Anonim Şirketler, halka açık olmayan ortaklardan oluşan şirketlerdir. Anonim Şirketin kurucuları, şirketin kuruluş sözleşmesini imzalayan tüm kişilerdir. Kuruluş sözleşmesi, imzalayanlar arasında ortak bir amaç olan şirketi gerçekleştirmek için çalışma taahhüdü doğuran sözleşmedir. Şirkete abonelik, önerilen şirkette bir hisse veya daha fazla hisseyi, hisse senedinin itibari değeri karşılığında satın alma taahhüdüyle gerçekleşir. Bu şirket türü, bireyin iradesiyle yaptığı tasarruf biçimlerinden biridir; diğer hissedarlar kabul etsin ya da etmesin, kişinin ortak olabilmesi için hisseleri satın alması yeterlidir. Abonelik iki şekilde gerçekleşir. Birincisinde, şirketin hisseleri yalnızca kurucularla sınırlıdır; kurucular hisseleri aralarında paylaştırır ve halka sunmazlar. Bu, şirketi düzenleyen ve şirketin işleyeceği koşulları içeren esas sözleşmenin yazılması ve aralarında imzalanmasıyla yapılır. Sözleşmeyi imzalayan herkes kurucu ve ortak sayılır; hepsi imzaladığında şirket kurulmuş olur. Abonelik yolunun ikincisi, dünyada en yaygın olanıdır: Birkaç kişi şirketi kurar ve esas sözleşmesini hazırlar. Ardından hisseler, şirkete genel abonelik için halka sunulur. Abonelik süresi dolduğunda, şirketin kuruluş genel kurulu toplanmaya çağrılır; bu kurul şirket sisteminin onaylanması için incelenmesini yapar ve yönetim kurulunu seçer. Sahip olduğu hisse sayısı ne olursa olsun, her hissedar, bir tek hisseye sahip olsa bile kuruluş genel kuruluna katılma hakkına sahiptir. Şirket, abonelik süresi dolar dolmaz faaliyetlerine başlar.

Share Companies are companies formed of partners who are unknown to the public. The founders of the Share Company are all of those who signed the initial contract of the company. The initial contract is the one which initiates between its signatories a commitment to work for achieving the common aim, which is the company. Subscription in the company is undertaken by the commitment of the person to buy one share or more in the proposed company in exchange for the nominal value of the share. This form of company is one of the forms of disposal by an individual will, where it is enough for the person to buy the shares so as to become a partner, whether the other shareholders accept Him or not. Subscription occurs in two ways. In the first instance, the shares of the company are restricted to the founders who distribute them amongst themselves without offering them to the public. This is done by writing the constitution, which organises the company and includes the conditions upon which the company proceeds, then signing it among themselves. Everyone who signs the constitution is considered a founder and a partner, and once they all have signed, the company is founded. The second way of subscription is that which is most prevalent in the world, where a few people establish the company and lay out its constitution. Then the shares are offered to the public for general subscription in the company. When the time of subscription expires, the constituent assembly of the company will be invited to meet and review the system of the company for agreement and to appoint its board of directors. Every shareholder, irrespective of the number of shares He holds, has the right to attend the constituent assembly, even if He owns only one share. The company commences its activities once the time of subscription expires.

Bu iki yöntem de aynı biçimi temsil eder: mülklerin bedelinin ödenmesi. Birinci yöntemde şirket, kurucuların imzasının tamamlanmasıyla; ikinci yöntemde ise abonelik süresinin dolmasıyla kurulmuş sayılmaz. Dolayısıyla şirket akdi, yalnızca mülkler arasında yapılan bir akittir.

Both of these means represent one form which is to pay for the properties. The company would not be considered as established except by completing the signature of the founders in the first method, and by the expiry of the subscription time in the second one. So the contract of the company is a contract between properties only.

Burada kişisel bir unsur hiç yoktur. Dolayısıyla ortak olanlar, sahiplerinden ziyade mallardır. Bu mallar, herhangi bir kişinin varlığı olmaksızın birlikte ortaklığa konu edilir. Buna göre, kaç hisseye sahip olursa olsun hiçbir ortağın, ortak sıfatıyla şirketin faaliyetlerini yönetme yetkisi yoktur. Ayrıca ortak sıfatıyla şirkette çalışma veya işlevlerinden herhangi birini denetleme hakkı da yoktur. Bunun yerine, şirketin faaliyetlerini üstlenen, içinde çalışan, yönetimini ve tüm işlerinin denetimini yürüten kişi, yönetim kurulu tarafından atanan Genel Müdür'dür. Bu yönetim kurulu, genel kurul tarafından seçilir; genel kurulda her kişinin oyları kişiliğine göre değil, hisselerine eşit olarak verilir, çünkü gerçek ortak sermayedir ve oy sayısını belirleyen de budur. Dolayısıyla her hissenin bir oyu vardır, her kişinin değil. Böylece abone olan kişiye değil, yalnızca sermayeye itibar edilir. Üstelik anonim şirket süreklidir ve hissedarların ömrüyle sınırlı değildir. Hissedar ölebilir, ancak şirket fesh olmaz; ehliyetini kaybetmiş olsa bile şirkette ortak olarak kalmaya devam edebilir. Şirketin sermayesine gelince, hisse senedi adı verilen eşit değerli hisselere bölünmüştür. Hissedar, kişisel meziyetleri ayrıntılı olarak araştırılmayan bir ortaktır ve sorumluluğu şirket sermayesindeki payıyla belirlenir. Ayrıca ortaklar, şirketteki hisse senetlerinin miktarı dışında zararlardan sorumlu tutulmazlar. Bir ortağın hissesi dolaşıma açıktır; dolayısıyla diğer ortakların izni olmaksızın hissesini satabilir veya hisselerine başka kişileri ortak edebilir. Her kişinin sahip olduğu hisse senetleri, sermayeyi temsil eden para notları, menkul kıymetler veya tahvillerdir. Bu hisse senetleri hamiline (anonim tahvil) olabilir ya da sahibi belirlenmiş olup mülkiyeti kişiden kişiye geçebilir. Hisse satın alarak abone olan yatırımcı, yalnızca nominal değerini ödemekle yükümlüdür. Dolayısıyla hisse, şirketin tüzel kişiliğinin bir parçasıdır ve bölünemezdir, ancak sermayesinin bir parçası değildir.

