5.2 İşin Türü
5.2 The Type of Work
Her türlü helal (meşru) işi üstlenmek üzere akit yapmak caizdir. Bunlara örnek olarak ticaret, tarım, sanayi (imalat), hizmet ve vekalet amacıyla işe alınmak sayılabilir. Yargı işlerinde ise bir davacının veya davalının cevabını iletmek, delilleri toplayıp hakime teslim etmek, insanlar arasında hakları talep etmek veya anlaşmazlıkları çözmek üzere kişi kiralanabilir. Ayrıca kuyu kazmak, inşaat yapmak, araba ve uçak kullanmak, kitap basmak, Mushaf'ı istinsah etmek ve yolcu taşımak gibi diğer meşru işler için de kişi tutulabilir.
It is permissible to be contracted to undertake every lawful (Halal) form of work. Examples are hiring for the purpose of trading, farming, industry (manufacturing), serving and deputation. In judicial matters one may be hired to convey the response of a claimant or defendant, collect the evidence and deliver it to the judge, claim rights or settle disputes among people. Also one can be hired for drilling wells, building, driving cars and aeroplanes, printing books, copying the Mushaf, and carrying passengers, among other lawful works.
İşe alım belirli bir iş için ya da belirli bir niteliğe sahip işin yapılması için olabilir. Eğer işe alım, belli bir çalışan için belirli bir işe bağlanmışsa, örneğin Halid'in Muhammed'i belirli bir elbiseyi dikmek ya da belirli bir arabayı kullanmak üzere tuttuğu durumda, Muhammed işi kendisi yapmalıdır ve kesinlikle bu işi yapması için başka birini yetkilendirmesi caiz değildir. Muhammed hastalanır ya da işi yapamayacak hale gelirse, çalışan belirlenmiş olduğu için onun yerine başka hiç kimsenin işi yapması caiz değildir. Belirlenen elbise yok olur ya da belirtilen araba bozulursa, Muhammed bu ikisi dışındaki bir iş üzerinde çalışmakla yükümlü olmaz, çünkü işin türü tanımlanmıştır.
Hiring could be for a specific job, or for doing work of a specific description. If hiring is contracted for a particular job for a certain employee, for example if Khalid hired Mohammed to sew a particular dress or to drive a particular car, then Mohammed should do the work and He is not allowed at all to authorise another person to do the job on his behalf. If Mohammed became sick or was incapable of doing the work, no other person is allowed to do it instead of Him because the employee had been designated. If the particular dress was destroyed or the specified car had broken down, Mohammed would not be obliged to work on other than those two, because the type of work had been defined.
Ancak, işe alım, kişinin sorumluluğunda tarif edilen bir şey, belirli bir türde tarif edilmiş bir çalışan veya belirli bir iş üzerine yapılmışsa, hüküm farklıdır. Bu durumlarda çalışan işi yapabilir ve işi onun adına yapması için bir kişiyi görevlendirmesine izin verilir. Hastalanır veya işi yapamaz hale gelirse, onun yerine işi yapması için bir kişiyi görevlendirmekle yükümlüdür. Sözleşme böyle bir işi tarif ettiği sürece, işveren tarafından sağlanan herhangi bir arabayı kullanmak veya herhangi bir elbiseyi dikmekle de yükümlüdür. Bunun nedeni, tarifin işin kendisi için değil, türü için yapılmış olmasıdır; dolayısıyla sözleşmede belirtilen türle aynı türden olduğu sürece, herhangi bir şey üzerindeki herhangi bir iş bağlayıcıdır. Bu durumda tarif, işi adıyla belirtmek yoluyla değil, betimleme yoluyla yapılmış olur ve sözleşmeli türden herhangi bir işi yapma seçimini çalışana bırakır.
However, if hiring was contracted over something which is described in one’s responsibility, or a described type of employee, or a certain job, the rule is different. In these cases, the employee can do the work and He is allowed to delegate a person to do the job on his behalf. If He becomes sick or is unable to do the work, He is bound to delegate a person to do the job instead of him. He is also under duty to drive any car or sew any dress provided by the employer as long the contract describes such work. This is because the definition was not for the work itself, but is for its type, so any work on anything is binding as long as it is of the same type as the contract specified. In this case its definition would be by description and not by naming it specifically, leaving the choice for the employee to perform anything of the contracted type.
