13.3 Anonim Şirketin Hisseleri Üzerindeki Paylar - İslam'ın Ekonomik Sistemi | Quran Course

13.3 Anonim Şirketin Hisseleri Üzerindeki Paylar - İslam'ın Ekonomik Sistemi | Quran Course

0% read · 2 min left

İslam'ın Ekonomik Sistemi Bookmark

This chapter was translated automatically from English and may contain mistakes. Read the original

Show original

13.3 Anonim Şirketin Hisseleri Üzerindeki Paylar

13.3 Shares of the Share Stock Company

by Taqiuddin an-Nabhani2 min readViewed 92 times

Bu tür şirketin hisseleri, şirketin kuruluşu sırasındaki sermayesini değil, değerlemesi yapıldığı andaki değerini temsil eden para senetleridir. Hisse, şirket varlığının bölünmez bir parçasıdır ve şirketin sermayesinin bir parçası değildir. Şirketin varlıklarının değerini temsil eden bir menkul kâğıt türüdür. Hisselerin değeri sabit değildir; şirketin kârına veya zararına göre değişebilir. Her yıl için sabit değildir, değişebilir. Dolayısıyla hisse senetleri, şirketin kuruluşunda ödenen sermayeyi değil, belirli bir zamanda satıldığı andaki şirket sermayesini temsil eder. Bu, piyasa düştüğünde değeri düşen, borsa yükseldiğinde değeri yükselen kâğıt para veya banknota benzer. Dolayısıyla hisse, şirket işe başladıktan sonra sermaye olmaktan çıkar; belirli bir değeri olan bir para senedine dönüşür.

The shares of this type of company are currency notes which represent the value of the company at the time of its evaluation not the capital of the company at the time of its establishment. The share is an indivisible part of the entity of the company and it is not a part of its capital. It is a form of security paper representing the value of the company’s assets. The value of the shares is not fixed and can change according to the profits or losses of the company. It is not fixed for all years but can change. The share stocks do not therefore represent the capital paid at the time of the establishment of the company but the capital of the company at the time of selling at a certain time. It is like the currency paper or bank note whose value falls when the market declines and rises when the share market rises. The share thus ceases to be capital after the company starts its work; rather it becomes a currency note which has a certain value.

Şer'i hüküm açısından kâğıt paralara gelince, bunların incelenmesi gerekir. Eğer bunlar, altın, gümüş veya benzeri bir değerle karşılığı verilmiş ve helal mal miktarlarını temsil eden senetlerse, yani karşılığında eşdeğer miktarda altın ya da gümüş bulunan para birimleri gibiyse, bunların alınıp satılması caizdir (helal) çünkü temsil ettikleri mal helaldir. Ancak, faizle işletilen borç tahvilleri ya da banka hisseleri ve benzeri gibi haram malı temsil eden senetlerse, bunların ticareti haramdır, çünkü temsil ettikleri mal haramdır. Anonim şirketlerin hisse senetleri, bir akit ve şer'an geçersiz sayılan işlemler yoluyla elde edilmiş, helal sermaye ile haram kazancın karışık miktarlarını içeren senetlerdir. Asıl mal ile kâr arasında hiçbir ayrım yapılmaksızın, her bir senet, geçersiz şirketin varlıklarından bir hissenin değerini temsil eder. Bu varlıklar, şer'an yasaklanmış geçersiz bir işlemle kazanılmıştır; dolayısıyla bu mal haramdır. Bu nedenle hisse senedi şirketinin hisseleri haram mal miktarları içerir. Sonuç olarak, hisse olan bu kâğıt paralar haram maldır ve satılmaları, satın alınmaları veya bunlarla muamele edilmesi yasaktır.

The divine law (Hukm Shar’i) with regard to currency notes must be examined. If they are security notes which include sums of Halal money like the currency notes which are backed by an equivalent amount of gold or silver or the like, then buying or selling them is allowed (Halal) because the property they include is Halal. However, if they were security notes that represent sums of Haram property like bonds of debt in which the property is invested by usury, or bank stocks and the like, then their trade is prohibited (Haram) as the property they represent is Haram. The shares of the stock companies are security notes which include mixed sums of Halal capital and Haram profit through a contract and transactions which are considered invalid in Shar’a, without any distinction between the original property and the profit. Each security note represents the value of a share from the assets of the invalid company. These assets have been earned by an invalid transaction forbidden by Shar’a, so this property is Haram. The stocks of the share stock company, thus, include sums of Haram property. Consequently these currency notes which are shares, are Haram property, and are forbidden to be sold, purchased or dealt in.