There is absolutely no personal element in it. Thus the properties, rather than their owners, are the partners. These properties are entered into partnership together without the existence of any person. Accordingly, there is no authority for any partner, no matter how many shares He holds, to take charge of the activities of the company in his capacity as a partner. He also has no right to work in the company or to control any of its functions in his capacity as a partner. Rather, the one who takes charge of the activities of the company, works in it, controls it and supervises all of its work is called the Managing Director who is appointed by the board of directors. This board of directors is elected by the general assembly, in which every person has votes equal to his shares, not according to his personality, for the real partner is the capital and it is this which defines the number of votes. So every share has a vote and not every person has a vote. Thus, there is no consideration to the subscribing person but the consideration is for the capital only. Moreover, the share company is considered to be permanent, and it is not restricted to the life of the shareholders. The shareholder may die and yet the company is not dissolved and He may become incompetent and still remain a partner in the company. With regard to the capital of the company, it is divided into equal-valued shares, which are called stocks. The shareholder is a partner whose personal merits are not thoroughly investigated, and his responsibility is determined by his share in the company capital. In addition, the partners are not bound by losses except by the amount of their stocks in the company. A partner’s share is liable to circulation, so He is allowed to sell it, or associate other people in his shares, without the permission of the remaining partners. The stocks owned by every person are currency notes, securities or bonds that represent the capital. These stocks may be for the bearer (anonymous bonds) or designated to their holder where their ownership moves from person to person. The investor who subscribes by buying stocks is obliged only to pay their nominal value. So the stock is a part of the entity of the company, and it is indivisible, but it is not a part of its capital.

Hisse senetleri bu ortaklıkta kayıt belgeleri sayılır ve değerleri aynı değildir; şirketin kâr ya da zararına göre değişir. Bu kâr ya da zarar her yıl aynı olmayabilir, farklılık gösterebilir. Dolayısıyla hisseler, şirket kurulduğu anda konulan sermayeyi temsil etmez; belirli bir zamanda, yani satıldığı andaki şirketin sermayesini temsil eder. Hisse senetleri, borsa düştüğünde değeri düşen, borsa yükseldiğinde değeri artan kâğıt paralara benzer. Şirket zarar ettiğinde hisselerin değeri düşer, kâr ettiğinde artar. Böylece şirket kurulduktan sonra hisse senedi bir sermaye olmaktan çıkar; piyasaya, şirketin kârlılığına ya da insanların şirkete olan ilgi derecesine göre yükselen ve alçalan, arz ve talebe tabi bir emtia olan, belirli bir değere sahip bir para kâğıdı hâline gelir. Hisse senetleri, banknotların insanlar arasında el değiştirmesi gibi bir elden diğerine geçer; hisse senetleri hamiline yazılı ise şirket kayıtlarında herhangi bir idari işlem yapılmadan, sahiplerinin isimlerini taşıyorsa bu tür işlemlerle geçer.

The stock notes are considered as registration papers in this share, and their values are not the same, but change according to the profits or losses of the company. This profit or loss is not the same every year but it can differ. The stocks therefore do not represent the capital contributed at the time of establishing the company; they represent the capital of the company at the time of its sale, namely at a specific time. They are like paper currency whose value falls if the stock market declines and increases when the stock market rises. The value of stocks declines when the company makes losses, and increases when the company profits. The stock after the company is formed thus ceases to be a capital and becomes a currency paper of a specific value that rises and falls according to the market, the profitability of the company or according to the degree of interest or otherwise of the people in it, for it is a commodity subject to supply and demand. Stocks transfer from one hand to another similar to how bank notes move among people, without any clerical measures in the company records if the stocks are for the bearer (anonymous) and through such measures if they bear their holders’ names.

Şirket, yıllık envanterinde varlıklarının değeri borçlarının değerinden büyükse kârda sayılır. Kârlar, şirketin mali yılının sonunda yıllık olarak dağıtılır. Kâr olmaksızın, beklenmedik koşullar nedeniyle şirketin varlıklarının değeri artarsa, şirketin bu fazlayı dağıtmasına engel bir şey yoktur. Ancak tersi olur, varlıkların değeri düşer ve şirket kâr etmiş olsa bile, kârı ile varlıklarının değerinin toplamı borçlarından büyük değilse, kârları dağıtamaz. Kârın dağıtıldığı sırada, bir kısmı yedeklere ayrılır, geriye kalan kısım ise hissedarlar arasında bölüştürülür. Şirket, mahkemelerde kendi adına dava açma ve dava edilme hakkına sahip, tüzel kişilik olarak kabul edilir. Ayrıca kendi ikametgâhı ve belirli bir uyruğu (merkez merkezinin kayıtlı olabileceği kuruluş ülkesi dahil) vardır. Ne bir hissedar ne de yönetiminden herhangi bir üye, ortak sıfatıyla ya da kişisel sıfatıyla onun yerini doldurur. Bu hakka sahip olan tek kişi, şirket adına konuşmaya yetkilendirilmiş kişidir. Tasarruf hakkına sahip olan, doğrudan tasarrufta bulunan kişi değil, şirket, yani tüzel kişiliktir.

The company is considered in profit if the value of the assets of the company is greater than the value of its liabilities at its annual inventory. Profits are distributed annually at the end of the financial year of the company. If the value of the company’s assets increased due to unexpected conditions without there being profits, nothing prevents the company from distributing this excess. However, if the contrary occurred, and the value of the assets declined and the company made profits, but the total of its profit and value of its assets was not greater than its liabilities, then it could not distribute the profits. At the time of distribution of profits, a part of it is assigned to the reserves and that which remains is divided among the shareholders. The company is considered as a corporate entity, which has the right to sue and be sued in its own name in the courts. It also has its own residence and particular nationality (country of incorporation including where its head office may be registered). Neither a shareholder nor any member of its management, in his capacity as partner or in his personal capacity, fills its place. The only one who has this right is the one who has been authorised to speak on behalf of the company. The one who has the right of disposal is the company, i.e. the corporate personality, rather than the person who disposes directly.