İş türünün tanımlanması, işi yapacak işçinin, çabasının niteliğini göstermek amacıyla tarif edilmesini de içerir; örneğin bir mühendis gibi. Tanımı ayrıca yapılacak işi de kapsar. Bu da, içinde harcanan çabanın niteliğini açıklar; örneğin bir kuyu kazma örneğinde olduğu gibi. İşin bu tür bir tarifle tanımlanması, onu adıyla belirtmeye benzer. Bu nedenle işi tarif ederek ya da özellikle adını vererek tanımlamak caizdir. Sorumluluğunda olan, görünmese de, sanki mevcut ve somutmuş gibi olması yeterlidir. Dolayısıyla, adı belirtilmiş, özel olarak tanımlanmış bir mühendisi kiralamanın caiz olduğu gibi, belirli niteliklere sahip bir mühendisi kiralamak da caizdir. Benzer şekilde, belirli bir gömleği dikmesi için bir terzi kiralamak caiz olduğu gibi, belirli bir nitelikteki bir gömleği dikmesi için bir kişiyi kiralamak da caizdir.
Defining the type of work includes describing the worker who will do the job so as to demonstrate the nature of his effort, such as an engineer. Its description also includes the work, which has to be performed. This explains the nature of the effort spent in it, such as in the example of drilling a well. Defining the work by such description is similar to defining it by naming it. It is, therefore, acceptable to define the work by describing it or to define it by specifically naming it. It is enough to be due in one’s responsibility, though unseen, as if it is present and tangible. So, just as it is allowed to hire a named engineer, specifically defined, it is allowed to hire an engineer of a certain description. Similarly it is permissible to hire a tailor to sew a specific shirt and it is also allowed to hire a person to sew a shirt of a certain description.
Bir kişi bir iş yapmayı kabul ettiğinde, bu işi daha düşük bir ücret karşılığında başka bir kişiye verip aradaki farkla kazanç sağlaması caizdir. Çünkü kişinin, işi herhangi bir ücret karşılığında başkalarına yaptırmaya hakkı vardır. Terzi ve marangoz gibi meslek sahiplerinin, kendileri için çalışması üzere işçi tutmaları ve müteahhitlerin, kendilerine verilen işi yerine getirmek üzere başkalarını istihdam etmeleri, ödedikleri ücret ne olursa olsun, caizdir. Bu da hem belirli işleri yapmak hem de belirli bir süre için olsun, yine bir istihdamdır. Bu tür tüm çalışanlar, Şeriat'ta caiz olan özel bir emek türüne dahildir.
If a person accepted to do some work, He is allowed to give it to another person with a lesser wage and thus profit by the difference. This is because He is allowed to hire others to do the work for any wage.What business people, like tailors and carpenters, do in terms of hiring workers to work for them, and what contractors do in terms of hiring people to do work they themselves have been contracted to perform, are all allowed, regardless of what they pay their employees. This is still hiring whether for performing specific works or for a certain period. All such workers are a type of private labour, which is lawful in Shar’a.
Bir kişinin işçileri, ücretlerinin bir kısmını kendisi almak şartıyla işe alması ya da ücretlerinin bir kısmı karşılığında kendisini onların üzerine nezaretçi (gözetmen) olarak atamasına izin verilmez. Çünkü böyle bir durumda, onlara ait olması gereken ücretin bir kısmını gasbetmiş olur. Ebû Dâvûd, Ebû Saîd el-Hudrî'den rivayet etmiştir: Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur: "Tekâsüre (aracılık yoluyla haksız kazanç) konusunda dikkatli olun." Biz, "Ey Allah'ın Elçisi, tekâsüre nedir?" dedik. Şöyle buyurdu: "İnsanların üzerinde anlaştığı bir şeyden, bir kısmının eksiltilmesidir." Ataa'dan gelen başka bir rivayette ise Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur: "Bir kişinin bir topluluğun başında olup onların paylarından alması." Dolayısıyla bir müteahhit, bir kişiyle, günde birer dinar karşılığında yüz işçi getirmek üzere anlaşır ve bu işçilerin her birine bir dinardan daha az verirse, bu caiz değildir. Anlaşılan miktar, her biri için belirlenmiş bir ücret sayılır. Bundan eksiltme yaparsa, onların haklarını almış olur. Ancak yüz işçi getirmek konusunda anlaşılmış, ücretleri belirtilmemişse, kişinin anlaşılan miktardan daha az vermesi caizdir; çünkü belirlenmiş ücretlerini eksiltmemiş olur.
