Mülkiyetin bir diğer yolu, bireylerin, karşılığında başka bir mal ya da bir emek vermeksizin, başkalarının mallarından aldıkları şeylerdir. Bu yol beş çeşittir.

Another means of ownership is that which the individuals take from the properties of others without giving an alternate property or an effort. This means includes five types.

1. Bireylerin birbirlerine verdikleri ödüller. Bu, hayatta iken bir bağış ve hediye şeklinde olabileceği gibi, vasiyet edilen mal gibi ölümlerinden sonra da olabilir. En-Nesai ve İbn İshak, Allah Resulü'nün (sav) Siyer'inde, Amr ibn Şuayb'dan, onun babasından, onun da dedesinden naklettiler: Hevazin heyetleri Peygamber'e (sav) geldiklerinde, ganimet olarak aldığı mallarını kendilerine iade etmesini istediler. Peygamber (sav) şöyle buyurdu: "Bana ve Abdülmuttalib oğullarına ait olan ganimetler sizindir", yani bu benim size bir bağışımdır. İbn Asakir, Ebu Hureyre'den naklen Peygamber'in (sav) şöyle dediğini rivayet etti: "Birbirinizi sevesiniz diye aranızda hediyeleşin." Buhari, İbn Abbas'tan rivayet etti ki Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: "Kötü örnek biz olmayız; bağışını geri isteyen, kusmuğuna dönen köpek gibidir." Bağış ve hediye konusunda kâfir ile Müslüman arasında bir fark yoktur. Kâfire hediye vermek caizdir ve onun verdiğini kabul etmek, bir Müslümanın verdiğini kabul etmek gibidir. Ebu Bekir'in kızı Esma'dan rivayet edilmiştir ki şöyle demiştir: "Annem, Kureyş ile Allah Resulü'nün (sav) yaptığı antlaşma (Hudeybiye Antlaşması) kapsamındayken, henüz müşrik iken yanıma geldi. Ben de Peygamber'e danıştım: 'Ey Allah'ın Peygamberi! Annem bana sevgi duyuyor, ona bir hediye vermeli miyim?' O da: 'Evet' buyurdu." Buhari, Ebu Hümeyd es-Saidi'den rivayet etti ki, Eyle Kralı Peygamber'e (sav) beyaz bir katır ve bir elbise hediye etmiştir. Hibe (bağış) ve hediye, hayatta iken malın gönüllü olarak verilmesi olduğu gibi, vasiyet (vasiyet malı) da ölümden sonra malın gönüllü olarak verilmesidir. Allah (swt) şöyle buyurur:

1. Rewards which the individuals give to each other. This could be in their lifetime such as a grant and a gift, or after their death such as the property of a will. An-Nisai and Ibn Ishaq narrated in the Seerah of the Messenger of Allah (pbuh) from ’Amr ibn Shu’aib from his father, from his grandfather that when the delegates of Hawazin came to the Prophet (pbuh) and asked Him to return to them the properties which He had gained from them as spoils, the Prophet (pbuh) said: “The spoils which belong to me and to the sons of ’Abdul-Muttalib are for you,” in other words they are a grant from me to you. Ibn’ Asakir narrated from Abu Hurairah that the Prophet (pbuh) also said: “Exchange gifts amongst yourselves so that you love each other.” It was narrated by Bukhari from Ibn ’Abbas that the Prophet (pbuh) said: “We do not set the bad example; the one who claims back his grant is like the dog which returns back its vomit.” There is no difference between a disbeliever and a Muslim concerning the grant and the gift. Granting a gift to the disbeliever is permitted and accepting that which He gives is like accepting that which a Muslim gives. It is narrated from Asma, daughter of Abu Bakr, who said: “My mother visited me while she was still a polytheist (Mushrik), included in the covenant which the Messenger of Allah (pbuh) had with Quraish (Treaty of Hudaibiyyah), so I consulted the Prophet, ‘O Prophet (pbuh) of Allah! My mother has love for me, should I give her a present?’ He (pbuh) said: ‘Yes.’” Bukhari narrated from Abu Hameed As-Sa’idi, who said that the King of Ayla gave the Prophet (pbuh) a white mule and a dress as a gift. As the grant (Hiba) and the gift (Hadiyyah) are the voluntary giving of property during the lifetime, the property of the will (Wasiyah) is the voluntary giving of property after the death. Allah (swt) says,