Bu hisse senedi şirketi (sehamî şirket) Şer'î açıdan batıl (geçersiz) bir şirkettir. Müslümanın katılmasına izin verilmeyen muamelelerden biridir. Bunun geçersizliğinin ve bununla ortaklık yapmanın yasaklanmasının sebebi, aşağıdaki noktalardan açıkça anlaşılmaktadır:

This is the stock company and it is a void company in Shar’a. It is one of the transactions that a Muslim is not allowed to participate in. The reason of its invalidity, and the prohibition of associating with it, appear clearly from the following points:

1) İslam'da şirketin tanımı şöyledir: Kâr elde etme niyetiyle mali bir iş yürütmeyi kabul eden iki veya daha fazla kişi arasındaki akittir. Bu nedenle iki veya daha fazla kişi arasında bir sözleşmedir; dolayısıyla yalnızca bir taraftan gelen bir rıza kabul edilemez. Bilakis, rızanın iki veya daha fazla taraftan çıkması gerekir. Şirket akdi, sermayeyi ödemek üzerine değil, kâr elde etme amacıyla mali iş yapmaya odaklanmalıdır. Amacın yalnızca ortaklık olması da yeterli değildir. İşin yürütülmesi şirket akdinin temelidir; mali iş, iki akit tarafı tarafından ya da bunlardan birinin diğerinin sermayesiyle birlikte yapmasıyla gerçekleşmelidir. Bu iki kişi (akit sahipleri) dışında bir başka kişinin mali iş yürüttüğü iki kişi arasındaki bir sözleşme meşru değildir ve kimse onunla bağlı değildir. Çünkü akitle bağlı olan yalnızca akit sahibidir; akit kendi tasarruflarına uygulanır, başkalarına değil. Dolayısıyla mali işin yürütülmesi akit taraflarıyla sınırlı olmalıdır; ya ikisi birlikte ya da biri diğerinin sermayesiyle yapmalıdır. Şirketin hukuken kurulması için akit taraflarından birinin mali işi yürütmesinin zorunlu olması, şirkette akdin üzerine kurulduğu bir cismin (bedenin) bulunması gerektiği sonucunu doğurur. İslam'da bu nedenle şirkette cismin var olması bir şarttır ve şirket akdinin kurulmasında temel bir unsurdur. Cisim mevcutsa şirket kurulmuş olur; cisim şirkette mevcut değilse, şirket kurulmamış ve baştan var olmamış sayılır.

1) The definition of company in Islam is as follows: it is a contract between two or more persons, in which they agree to carry out financial work with the intention of gaining profit. It is thus a contract between two or more persons, so an agreement from only one side is unacceptable. Rather, it is necessary that the agreement occurs from two or more sides. The contract of the company must be focussed on performing financial work with the aim of making profit, and not on paying the capital. It is also not enough that the aim be partnership only. Carrying out the work is the basis of the company contract, and financial work has to be by the two contractors, or by one of them together with the capital of the other. A contract between two persons in which a person other than these two contractors (signatories) carries out financial work is not legitimate and no one is bound by it. This is because it is only the contractor who is bound with the contract; it applies to his own disposal (dealings) and not on others. So carrying out the financial work must be limited to the contractors, either by both of them or by one of them with the capital of the other. The necessity of carrying out financial work by one of the signatories (partners) in order that the company is legally established makes it inevitable that there must exist a body in the company upon which the contract is concluded. In Islam it is, thus, a condition that the body exists in the company, and it is a fundamental element in concluding a company. If the body existed the company will be established and if the body does not exist in the company, then it is not established and doesn’t exist in the first place.

Sermayeciler, anonim şirketi, belirli bir mali projeye iki veya daha fazla kişinin sermaye payı koyarak, projeden doğabilecek kâr veya zararı paylaşmak amacıyla katkıda bulunduğu bir akit olarak tanımlarlar. Bu tanımdan ve şirketin yukarıda sözü edilen iki yöntemle kurulmasının gerçeğinden anlaşılıyor ki, bu, ilahi hukuk (Şeriat) açısından iki veya daha fazla kişi arasında bir akit değildir. Çünkü hukuken akit, iki veya daha fazla kişiden oluşan iki taraf arasında icap ve kabulden ibarettir. Akitte iki taraf bulunmalıdır. Taraflardan biri, akdin icabını ilk söz söyleyerek yapmakla görevlendirilmiştir. Bu ifade, "Sana evlendim", "Sana sattım", "Sana kiraladım", "Seninle ortaklık yaptım" veya "Sana verdim" gibi bir şey olabilir. Diğer taraf ise kabulle görevlendirilmiştir; "Kabul ettim", "Razı oldum" veya benzeri bir şey söylemek gibi. Akit, iki tarafın varlığından veya icap ve kabulden yoksunsa, kurulmuş olmaz ve bu nedenle ilahi bir akit de olmaz.

Capitalists define the joint stock company as a contract according to which two or more persons contribute to a financial project by providing a share of capital in order to divide the profit or loss that may result from the project. It appears, from this definition and from the reality of forming the company by the aforementioned two methods, that it is not a contract between two or more persons according to the divine law (Shari’ah). This is because legally, a contract is an offer and acceptance between two parties of two or more persons. There must be two sides in the contract. One of them is entrusted with the offer by speaking first with the offer of the contract. This Statement could be something like ‘I married to you’ or ‘I sold to you’ or ‘I leased to you’ or ‘I associated with you’ or ‘I granted to you.’ The other side is entrusted with the acceptance, such as to say ‘I accepted’ or ‘I agreed’ or the like. If the contract is devoid of the existence of two sides, or an offer and acceptance, then it would not be established, and accordingly it would not be a divine contract.