For a person to hire workers on condition that He takes a part of their wages, or appoints himself as a supervisor over them in return for a part of their wages, is not allowed. This is because He would have then usurped a part of the wages assigned to them. Abu Dawud narrated from Abu S’aid al-Khudri that the Prophet (pbuh) (pbuh) said: “Beware of the apportionment. “We said: ‘O Messenger of Allah, what is the apportionment?’ He said: “A thing agreed among people, but a part is reduced of it.’” In another narration from Ataa, the Prophet (pbuh) (pbuh) said: “That a person is in control over a group of people so He takes from their shares.” So if a contractor made an agreement with a person so as to bring Him one hundred workers each for one dinar a day, and He gave each of them less than one dinar, this would not be allowed. The amount which He contracted for, is considered a defined wage for every one of them. If He deducted from it He would have taken from their rights. If however, He was contracted to bring one hundred workers without mentioning their wages, then the person is allowed to give them less than the contracted amount because He would have not reduced their assigned wages.
Akdin, işin türünü bilinecek şekilde belirlemek de bir şarttır; böylece kiralama bilinen bir şey üzerinde gerçekleşmiş olur. Çünkü bilinmeyen bir iş için kiralama geçersizdir. Dolayısıyla bir kişi bir işçiye, belirli bazı mal kutularını on dinar karşılığında Mısır'a taşıması için kiralandığını söylerse, kiralama geçerlidir (caizdir). Ayrıca, bir ton başına bir dinar karşılığında taşıması için kiralandığını söylerse veya bir ton için bir dinar karşılığında taşıması ve bunun üzerindekinin hesaplanacağını söylerse, bu da geçerlidir. Bu, onların hepsini taşıması gerektiğini belirten ifadeler kullanıldığı sürece geçerlidir. Ancak bir ton için bir dinar karşılığında taşımasını, fazlasının da buna göre hesaplanacağını, yani kalanlardan fazla taşınan her şeyin hesaplanacağını söylerse, bu geçerli değildir; çünkü akdin konusunun bir kısmı bilinmemektedir. Bununla birlikte, her bir ton için bir dinar karşılığında taşımasını isterse, bu geçerlidir; tıpkı ona her metre için bir kuruş karşılığında kendisine su çekmesi için kiralanması gibi ki bu caizdir. Dolayısıyla kiralamanın bilinen bir şey hakkında olması şarttır. Eğer cehalet söz konusuysa, kiralama geçersiz olur.
It is also a condition to define the type of work in such a manner that it becomes known, so that hiring is concluded over a known thing. This is because hiring for unknown work is invalid. So if a person told a worker that He had been hired to carry some particular boxes of goods to Egypt for ten dinars, then the hiring is valid (lawful). It is valid also if He said He had been hired to carry them for one dinar per ton, or if He had been hired to carry them, one ton for one dinar, and anything over that would be calculated. This will be valid as long as He used words that indicated that He should carry them all. But if He said to carry them, one ton for one dinar, and whatever is extra is to be calculated accordingly, meaning whatever extra was carried of the remaining ones, this is not valid, because some of the contracted matter is unknown. However, if He asked Him to carry every ton for one dinar, this is valid, just as if He had hired Him to draw for Him water, every metre for one pence, which is allowed. So it is a condition that hiring be about a known thing. If however ignorance is involved, the hiring becomes invalid.