Hükm-ü Şer'î (İslam hukuku hükmü) hakkında bilmemek mazeret sayılmaz; çünkü her Müslümanın hayatında ihtiyaç duyduğu Ahkâm-ı Şer'iyye'yi öğrenmesi, bütün fiillerini şer'î hükme uygun olarak yerine getirebilmesi için farzdır. Eğer o hüküm, bu tür kişiler için genellikle bilinmeyen hükümlerden biriyse, o kişi o fiilinden dolayı sorumlu tutulmaz ve şer'an geçersiz olmasına rağmen fiili ona göre sahih sayılır. Bunun delili, Muâviye İbnü'l-Hakem'in namazda birinin aksırmasına karşılık dua ettiğini gören Resûlullah ﷺ'in, namaz bittikten sonra ona namazda konuşmanın namazı bozacağını, aksırana dua etmenin de namazı bozduğunu öğretmesi, ancak namazı tekrar kılmasını emretmemesidir. Bu rivayet, Atâ İbnü Yesâr'dan Müslim ve Nesâî'nin naklettiği hadisin anlamıdır. Çünkü namazda konuşmama kuralı bu kişiye genellikle bilinmiyordu ve bu yüzden Resûlullah ﷺ onu mazur görmüş, namazını sahih saymıştır. Hisseli anonim şirketlerin şer'an yasaklanması da birçok Müslüman tarafından bilinmeyen hükümlerden biridir ve bu yüzden onların cehaleti mazur görülebilir. Bu şirketlere ortak olanların işlemi, şirketler şer'an geçersiz olsa da sahih sayılır; tıpkı Muâviye İbnü'l-Hakem'in namazının, namazı bozan bir şey yapmasına rağmen sahih sayılması gibi, çünkü namazda konuşmanın namazı bozduğunu bilmiyordu. Âlimlerin verdiği fetvâ da fetva isteyen kişi bakımından cehalet hükmünü dikkate alır. Ancak fetva veren âlim, o hisseli şirketlerin gerçeğini anlamak için gücünü tüketmeden hakkında görüş bildirdiği için mazur sayılmaz. Hisselerin sahiplerinin bu hisselere sahip olmasına gelince, bu geçerli bir mülkiyettir ve Şeriat'ın eylemlerini geçerli saydığı sürece bu hisseler helal mallardır. Bu geçersiz değildir, çünkü geçersizliğinden habersiz olmaları nedeniyle mazur görülmektedirler. Ancak bu hisseleri Müslümanlara satmak caiz değildir, çünkü Şeriat açısından bunlar geçersiz para birimi senetleridir ve bunların mülkiyetine izin verilmesi arızidir, yani mazur görülen hükmün bilinmemesine dayanmaktadır. İlahi hükmü bilindiğinde ise bu mal, satılması ve alınması caiz olmayan bir haram mal haline gelir; ayrıca başka Müslümanları bunu satması için vekil de tayin edilemez.

The answer to these questions is that ignorance of the divine law (Hukm Shar’i) is not an excuse, because it is compulsory upon every Muslim to learn about that which He needs in his life of the divine laws (Ahkam Shari’ah) so that He can carry out all his actions according to the divine law. If that law is one of those laws which are usually unknown for such persons, then He is not blamed for that action and it would be a valid action for him, even though it is invalid in Shar’a. This is because of the narration: “the Messenger (pbuh) heard Mu’awiya ibn Al-Hakam praying for someone who sneezed while He was in prayer. After they finished the prayer, the Messenger of Allah (pbuh) taught Him that speaking during the prayer would nullify it, and praying for the one who sneezes nullifies the prayer, but He (Messenger of Allah (pbuh) did not order Him to perform the prayer again.” This is the meaning of what was narrated by Muslim and An-Nisai from `Ata’a ibn Yasar. This is because the rule (not talking during the prayer) was usually unknown to such a person and so the Messenger of Allah (pbuh) excused Him and considered his prayer valid. The prohibition of the share stock companies in view of the Shar’a is one of the rules whose like is unknown to many Muslims and so their ignorance can be excused. The action of those who took partnership in them is considered valid, though the companies are invalid, like the prayer of Mu’awiya ibn al-Hakam which is considered valid though He did something in it that invalidates it, as He did not know that talking during prayer invalidates it. The fatwa given by the scholars also takes the rule of ignorance with respect to the one who seeks the opinion. However, the scholar who gives the opinion is not excused because He did not exhaust his effort to understand the reality of the share stock companies before He gave an opinion about them. With regard to the ownership of the shares by the shareholders, it is a valid ownership and these shares are Halal properties so long as Shar’a judged that their action was valid. It is not invalid as they are excused for being ignorant of its invalidity. Selling these shares to Muslims, however, is not allowed, because in Shar’a they are invalid currency notes and the allowance of their ownership is incidental, i.e. based upon ignorance of the hukm that was excused. When the divine law about it becomes known, then it becomes a Haram property that is not allowed to be sold or bought, nor can one delegate other Muslims to sell it for him.