Anonim şirkette kurucular, ortaklığın koşulları üzerinde anlaşırlar. Şirketin koşullarını kararlaştırırken ortaklığa doğrudan ve fiilen katılmış olmazlar; yalnızca koşulları görüşür ve üzerinde mutabık kalırlar. Ardından şirketin anayasası niteliğinde bir belge hazırlarlar. Bu belge, ortaklığa girmek isteyen herkes tarafından imzalanır ve imza kabul anlamında değerlendirilir. Bunu yapan kişi kurucu ve ortak sayılır. Başka bir deyişle, ortaklığı imzasını attığı anda ya da abonelik süresi sona erdiğinde kurulmuş olur. Bu süreçte iki tarafın bulunduğu bir akit, bir icap ve kabul olmadığı açıktır. Bunun yerine, koşulları kabul eden tek bir taraf vardır ve bu kabulü ile ortak olur. Görülüyor ki anonim şirket, iki taraf arasında bir sözleşme değil, belirli koşullar üzerinde tek tarafın iradesidir. Kapitalist iktisat ve Batı hukuku düşünürleri, bu tür şirketteki taahhüdün bireysel iradeyle yapılan bir tasarruf türü olduğunu söylerler. Bireysel irade, herhangi bir kişinin kendi tarafından belirli bir konuda kamuya ya da başka bir kişiye karşı, onların kabulü veya reddine bakılmaksızın taahhüde girmesidir; örneğin bir ödül vaadi gibi. Anonim şirket, onların görüşüne ve gerçekte de, hissedarın, kurucunun ya da belgeyi imzalayan herhangi bir kişinin, diğerlerinin kabulü ya da reddi ne olursa olsun, belgede yer alan koşullara kendini bağlamasıdır. Bu nedenle onlar bunu bireysel irade ile yapılan bir tasarruf türü olarak değerlendirirler. Hisse senedi ortaklığı sözleşmesinin, bireyin iradesiyle kurulması Şer'i açıdan geçersizdir (Batıl); çünkü Şer'i açıdan bir sözleşme, sözleşme taraflarından birinden kaynaklanan icabın, diğer tarafın kabulüyle, üzerinde akdedilen konuda etkisini ortaya koyacak şekilde birleştirilmesidir. Hisse senedi ortaklığı sözleşmesinde iki veya daha fazla kişi arasında bir anlaşma gerçekleşmediği için bu durum söz konusu olmaz. Bilakis, bu sözleşmeye göre bir kişi kendini bir mali projeye ortak olmaya taahhüt eder. Bu projeye taahhütte bulunan sözleşme taraflarının ve ortakların sayısı ne olursa olsun, taahhütte bulunan kişi yine tek bir kişi olarak kabul edilir.

In the joint stock company, the founders agree on the conditions of partnership. They are not directly and actually involved in the partnership when they agree on the conditions of the company, rather they only negotiate and agree on the conditions. They then draw up a document, which represents the constitution of the company. This document is then signed by everyone who wishes to enter into the partnership, the signature being considered as an acceptance. Once a person does this, He is then considered as a founder and a partner. In other words his partnership is established once He put his signature or when the subscription period comes to an end. In this process it is evident that there are no two sides who concluded the contract, nor is there an offer and acceptance. Instead, there is one party who agrees on the conditions, and by its acceptance becomes a partner. It can be seen that the joint stock company is not an agreement between two parties, rather it is an agreement of one party on certain conditions. Thinkers on the Capitalist economy and Western law say that the commitment in this type of company is a type of disposition by individual will. The individual will occurs when any person commits himself with a certain matter from his side towards the public or another person, irrespective of the acceptance or non-acceptance of the public or the other person, such as a promise to give a prize. The joint stock company, in their view and in reality, is where the shareholder or the founder or any person who signs a document commits himself with the conditions contained in the document regardless of the acceptance or non-acceptance of the others. Thus they consider it as a type of disposal by individual will. The contract of the joint stock company by the individual will is invalid (Batil) in Shar’a because a contract in Shar’a is the linking of an offer originating from one of the contractors with the acceptance of the other contractor in a way that reveals its effect in the issue over which the contract is concluded. This does not occur in the contract of the share stock company as no agreement between two or more persons occurs in the contract. Rather, one person commits himself, according to this contract, to share in a financial project. Regardless of the number of contractors and partners who committed themselves to that project, the one who committed himself is still considered as one person.

Ortaklar şirketin şartları üzerinde birlikte anlaşmış olabilir, dolayısıyla bu anlaşmanın icap ve kabul sayıldığı, belgenin yazılmasının ise anlaşılan sözleşmeyi kaydetmek için yalnızca bir şekil meselesi olduğu ileri sürülebilir. Peki neden bu bir sözleşme sayılmıyor? Bu sorunun cevabı şudur: Ortaklar şirketin şartları üzerinde birlikte anlaşmışlardır. Ancak bu anlaşmalarına göre kendilerini gerçekten ortak saymıyorlardı ve böyle bir anlaşmayla şirketin şartlarına fiilen bağlanmış olmuyorlardı. Şartlar üzerinde anlaşma yapıldıktan ve belge yazıldıktan sonra, aralarından herhangi birinin çekilmesi ve ortaklıktan ayrılması caizdir. Teknik terminolojilerine göre, imzalayana kadar hiçbiri şartlar üzerindeki anlaşmasıyla bağlı değildir. Sözleşmeyi imzaladıktan sonra bağlanır; imzalamadan önce ise hiçbir şeye bağlı ve yükümlü değildir. Bu nedenle, sözleşmeyi imzalamadan önceki şartlar üzerindeki anlaşmaları, hem kendi görüşlerinde hem de Şer'i'in görüşünde bir sözleşme sayılmaz. Bunun sebebi, ortaklık şartları ve ortaklık üzerindeki anlaşmanın bir şirket sözleşmesi sayılmamasıdır. Anlaşmalarına göre imzalanmadan önce bunlara bağlı sayılmazlar; oysa sözleşme, iki akit tarafın yükümlü olduğu şeydir. Bu nedenle, şirketin şartları ve ortaklık üzerindeki anlaşmaları icap ve kabul sayılmaz. İlahi hukuka göre ve kendi görüşlerinde dahi bir sözleşme olarak kabul edilmez.

It may be argued that the partners agreed together on the conditions of the company, so their agreement is considered to be an offer and acceptance, and that the writing of the document is just a formal matter to record the contract which they agreed upon. So why is this not considered a contract? The answer to this question is that the partners agreed together on the conditions of the company. However, according to their agreement they did not consider themselves actually partners, and they did not commit themselves by such an agreement to the conditions of the company. It is allowed for any of them to withdraw and not to associate after their agreement on the conditions has been made and after the document has been written. None of them is committed to their agreement over the conditions, according to their technical terminology, except after He signs the contract. Once He signed the contract He becomes committed, while before that He is not committed to or bound by anything. Therefore, their agreement on the conditions before signing the contract is not considered, in their view and in the view of the Shar’a, as a contract. This is because the agreement over the conditions of partnership, and over the partnership, is not considered a company contract. According to their agreement, they are not considered obliged to it before the signing, whereas the contract is that which the two contracting sides are obliged with. Therefore, their agreement on the conditions of the company and on partnership is not considered offer and acceptance. It is not considered, according to the divine law and even in their own view as a contract.