“Size, ölümü yaklaşan birinizin geride mal bırakması hâlinde, ana babasına ve akrabalarına vasiyet etmesi size farz kılındı.” [Bakara: 180] Buhârî'nin rivayet ettiğine göre Sa'd İbn Ebî Vakkâs şöyle demiştir: “Bir defasında Mekke'de hastalandım, ölüme yaklaşacak kadar ağır hastaydım. Peygamber ﷺ beni ziyarete geldi. Ben de dedim ki: 'Ey Allah'ın Resûlü, çok malım var ve kızımdan başka mirasçım yok. Malımın üçte ikisini vasiyet edebilir miyim?' O ﷺ 'Hayır' buyurdu. 'Yarısını?' dedim. O ﷺ yine 'Hayır' buyurdu. 'Üçte birini?' dedim. Bunun üzerine O ﷺ şöyle buyurdu: 'Üçte bir de çoktur. Çocuklarını zengin bırakman, onları fakir bırakıp insanlardan dilenir hâlde bırakmandan daha iyidir.'” Böylece kişi, hibe, bağış ya da vasiyet edilen malla, kendisine hibe edilen, bağışlanan veya vasiyet edilen şeyin mülkiyetine sahip olur.

“It is prescribed for you, when one of you approaches death, if you leave wealth, that it be bequeathed unto his parents and relatives.” [Al-Baqarah: 180] It was narrated by Bukhari that Sa’ad ibn Waqqas said: “I was ill once in Makkah to the point I was approaching death. The Prophet (pbuh) came to visit me. So I said: ‘O Messenger of Allah, I have great wealth, and nobody inherits from me except my daughter. Can I bequeath two thirds of my property?’ He (pbuh) said: ‘No.’ I said: ‘Half of it?’ He (pbuh) said: ‘No.’ I said: ‘One third of it?’ He (pbuh) said: ‘The third is big (enough). It is better to leave your children rich than to leave them poor and begging from the people.’” Thus the person, by the means of the gift, the grant or the bequeathed property, is given ownership of the thing gifted, granted or bequeathed to him.

2. Bir kişiye, kendisine gelen bir zararın karşılığı olarak borç olan mal; örneğin diyet (kan parası) ve yara parası. Allah (SWT) şöyle buyurmuştur:

2. Property due to a person as a recompense for a harm which had befallen him, such as the blood money and the wound money. Allah (swt) said:

“Mü'mini yanlışlıkla öldüren kişi, bir mü'min köleyi azat etmeli ve maktulün ailesine diyet ödemelidir.” [An-Nisa: 92] En-Nesâî, Peygamber ﷺ'in Yemen halkına bir mektup yazıp onu Amr bin Hazm ile gönderdiğini rivayet etmiştir; bu mektupta şu ifade yer alıyordu: “(Öldürülen) kişinin diyeti 100 devedir.” Yaralanma tazminatına gelince, En-Nesâî, ez-Zührî'den, o Ebû Bekr bin Muhammed bin Amr bin Hazm'dan, o babasından, o da dedesinden rivayet etmiştir ki Peygamber ﷺ ona şu mealde bir mektup yazmıştır: “Burnu kesilmesi, dili, iki dudağı, iki testisi, penisi, omurgası ve iki gözü halinde diyet ödenir. Bir bacak için yarım diyet ödenir. Kafanın içine ulaşan (hatta kafa derisini sıyıran) yara için diyetin üçte biri, karnın içine veya vücudun herhangi bir organının içine ulaşan yara için diyetin üçte biri ödenir. Kemikleri kıran yarada ise 15 deve ödenir.” Kasten öldürülen kişinin diyeti, katilden mirasçılarına aittir. İbn Mâce, Amr bin el-Ahvas'tan rivayet etmiştir ki Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur: “Suç işleyen, ancak kendi aleyhine suç işlemiş olur.” Kasıtsız öldürmede ise, kasıtlı gibi görünen öldürme veya yanlışlıkla yapılan öldürme gibi durumlarda, maktulün mirasçıları diyeti katilin yakın akrabalarından talep etme hakkına sahiptirler. Buhârî, Ebû Hureyre'den rivayet etmiştir ki o şöyle demiştir: “Hüzeyl kabilesinden iki kadın kavga etti; biri diğerine taş attı ve onu ve rahmindeki cenini öldürdü. Peygamber ﷺ'e şikayet ettiler. O, kadının cenini için diyet olarak bir köle (erkek veya kadın) hükmetti ve kadının diyetinin de yakın akrabalarına (‘akile) ait olduğuna hükmetti.” “‘Akile”, ‘akl'ı üstlenen kişi demektir. Burada ‘akl, diyet anlamındadır. 'Akile, katilin tüm yakın akrabalarını kapsar: babalar, oğullar, kardeşler, amcalar (babanın kardeşleri) ve onların oğulları. Katilin 'akilesi yoksa diyet Beytü'l-Mal'dan ödenir, çünkü Allah'ın Elçisi ﷺ Hayber'de öldürülen Ensarî'nin diyetini Beytü'l-Mal'dan ödemiştir. Ayrıca Ömer'in zamanında kalabalık içinde bir adamın öldürüldüğü, katilinin de bilinmediği rivayet edilmiştir. Bunun üzerine Ali, Ömer'e şöyle demiştir: "Ey Müminlerin Emiri, bir Müslüman'ın kanı boşa gitmez; onun diyetini Beytü'l-Mal'dan öde." Kafa veya yüz kemiklerinin kırılması, vücut uzvunun veya bir et parçasının kesilmesi (koparılması) ya da işitme, görme ve akıl gibi bir melekenin devre dışı kalması gibi yaralanmalara gelince: Bu yaralardan biri bir kişiye isabet ederse, her uzvun ayrıntılı hükümlerine göre bu yaralar karşılığında o kişinin para hakkı doğar. Öldürülenin diyetinden, zarar gören uzuv veya devre dışı kalan melekeden dolayı kendisine düşen diyet aracılığıyla, bu kişi o parayı veya malı mülk edinir.

“He who has killed a believer by mistake must set free a believing slave and pay the blood money to the family of the slain.” [An-Nisa: 92] An-Nisai narrated that the Prophet (pbuh) wrote a letter to the people of Yemen and He sent it with Amr ibn Hazm; it included “The blood money for the (killed) person is 100 camels.” With regards to the wounds money, An-Nisai narrated from al-Zuhri from Abu Bakr ibn Mohammed ibn ’Amr ibn Hazm from his father from his grandfather that the Prophet (pbuh) wrote to Him a letter saying: “The blood money is paid in case of the amputated nose, the tongue, the two lips, the two testicles, the penis, the spine and the two eyes. Half the blood money is paid for one leg. For the wound, which reaches inside the head (even scraping the scalp) one third of the blood money, and for the wound which reaches inside the stomach, or inside any member of the body one third of the blood money. In the wound which breaks the bones 15 camels.” The blood money for the one slain intentionally is due to his inheritors from the killer. It is narrated by ibn Majah from ’Amr ibn Al-Ahwas that the Prophet (pbuh) said: “The one who incurs a crime does that on himself only.” In case of the non-intentional killing, like the killing which appears like it is intentional or that committed by mistake, the inheritors of the slain are entitled to claim the blood money from the close relatives of the killer. Bukhari narrated from Abu Hurairah, who said: “Two women from Hudhail quarrelled; one of them threw a stone at the other and killed her and the embryo in her womb. They complained to the Prophet (pbuh). He ruled that the blood money for the women’s embryo was a slave (male or female), and He ruled that the blood money of the woman was for her close relatives (’Aqilah).” ’Aqilah means the one who bears the ’Aqal. ’Aqal here means the blood money. ’Aqilah includes all the close relatives of the killer, fathers, sons, brothers, uncles (fathers’ brothers) and their sons. If the killer has no ’Aqilah, the blood money is taken from the Bait ul-Mal because the Messenger of Allah (pbuh) paid the blood money of the Ansari who was killed in Khaybar from the Bait ul- Mal. It was also narrated that a man was killed in a crowd at the time of ’Umar and his killer was not known so ’Ali said to ’Umar, “O Leader of Believers, no blood of a Muslim is wasted, so pay his blood money from the Bait ul-Mal.” Regarding wounds such as the breaks (fractures) of the head or the face, or the cutting (amputating) of a member of the body or a piece of flesh or, the disablement of a faculty such as the disabling of hearing, sight and mind where one of these wounds occurs to a person, then He deserves money on these wounds according to the detailed rules of each member in each case. By means of the blood money due to a person from the blood money of the slain or for the damaged member or for the faculty disabled, this person owns that money or property.