Bu hisselerin, şeriat hükmünün bilinmemesi nedeniyle sahip olunmuş olanlarından kurtulmanın yolu, şirketi feshetmek veya İslami bir şirkete dönüştürmektir. Ya da hisse senedi şirketinin hisselerini helal gören gayrimüslim bir kişi bulunup onu hisseleri adına satmakla vekil kılmak ve sonrasında elde edilen geliri almaktır. Suveyd b. Ğafele'den rivayet edildiğine göre, Bilal, Ömer b. el-Hattab'a şöyle demiştir: "Memurların (ummal) sana şarap ve domuz (kharaj olarak) getiriyor." Ömer şöyle demiştir: "Bunları onlardan alma, fakat onları satmaları için vekil kıl ve bedellerini al." Bu rivayeti Ebu Ubeyd, el-Emval adlı eserinde nakletmiştir. Ömer'in bu uygulamasına hiç kimse itiraz etmemiştir; oysa şeriata aykırı olsaydı itiraz edilirdi. Bu nedenle bu konuda icma oluşmuştur. Şarap ve domuz gayrimüslim zimmilerin mallarındandır ve Müslümanlar için mal olamaz. Zimmîler bunları cizye karşılığında Müslümanlara vermek istediklerinde, Ömer Müslümanlara bunları kabul etmemelerini, fakat zimmîleri vekil kılarak sattırıp bedelini almalarını emretmiştir. Hisseler de sermayedarların mallarındandır ve Müslümanların malı olamaz; Müslümanların eline geçmişlerse, onları almaları caiz değildir. Bunun yerine satışlarını onlara vekâlet vermeleri gerekir. Tıpkı cizye ve harac hakkında Müslümanların hakkının şarap ve domuzda sabit olması ve Ömer'in zimmîlerin bunları Müslümanlar adına satmasına izin vermesi gibi, bu hisselerde de Müslümanların zimmîleri kendi adlarına satmakla vekil kılabilmeleri hakkıdır.

The way to dispose of these shares which were owned due to the ignorance of the divine law is to dissolve the company or transform it into an Islamic company. Alternately one can find a non-Muslim who considers the shares of the share stock company allowed and delegate Him to sell the shares on his behalf and then receive the subsequent proceeds. It was reported from Suwaid ibn Ghafala “that Bilal said to ‘Umar ibn Al-Khattab: “Your administrators (‘Ummal) take wine and pigs as Kharaj.” He said, “Don’t take (these things) from them, but delegate them to sell them and take their price” narrated by Abu ‘Ubayd in Al- Amwal. No one denied this action from ‘Umar, though it would have been denied if it disagreed with Shar’a, so it became Ijma’a. Wine and pigs are of the properties of the Dhimmis and cannot be properties for Muslims. When they wanted to give them to Muslims in exchange for Jizya, ‘Umar ordered Muslims not to accept them, but to delegate them to sell them and take the proceedings. Since shares are of the Capitalists’ properties and cannot be of the properties of Muslims, and they were passed to Muslims hands, so it is not valid for Muslims to take them. Instead they have to delegate to them their sale. Just like the right of Muslims in Jizya and Kharaj has been confirmed in wine and pigs, and ‘Umar allowed them to let the Dhimmis sell them on their behalf, it is also the right of Muslims in these shares that they are allowed to delegate the Dhimmis to sell the shares for them.