Ortaklık sözleşmesini imzalamak için ortağın kabulünün, kendi tarafından diğerlerine yönelik bir icap sayılması ve sonraki kişinin imzasının da kabul sayılması da söylenebilir. Neden sözleşmenin ayrıntılarını içeren belgenin sunulmasının icap sayılmadığı, imzalanmasının da kabul sayılmadığı sorulabilir. Cevap şudur: sözleşmeyi imzalayan her ortak yalnızca kabul etmiştir, ancak icap herhangi belirli bir kişiden kaynaklanmamıştır. Ne kurucuların ne de ilk imzacının bir icabı vardır; yalnızca her ortağın kabulü vardır. Böylece imzacı, şartlarla bağlanır ve kendisine şöyle denmeden de bunları kabul eder: "Sana ortak oldum." Belgeyi imzaya sunma eylemi icap sayılmaz. Hisseli anonim şirketin gerçeği, her ortağın yalnızca kabul ettiği ve kabulün kabulle birleşmesinin Şer'i açıdan bir akit sayılmadığıdır. Icap, kabulden farklı olduğunu gösteren sözle yapılmış bir icap bulunmalıdır. Kabul ise ardından, bunu açıkça gösteren sözle gelmelidir. Dolayısıyla şirket belgesini imzalayan hiç kimse icap eden sayılmaz; hepsi kabul edendir. Böylece hisseli anonim şirkette icapsız yalnızca kabul ortaya çıkmıştır ve bu nedenle şirket akdi kurulmuş olmaz.

It may also be said that the acceptance of the partner to sign the contract should be considered as an offer from his side towards the others and the signature of the next person is considered as acceptance. It may be asked why offering the document detailing the contract is not considered an offer and its signing not considered acceptance. The answer is that every partner who signed the contract has only accepted, but the offer did not originate from any particular person. There is no offer, either from the founders or from the first signatory; there is only acceptance from every partner. Thus the signatory accepts and commits himself with the conditions without them being presented as an offer of disposal from anyone, without anyone saying to him: ‘I shared with you.’ The action of giving Him the document for signature is not considered an offer. The reality of the share stock company is that every partner has only accepted, and acceptance added together with acceptance is not considered a contract in Shar’a. There must exist an offer in words which indicates offer not acceptance. The acceptance then comes after that in words, which indicate this explicitly. Nobody who signed the company document is therefore considered an as an offerer; they are all acceptors. Thus, only acceptance without offer has originated in the share stock company, so the company is not concluded.

Kapitalistler, şirketin belgesine anasözleşmesini ve bunu bir sözleşme sayarlar. Ayrıca sözleşmenin imzalandığını söylerler. Ancak Şer'i açıdan bu belge bir sözleşme sayılmaz, zira sözleşme iki taraf arasında bir icap ve kabulden ibarettir. Dolayısıyla hisse senedi şirketi Şer'i açıdan bir sözleşme sayılmaz.

The Capitalists call the document of the company its constitution and consider this as a contract. They also say that the contract was signed. However, in Shar’a, this document is not considered a contract for a contract is an offer and an acceptance between two parties. The share stock company is therefore not considered a contract in Shar’a.

Ayrıca, kâr elde etmek amacıyla mali bir iş yürütmeye ilişkin bir sözleşme anlaşması yoktur. Bilakis kurucu veya abone, bir mali projeye para yatırmayı kabul eder; dolayısıyla burada bir iş yapma anlaşmasının unsuru bulunmamaktadır. Bunun yerine yalnızca kişinin mal sağlama konusundaki bireysel taahhüdü vardır ve bu taahhütte işe hiçbir atıf yoktur. Şirketin amacı ortaklık değil, yalnızca mali işin yürütülmesidir; bu nedenle sözleşmede iş yapma anlaşmasının bulunmaması sözleşmeyi geçersiz kılar. Dolayısıyla bir şirket, yalnızca sermaye koymaya ilişkin bir anlaşma bulunduğu için var olmaz, çünkü mali işi yürütme konusunda bir anlaşma yoktur. Bu tartışmadan şu sonuca varılabilir: şirket geçersizdir (Batıl).

In addition, there is no agreement in the contract to undertake financial work for the purpose of gaining profit. Rather the founder or the subscriber agrees to pay money into a financial project, so it is devoid of the element of an agreement to carry out work. Instead it only contains the individual commitment from the person to provide property, without any reference to the work in that commitment. Only carrying out the financial work rather than partnership is the aim of the company, and so the absence of agreement to carry out work in the contract negates the contract. A company does not, therefore, merely exist because there is an agreement to contribute capital only, as there is no agreement to carry out the financial work. From this discussion it can be concluded that the company is invalid (Batil).

Şirketin senedinde, şirketin yürüteceği işin türü, örneğin şeker üretimi veya ticaret gibi, yer almış olabileceği ileri sürülebilir. Dolayısıyla mali bir işin yürütülmesi konusunda bir anlaşma bulunmaktaydı. Ancak zikredilen iş türü, şirketin yapabileceği bir iş olup, ortakların bu işi gerçekten yürütecekleri konusunda bir anlaşma yoktu. Ortakların üzerinde anlaştığı yalnızca ortaklık ve şirketin şartlarıydı; işin yürütülmesi ise şirketin kurulmasından sonra sahip olacağı tüzel kişiliğe bırakılmıştı. Bu nedenle ortaklar arasında kendilerinin herhangi bir mali iş yürütmesine dair bir anlaşma gerçekleşmemiştir.

It can be argued that the document of the company may have included the type of work, which the company carries out, such as production of sugar or trading. There was, therefore, an agreement to carry out financial work. However, the type of work mentioned is the work, which the company may carry out and no agreement existed on the part of the partners that they will indeed carry it out. They only agreed on being partners and on the conditions of the company while conducting the work was left to the corporate personality, which the company would have after its establishment. Thus, no agreement occurred between the partners to carry out any financial work themselves.

Buna ek olarak, İslam'da ortaklıkta tasarrufta bulunan kişi olan bedenin (Bedenin) bulunması gereklidir. Ortaklıkta, alım-satımda, kiralamada ve diğer akitlerde kastedilen beden, fiziksel vücut veya çaba değil, tasarrufta bulunan kişidir. Dolayısıyla bedenin varlığı, ortaklığın kurulmasında temel bir unsurdur. Eğer beden bulunmasaydı, ortaklık kurulamazdı. Hisse senedi şirketinin hiçbir bedeni (Bedeni) yoktur; hatta bilerek şirketten kişisel unsuru çıkarır. Hisse senedi şirketinin akdi yalnızca mallar arasında bir akittir. Kişisel unsur mevcut değildir, çünkü birbirine bağlanan yalnızca mallardır, malların sahipleri değil.

