazlar. Müslüman biriyle ortaklık kurmadan önce bir zimmî, alkol satmış olabilir; bu satıştan elde edilen kazanç, ortaklık için helâl olur. Ortaklık, yalnızca tasarruf hakkı tanınan kişiler arasında geçerlidir, çünkü mal üzerindeki tasarrufa dayanan bir akittir. Buna göre, mal üzerinde tasarruf etmesi engellenmiş bir kişiyle şirket kurmak geçersizdir. Ayrıca vesayet altına alınmış bir kişiyle ya da tasarruf hakkı verilmemiş bir kişiyle ortaklık yapmak da caiz değildir.
Partnership is allowed in Islam because when Muhammad (pbuh) was sent as a Messenger people were dealing with companies and He (pbuh) did not forbid this. Al Bukhari narrated that Abu Al-Minhal said: “I and my partner bought something in cash and credit. Al-Bara ibn ‘Azib came to us so we asked Him about this. He said: ‘My partner, Zaid ibn Al-Arqam, and I did the same and we asked the Prophet (pbuh) about this.’ He (pbuh) said: ‘That which is in cash you take, and that which is in credit you return it back.”’ Ad-Daraqutni narrated from Abu Hurairah that the Prophet (pbuh) said: “Allah the Supreme said ‘I am the third of the two partners as long as one of them does not betray his companion. If He betrayed, I would withdraw from them.”’ Partnership is allowed amongst Muslims, Dhimmis (non-Muslims living under Islamic authority), and between Muslims and Dhimmis. So it is allowed for a Muslim to enter into partnership with a Christian, a fireworshipper or other Dhimmis. Muslim narrated from Abdullah ibn ‘Umar who said: ‘The Prophet (pbuh) dealt with the people of Khaybar, who were Jews, for half of the land production of plant or fruit.’ In another narration by Bukhari from Aisha: “The Prophet (pbuh) bought food from a Jew in Madinah and He deposited his armour with Him as security.” At-Tirmidhi narrated from Ibn ‘Abbas who said ‘The Prophet (pbuh) passed away while his armour was left as a security in return for twenty cubic measures (Sa’a) of food which He took for his family.’ At-Tirmidhi narrated from Aisha that ‘the Messenger of Allah (pbuh) sent for a Jew asking Him for two garments (and to wait) until (the time of) prosperity.’ Entering into partnership with Jews and Christians and other Dhimmis is therefore allowed, as dealing with them is permissible. However, Dhimmis are not allowed to sell alcohol and pork while acting as partners with Muslims. Prior to forming a partnership with a Muslim, a Dhimmi may have sold alcohol, the proceeds of which would be Halal for the company. Partnership is only valid between people whose right of disposal is allowed, for it is a contract based upon the disposal of property. It follows that it is invalid to form a company with a person who is prevented from disposal of property. It is also not allowed to enter into partnership with a person who is placed under guardianship, or a person whose right of disposal is not allowed.
Ortaklık, mülkiyet ortaklığı veya akit ortaklığı olabilir. Mülkiyet ortaklığı, miras yoluyla, satın alma yoluyla veya hibe edilerek elde edilen bir mülkteki ortaklık gibi varlıklar üzerindeki bir ortaklıktır. Akit ortaklığı ise mülkiyetin artırılmasıyla ilgili tartışmanın konusudur. İslam'daki ortaklık akitlerinin ve bunlarla ilgili şer'i hükümlerin incelenmesinden, İslam'da beş tür ortaklık bulunduğu sonucuna varılabilir. Bunlar: El-İnan (eşitlik), El-Ebdan (bedenler), El-Mudaraba (iki veya daha fazla), El-Vüccüh (yüzler) ve El-Mufavada (müzakere) ortaklıklarıdır.
Partnership is either a partnership of properties or a partnership of contracts. The company of properties is a company of assets, such as partnership in a property that has been inherited, bought or gifted. The company of contracts is the subject of discussion regarding increasing of ownership. From the examination of partnership contracts in Islam, and the divine rules (Ahkam Shar’iyah) related to them it can be concluded that there are five types of company in Islam. These are Al-’Inan (equal), Al- Abdan (bodies), Al-Mudharaba (two or more), Al-Wujooh (faces) and Al- Mufawadha (negotiation).