3. Evlilik sözleşmesi gereği kadına borç olan mehir ve diğer ek şeyler (ev, hediyeler gibi), evlilik kurallarının ayrıntılarına göre mülk edinilir. Bu mal, bir menfaatin karşılığı değildir; çünkü eşler karşılıklı olarak birbirlerine menfaat (memnuniyet) sağlarlar. Bu mal, daha çok Şeriat'ın hükmüyle vacip olur. Allah (SWT) şöyle buyurmuştur:

3. The marriage money and other additional things (such as a house, gifts) of the marriage contract due to the woman are owned according to the detailed rules of marriage. This property is not an exchange of a benefit because the couples mutually exchange benefit (satisfaction). It is rather due through the Statement of Shar’ah. Allah (swt) said:

"Ve kadınlara mehirlerini gönül hoşluğuyla verin" [Nisâ: 4], yani isteyerek ve Allah'ın (c.c.) farz kıldığı mehir parasını alarak. Bu para bir hediyedir, çünkü çiftin her biri eşinden faydalanır. Ahmed, Enes'ten şöyle rivayet etmiştir: Abdurrahman İbn Avf'ın üzerinde safran renkli bir elbise vardı. Bunun üzerine Peygamber ﷺ ona: "Aşka mı düştün?" buyurdu. O: "Ey Allah'ın Resulü, bir kadınla evlendim" dedi. Peygamber ﷺ: "Ona ne hediye verdin?" buyurdu. O: "Bir hurma çekirdeği ağırlığınca altın" dedi. Peygamber ﷺ: "Allah sana bereket versin. Bir koyunla bile olsa bir ziyafet ver" buyurdu. 4. Bulunmuş mal (Lukata). Bir kimse kaybolmuş bir şey bulursa, durumun incelenmesi gerekir. Eğer şey korunabilir ve altın, gümüş, mücevher ya da elbise gibi insanlara tarif edilebilecek nitelikteyse ve Harem bölgesinden (Kabe'nin bulunduğu alandan) uzaktaysa, sahiplenmek amacıyla alınması caizdir. Bunun dayanağı, Ebu Davud'un Abdullah İbn Amr İbn el-As'tan rivayet ettiği hadistir: Allah'ın Resulü ﷺ, yolda bulunan kayıp eşyalar hakkında sorulduğunda şöyle buyurmuştur: "Kullanılan bir yolda veya bir köyde bulunan her ne ise, bir yıl boyunca tarifini ilan edersin. Sahibi gelirse onundur; gelmezse senindir ve define gibi onda da (beşte bir) hüküm vardır." Bulunan şey Haram bölgesinde bulunmuşsa, bu Lukata sayılmaz; çünkü Haram'ın luktası yasaklanmıştır. Abdurrahman İbn Osman'dan rivayet edilen hadiste, Allah'ın Resulü ﷺ'in hacıların böyle şeyleri almasını yasakladığı belirtilmiştir. Bu durumda, sahibi için koruma amacı dışında alınması caiz değildir; çünkü Allah'ın Resulü ﷺ şöyle buyurmuştur: "Düşmüş bir şeyi, onu arayan kimseden başkasının alması caiz değildir." (Buhari'nin rivayeti).