In addition to this, it is necessary that the body (Badan) which is the disposing person exists in the company in Islam. What is meant by the body (Badan) in the company, in trading (selling), hiring and the other contracts is the disposing person, not the physical body or effort. So, the existence of the body is an essential element in establishing the company. If the body did not exist, the company could not have been established. The share stock company has no body (Badan) at all, and in fact it intentionally removes the personal element from the company. The contract of the share stock company is a contract between properties only. The personal factor does not exist as the properties alone and not their owners are associated with each other.

Başka bir deyişle, mülkler, bir bedenin (tüzel kişiliğin) varlığı olmadan birbirleriyle ortaklaşa bağlanmış olur. Ortaklaşa bağlanan bir bedenin bulunmaması, şirketin kurulmadığı ve Şer'î açıdan geçersiz olduğu anlamına gelir. Şer'a göre mülkün tasarruf sahibi bedendir ve mülkün tasarrufu yalnızca ona bağlıdır. Beden yoksa, tasarruf da var olamaz.

In other words, the properties associate with each other without the existence of a body. The absence of an associating body means the company is not established and it is invalid in view of the Shar’a. Shar’a dictates that the body is the disposer of the property, and the disposal of the property depends upon it alone. If the body does not exist, then disposal cannot exist.

Sermayeye sahip olanlar, mülklerin ortaklığa konulmasına doğrudan rıza gösterenlerdir ve şirkette işleri yürüten yönetim kurulunu seçerler. Ancak bu, şirkette bir tüzel kişiliğin bulunduğu anlamına gelmez; çünkü onların rızası, kendilerini ortak yapmaya değil, mülkü ortak yapmaya yöneliktir. Dolayısıyla ortak olan, mülkün sahibi değil, mülkün kendisidir. Yönetim kurulunun seçilmesine gelince, bu, yönetim kurulunun onların vekilleri olduğu anlamına gelmez. Aksine, mülkleri, onların seçtiği vekiller (yani yönetim kurulu) tarafından temsil edilmektedir ve bu vekâlet onların kendi adlarına yapılmış değildir. Bunun delili şudur: Hissedarın oy hakkı hisselerine eşittir; dolayısıyla bir hisseye sahip olan kişinin bir oyu, yani bir vekili olur. Bin hisseye sahip olan kişinin bin oyu, yani bin vekili olur. Demek ki vekâlet, kişi adına değil, mülk adınadır. Bu da şirkette bir cisim unsurunun bulunmadığını, şirketin yalnızca mülk unsurundan oluştuğunu göstermektedir.

The people who own the capital are the ones who directly agree on the subscription of the properties, and they elect the board of directors who carry out the work in the company. However, this still does not mean that there is a body in the company, for their agreement is upon making the property as a partner rather than themselves as partners. So the property and not its owner is the partner. With regard to their election of the board of directors, this does not mean that the board are their deputies. Rather their property has been represented by deputies (i.e. the board) selected by them, and no deputation was made on their own behalf. The evidence for this is that the shareholder has votes equal to his shares, so the person who has one share would have one vote or one deputy. The person who has one thousand shares would have one thousand votes; that is one thousand deputies. So the deputation is on behalf of the property and not the person. This indicates that the element of the body is missing from the company, which is composed of the element of property only.

Bu nedenle hisseli anonim şirketin tanımı, İslam'a göre bir şirketin kurulması için gerekli şartları içermediğini göstermektedir; çünkü iki veya daha fazla kişi arasında bir akit gerçekleşmemektedir. Aksine, bu, bir kişinin tek taraflı iradesiyle verdiği bir taahhüttür. Ayrıca bir iş yapmak üzere bir anlaşma da gerçekleşmemiştir; bunun yerine bir kişi mal sunmayı üstlenmektedir. Ayrıca kişisel sıfatıyla tasarrufta bulunan bir şahıs da yoktur; yalnızca şahsiyeti olmayan bir maldan ibarettir. Dolayısıyla hisseli anonim şirketin akdi geçersizdir. Geçersizdir, çünkü İslam'ın tanımladığı şekliyle bir şirket olarak kurulmamıştır.

The definition of the share stock company thus indicates that it does not contain the necessary conditions required for establishing a company according to Islam, as no agreement occurs between two or more persons. Rather it is a commitment made by an individual will from one side. Furthermore, no agreement has occurred to carry out a work; instead, one person commits himself to offer property. There is also no body which practises the disposal in his personal capacity, rather it is only property without a body. The contract of the share stock company is thus invalid. It is invalid, because it was not established as a company, as defined by Islam.

2) Şirket, mülkün tasarrufu üzerine bir akittir. Dolayısıyla şirket aracılığıyla mülkün artırılması, mülkiyetin artırılmasıdır. Mülkiyetin artırılması, Şeriat'ın izin verdiği tasarruflardan biridir. Şeriat'ın tüm tasarrufları, mülkten değil, bir kişiden kaynaklanan sözlü tasarruflardır. Mülkiyetin artırılması, mülkten değil, tasarruf yetkisine sahip kişiden kaynaklanmalıdır; yani bir kişiden, mülkten değil. Anonim hisse senedi şirketi, bir ortak olan ve tasarruf yetkisiyle donatılmış bir tasarruf sahibi kişi olmaksızın, bir cisim olan ve kendiliğinden mülkün artmasını varsayar. Bunun yerine, mülkün tasarrufunu bir organa devreder, çünkü anonim hisse senedi şirketi bir araya gelmiş mallardan oluşur ve tasarruf hakkını elde etmiştir. Şirket buna göre, satış, alım, imalat ve dava açma gibi yasal tasarruf hakkına yalnızca sahip olan, tüzel kişilik olarak kabul edilir. Ortakların yasal bir tasarruf hakkı yoktur; tasarruf, şirketin tüzel kişiliğiyle sınırlıdır. İslami şirkette ise tasarruf yalnızca ortaklardan kaynaklanır ve her biri diğerlerinin izniyle tasarrufta bulunur. Ortakların mallarının bütünü tasarruf yeteneğine sahip değildir; tasarruf, ortağın şahsıyla sınırlıdır. Bu nedenle şirketin tüzel kişiliği içinden kaynaklanan işlemler, Şer'i bakımdan geçersizdir. Çünkü tasarruf belirli bir kişiden kaynaklanmalı ve bu kişi tasarruf hakkına sahip olanlardan (ortaklardan) biri olmalıdır; bu durum anonim hisse senedi şirketinde gerçekleşmez. İşi yürütenlerin ücretli işçiler olduğunu ve hisse sahipleri olan sermaye sahipleri tarafından istihdam edildiklerini, yönetim ve tasarrufu yürütenlerin ise hissedarların vekilleri olan müdür ve yönetim kurulu olduğunu söylemek doğru değildir. Bu, ortağın şahsen şirkete tayin edilmiş olması ve şirketin akdinin bizzat kendisi üzerine yapılmış olması nedeniyledir. Dolayısıyla o, şirketin faaliyetlerini kendi adına yürütmesi için birini vekil tayin edemez, ne de şirketin faaliyetlerini kendi adına yürütmesi için birini işe alamaz. Şirketin faaliyetlerini bizzat kendisi yürütmelidir. Bu nedenle ortakların, işi kendi adlarına yürütmek üzere işçi çalıştırmalarına ya da kendi adlarına bir yönetim kurulunu vekil tayin etmelerine izin verilmez. Ayrıca yönetim kurulu, hissedarların vekili değil, yalnızca mallarının vekilidir; çünkü yönetim kuruluna seçilen kişi, gerçek hissedarların oylarıyla değil, şirketteki hisse miktarına göre verilen oylarla seçilmektedir. Üstelik müdür ve yönetim kurulu, aşağıdaki üç sebepten dolayı şirket üzerinde tasarruf hakkına sahip değildir:

2) The company is a contract over the disposal of property. Thus, the increase of the property by using a company is an increase of ownership. Increasing ownership is one of the disposals allowed by Shari’ah. All the Shari’ah disposals are verbal disposals which originate from a person and not from property. The increase of the ownership must result from the one who can dispose, that is, from a person and not from property. The share stock company assumes the increase of property by itself without a partner which is a body, and without a disposing person entitled with the right of disposal. Instead, it assigns the disposal for the property, because the share stock company consists of properties gathered together and got the right of disposal. The company is accordingly considered a corporate personality, which alone has the right of legal disposal like selling, buying, manufacturing and suing. The partners do not have a legal right of disposal; rather the disposal is confined to the personality of the company. In the Islamic company, the disposal originates only from the partners, and each one of them disposes by permission of the others. The property of the partners as a whole does not have the ability of disposal; disposal is confined to the person of the partner. The actions which originate from the company in its corporate personality are therefore invalid in the view of Shar’a. This is because the disposal should originate from a certain person and this person should be one of those who has the right of disposal (partners), a matter which is not fulfilled in the share stock company. It is incorrect to say that those who carry out the work are the hired labourers and that are employed by the shareholders who are the owners of the capital. And that the ones who handle the administration and disposal are the director and his board, who are deputies of the shareholders. This is because the partner is designated personally into the company, and the contract of the company was concluded on Him personally so He is not allowed to deputise somebody to carry out the activities of the company on his behalf, nor to hire somebody to carry out the activities of the company on his behalf. He must carry out the activities of the company by himself. Therefore, the partners are not allowed to employ labourers to carry out the work on their behalf, nor to deputise a board of directors on their behalf. Also, the board of directors is not a deputy of the shareholders, it is merely a deputy of their properties, because the person who is elected to the board is elected by the votes which are according to the amount of shares in the company not the actual shareholders. Moreover, the director and the board of directors do not have the right of disposal in the company for the following three reasons:

Birincisi, onlar, ortakları seçerek temsil ettikleri hissedarların vekilleri olarak hareket ederler. Ortak, kendisi adına vekalet veremez; çünkü şirket akdi onun üzerine yapılmıştır. Bu, bir kimsenin başkası adına evlenmek için vekil tayin etmesinin caiz olmamasına benzer. Ancak kişinin, nikâh akdini kendi adına yapmak üzere birini vekil tayin etmesi caizdir. Aynı şekilde, kişinin ortaklık kurmak üzere başkasını kendi adına vekil tayin etmesi caiz değildir. Bununla birlikte, şirket akdini kendi adına yapmak üzere birini vekil tayin etmesi caizdir, ama kendi adına ortak olması için vekil tayin etmesi caiz değildir.

Firstly, they act as deputies for the shareholders, who are the partners by electing them. The partner should not deputise for himself, because He is the one on whom the company was concluded. This is similar to the fact that it is also not allowed for somebody to deputise another person to marry on his behalf. He is, however, allowed to deputise somebody to make the marriage contract on his behalf. Similarly, He is not allowed to deputise somebody to enter into partnership on his behalf. However, He is allowed to deputise somebody to conclude the company contract on his behalf, but not to be a partner on his behalf.

İkinci olarak, aynı zamanda ortak olan hissedarlar, yönetim kurulunu kendi şahısları adına değil, mülkleri adına vekil tayin etmişlerdir. Bunun delili, seçim oylarının kendisinin vekâlet kapsamında değerlendirilmesi ve bu oyların hissedar sayısına göre değil, hisse miktarına göre dikkate alınmasıdır. Dolayısıyla vekâlet, kişileri adına değil, mülkleri adınadır.

Secondly, the shareholders who are also the partners have deputised the board on behalf of their properties not on behalf of themselves. The evidence for this is that the election votes themselves are considered for deputation, and these votes are considered according to the quantity of shares and not according to the shareholders. The deputation is thus on behalf of their properties and not on behalf of their persons.

Üçüncüsü, hissedarlar yalnızca malın ortağıdır, bedenin ortağı değildir. Malın ortağının şirket içinde kesinlikle hiçbir tasarruf hakkı yoktur. Kendi adına şirkette tasarrufta bulunması için birini vekil tayin etmesi de geçerli değildir. Bu nedenle şirket müdürünün ve yönetim kurulunun tasarrufu Şeriat'te geçersiz sayılmaktadır.

Thirdly, shareholders are partners of property only and not partners of body. The partner of property has absolutely no right of disposal in the company. It is not valid for Him to deputise somebody to dispose in the company on his behalf. Thus, the disposal of the company’s manager and the board of directors is considered invalid in Shar’a.