“And give unto women (whom you marry) free gift of their marriage portions” [An-Nisa: 4] i.e. willingly, and by taking the due money which Allah (swt) prescribed. This money is a gift, because each of the couple enjoys his partner. Ahmad narrated about Anas who said: “Abdurrahman ibn ’Awf was wearing a dress of saffron so He (pbuh) said: ‘Are you passionately in love?’ He said: ‘O Messenger of Allah, I have married a woman.’ The Prophet (pbuh) said: ‘What gift did you give to her?’ He said: ‘A date seed weight of gold.’ The Prophet (pbuh) said: ‘May Allah bless you. Make a feast even with one sheep.’” 4. The picked up property (Luqatah). If a person found a lost thing, the matter has to be examined. If the thing could be saved and be described to people such as gold, silver, jewellery or dresses, and it was away from the area of the Haram (the Ka’bah) then it is allowed to be picked up for possession. This is because of what Abu Dawud narrated from ’Abdullah ibn ’Amr ibn al-’As that the Messenger of Allah (pbuh) was asked about lost things picked up from the road and He said: “Whatever of it was found in a used road or a village, you have to announce its description for one year. If its owner came, it is his, otherwise it is yours, and there is duty on it as on hidden treasure (one-fifth to the State).” If the found thing was found in the Haram it is not considered Luqatah because the Luqatah of the Haram is prohibited according to what came in the Hadith narrated from ’Abdurrahman ibn ’Uthman that the Messenger of Allah (pbuh) forbade the Hajj (pilgrim) from picking such things. In that case it is not permitted to pick it except to protect it for its owner because the Messenger of Allah (pbuh) said: “No one is allowed to pick a fallen thing except the one who is looking for it,” as narrated by Bukhari.

Eğer bulunan şey, uygun kalmayacağı için saklanamayacak türden bir şeyse, örneğin kavun gibi bir yiyecek ve benzerleriyse, kişi onu yemek ile sahibi bulunursa bedelini ona ödemek arasında ya da onu satıp bedelini bir yıl saklamak arasında tercih yapma hakkına sahiptir. Bütün bunlar, değeri olan ve kaybedildiğinde sahibinin onu önemsemeyip ihmal etmeyeceği türden bir bulunan şey (luqatah) durumu içindir. Eğer bir meyve parçası ya da bir lokmalık yiyecek gibi önemsiz şeylerden ve benzerlerinden biriyse, bunun tarifini duyurması gerekmez ve hemen kendisi sahip olabilir.

If the found thing was not of the kind that can be saved as it will not remain suitable, like for example, food such as a melon and the like, then the person has a choice between eating it and paying its price to its owner if found, or selling it and keeping its price for one year. All this is in the case of Luqatah (a picked thing) which would usually be claimed as it has a value and its owner would not have ignored it if it was lost. If it was of the trivial things such as a piece of fruit or a piece of food (mouthfuls worth) and the like, He does not need to announce its description and He may own it at once.

5. Halifeye ve yönetimle görevli olduğu kabul edilen kişilere verilen tazminat. Bu, yaptıkları iş karşılığında değil, kendi ticaretlerini yapmaktan alıkonuldukları için verilen bir tazminattır. Bu yöneticiler, Allah (SWT) bunu onlara helal kıldığı için, mülkü ele geçirdikleri andan itibaren sahibi olurlar. Ebu Bekir, Müslümanların işlerini yürütmek için tüm gayretini harcaması istendiğinde ticaretten alıkonulduğu karşılığında bir mal almıştır ve Sahabe bu konuda icma etmiştir.

5. Recompense given to the Khalifah and those whose work is considered to be ruling. This is not given to them in exchange for their work, but rather as a recompense for being prevented from practising their own business. These rulers own the property from the moment they take it because Allah (swt) made it Halal for them. Abu Bakr took a property as a recompense for being prevented from trading when He was asked to exert all of his effort in taking care of the Muslims affairs, and the Sahabah made Ijma’a on that.

Bu beş tür mal veya mülkiyetin hepsi — hibe, zarar tazminatı, mehir, luqatah (buluntu) ve yöneticilere verilen bedel — hiçbirinde başka bir mal karşılığında ya da bir emek karşılığında elde edilmez. Bu durumlarda malın sahibi olmak, kişinin aldığı malın mülkü olmasını sağlayan meşru mülkiyet yollarından biridir.

All these five types or properties, the gift, recompense for damage, marriage money, Luqatah and recompense to the rulers, in all cases are not possessed in exchange for another property or for an effort. Possessing the property in these cases is one of the legal means of ownership by which the person owns the taken property.