3) Hisse senedine dayalı şirketin süresiz olması Şer'i ile çelişmektedir. Şirket, hukuken, ortaklardan birinin ölümü, akıl hastalığı veya ehliyetsizliği ve iki ortaktan oluşması hâlinde ortaklardan birinin talebiyle feshedilmesiyle sona eren, caiz türden bir akittir. Şirket ikiden fazla ortaktan oluşuyorsa, bir ortağın ölmesi, akıl hastası olması veya ehliyetsiz sayılması hâlinde şirket feshedilir. Ortaklardan biri ölmüş ve ondan miras alacak bir kişi varsa, durum incelenir. Mirasçı reşit değilse, şirkette devam etme hakkı yoktur. Reşitse, şirketi onaylama ya da diğer ortağın tasarruf iznini vermesi ile devam ettirme veya şirketin feshini talep etme konusunda seçme hakkına sahiptir. Ortak ehliyetsiz sayılmışsa, şirket feshedilir; çünkü ortağın tasarruf ehliyetine sahip olması gerekir. Hisse senedine dayalı şirket süresiz ise ve ortaklardan birinin ölümüne veya ehliyetsizliğine rağmen faaliyetini sürdürüyorsa, bu şirket fasittir (batıldır). Çünkü şirketin varlığına ve akdin mahiyetine ilişkin geçersiz bir şart içermektedir.

3) The fact that the stock company is permanent contradicts Shar’a. The company is legally of the type of permissible contract which becomes null by the death, insanity or the incompetence of any one of the partners and by dissolution requested by one partner when it is formed of two partners. If the company was composed of more than two partners, then the partnership is dissolved if a partner dies or becomes insane or is judged as incompetent. If one of the partners died and He has a person to inherit from him, then the matter is examined. If the inheritor is not mature He has no right to continue in the company. If He is mature, He has the choice to endorse the company and the other partner gives Him the permission of disposal, or to demand the dissolution of the company. If the partner was judged incompetent, the company is dissolved, because it is necessary that the partner has the ability of disposal. If the share stock company is permanent, and it continues to function despite the death or the incompetence of any of the partners, then it is invalid (Fasid). This is because it included an invalid condition which is related to the entity of the company and the nature of the contract.

Özetle, hisseli anonim şirket, ortak olmayan ortaklar, yani yalnızca mal ortakları bulunduğu için ve beden ortağı bulunmadığı için, aslında şirket olarak kurulmuş sayılmaz. Beden ortağının bulunması şirketin şirket olarak kurulmasının zorunlu bir şartıdır; çünkü şirket O'nun (Allah'ın) hükmüyle şirket olarak kurulur ve o olmadan kurulmuş olmaz. Oysa hisseli anonim şirkette, bunu oluşturanların görüşüne göre ortaklık, yalnızca mal ortaklarının varlığıyla gerçekleşmektedir. Şirket, beden ortağı olmadan faaliyet gösterir ve işlem yapar. Bu nedenle, Şer'i açıdan şirket olarak kurulmadığı için geçersiz bir şirkettir. Şirkette fiilleri yürüten, hissedarların, yani mal ortaklarının vekilleri olan yönetim kuruludur. Şer'i açıdan ortağın, mal ortağı olsun ya da beden ortağı olsun, şirkette tasarruf hakkını kendi adına bir başkasına vekâlet etmesi caiz değildir. Şirket akdi bizzat kendisi üzerine yapılmıştır; dolayısıyla bizzat kendisi hareket etmelidir. Şirkette tasarruf ve işlemleri üstlenecek birini kendi adına vekil tayin etmesi veya kiralaması doğru değildir. Şer'i görüşe göre mal ortağının şirkette tasarruf hakkı yoktur ve hiçbir şekilde şirkette ortak olarak çalışma hakkı da yoktur. Tasarruf ve şirkette çalışma hakkı yalnızca beden ortağına aittir. Ayrıca hisseli anonim şirket, tasarruf hakkına sahip tüzel bir kişilik haline gelmektedir. Oysa Şer'i açıdan bu tür tasarruflar yalnızca tasarruf ehliyetine sahip, reşit, akıl sağlığı yerinde ve ayırt etme gücü bulunan bir kişiden kabul edilir. Bu anlayıştan kaynaklanmayan her işlem Şer'i açıdan geçersizdir. Dolayısıyla tasarrufun tüzel bir kişiliğe devredilmesi caiz değildir; bunun yerine fiil ehliyetine sahip bir insana havale edilmesi gerekir. Sonuç olarak hisseli anonim şirketlerin ve bunların yaptığı işlemlerin geçersiz olduğu anlaşılmaktadır. Bunlar aracılığıyla kazanılan bütün mallar, geçersiz yollarla elde edilmiş geçersiz mallardır; bu nedenle bunların mülk edinilmesi caiz değildir.

In summary, the share stock company is not established as a company in the first place, for those who exist are partners of property only and there is no partner of body. The presence of a partner of body is an essential condition, for the company is established as a company by Him and, without him, it would not have been established. In the share stock company however, partnership in the view of those who form it, exists by the presence of partners of property only. The company functions and conducts activity without the existence of a partner of body. It is thus, an invalid company as it was not established as a company according to the Shar’a. Those who carry out the actions in the company are the board of directors who are deputies for the shareholders, that is for the property partners. The partner is not allowed, in Shar’a, to deputise somebody with the right of disposal in the company on his behalf whether He was a property partner or a body partner. The contract of the company is concluded on Him personally, so He has to act by himself. It is incorrect to deputise or hire somebody who takes charge of disposal and action in the company on his behalf. From Shar’a view, the partner of property only has no right of disposal in the company, nor has He the right to work in the company as a partner in any way. The right of disposal and to work in the company is confined to the partner of body only. Moreover, the share stock company becomes a corporate personality which has the right of disposal. However, these actions are only accepted in Shar’a from a person who has the competence to dispose and is mature and sane, with a discerning mind. Any action that does not originate in this sense is invalid from the viewponit of the Shar’a. Entrusting the disposal to a corporate personality is thus not allowed, rather it should be referred to a human being who has the competence of action. It can be concluded that the share stock companies and their actions are invalid. All the properties earned through them are invalid properties which were earned by invalid actions, so they are not allowed to be owned.