الله (ج‌ل‌ج‌ل‌اله) مال را وسیلهٔ تأمین مصالح انسان‌ها در این دنیا قرار داده و تجارت را به‌عنوان راهی برای به‌دست آوردن این مصالح مباح ساخته است. درست است که آنچه هر کس می‌خواهد در هر مکانی موجود نیست، و اینکه چیزی را به زور و با غلبه بگیرند فساد است. بنابراین باید نظامی وجود داشته باشد که هر کس را قادر سازد تا آنچه را که به آن نیاز دارد، بدون توسل به زور و قدرت به دست آورد. تجارت همان نظام است، و برای خرید و فروش قواعدی وجود دارد. الله (ج‌ل‌ج‌ل‌اله) می‌فرماید،

Allah (swt) made the property a means to establish the interests of human beings in this Dunya (worldly life) and He (swt) allowed trading as a way to gain these interests (Masalih). It is true to say that what everybody wants is not available in every location and that taking something by force and overpowering is corrupt. Thus, there should be a system that enables everybody to take that which He needs without resorting to force and strength. Trading is that system, and there are rules of selling. Allah (swt) says,

ای هغه کسانو، چې ایمان مو راوړی دی! خپل مال یو بل ترمنځ په ناوړه لارو مه ضایع کوئ، مګر دا چې د دواړو خوښې سره تجارت وي. [النساء: ۲۹]۔ تجارت دوه ډوله دی؛ هغه چې حلال دی او په شریعت کې ورته بیع وایي، او هغه چې حرام دی او ورته سود (ربا) وایي. دا دواړه تجارت دي۔ الله تعالیٰ زموږ ته د کافرانو په اړه خبر راکړی دی چې دوی د عقل په اساس د تجارت او سود تر منځ توپیر رد کړی و۔ الله (سبحانه و تعالیٰ) فرمایي:

“O you who believe! Squander not your wealth among yourselves in vanity, except it may be a trade by mutual consent.” [An-Nisa: 29]. Trading is of two types; that which is allowed (Halal) and is called selling (Bai’a) in Shar’a and that which is forbidden (Haram) and is called usury (Riba). Each of these is trading. Allah has informed us about the disbelievers that they rejected rationally the (existence of a) difference between trading and usury. Allah (swt) says:

«دا له دې کبله دی چې دوی وایي: پلورل هم د سود په شان دي.» [البقره: ۲۷۵] بیا الله (ج) دواړه یو له بل څخه د حلال او حرام په واسطه جلا کړل، کله چې فرمایي:

“That is because they say: Selling is just like usury.” [Al-Baqarah: 275] He (swt) then differentiated between them through Halal and Haram by saying:

«وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا» [البقرۃ: ۲۷۵]۔ ہم نے اس سے یہ سمجھا کہ ان دونوں میں سے ہر ایک تجارت ہے، اور جو شریعت کے مطابق جائز ہے وہ بیع ہے۔ بیع کا عمل دو فریقوں کے ذریعے مکمل ہوتا ہے۔ ان میں سے ایک ایجاب دیتا ہے اور دوسرا قبول کرتا ہے۔ یہ "میں نے بیچا" اور "میں نے خریدا" کے الفاظ سے یا کسی بھی ایسے لفظ یا عمل سے ادا ہوتا ہے جو ان معانی کو رکھتا ہو۔ مال کے مالک کو حق ہے کہ وہ بیع انجام دے اور کسی کو اپنے وکیل یا قاصد کے طور پر مقرر کرے تاکہ وہ اس کی طرف سے بیع کرے۔ اسے یہ بھی اجازت ہے کہ وہ کسی شخص کو اپنی جانب سے بیع انجام دینے کے لیے اجرت پر رکھے، بشرطیکہ اس کی اجرت متعین ہو۔ اگر وہ کسی کو نفع کے کسی حصے کے بدلے رکھے تو وہ خاموش شریک ہوگا، اور اس پر ملازم کے بجائے شریک کا حکم لاگو ہوگا۔ اسے یہ بھی اجازت ہے کہ وہ خود یا اپنے وکیل یا نمائندے کے ذریعے مال خریدے، یا کسی ایسے شخص کو اجرت پر رکھے جو اس کے لیے خریداری کرے۔ خلاصہ یہ کہ تجارت جائز ہے۔ یہ ملکیت میں اضافے کا ایک ذریعہ ہے، اور اس کی دلیل بیع اور شرکت کے احکام میں واضح ہے۔ تجارت کا ذکر قرآن اور حدیث دونوں میں آیا ہے۔ اللہ سبحانہ و تعالیٰ نے فرمایا:

“Whereas Allah permitted selling and prohibited usury.” [Al-Baqarah: 275] We understood from this that each of them is trading, and the one which is permitted by Shar’a is selling. The selling process is concluded by two parties. One of them gives the offer (Ijab) and the other accepts (Qabool). These are expressed with the word “I sold” and “I bought” or any words or action which hold these meanings. The owner of the commodity has the right to carry out the selling and to deputise somebody as an agent or as a Messenger to execute the selling on his behalf. He is allowed also to employ a person to perform the selling on his behalf, on condition that his wage is defined. If He employed someone for part of the profit He would be a silent partner, and the rule of the partner rather than the employee will be applied upon him. He is also allowed to buy the property himself or through his agent, his representative or to hire a person who will buy for him. In summary, trading is allowed. It is a form of increasing the ownership, and it is evident in the laws of selling and company (partnership). Trading came in the Qur’an and the Hadith. Allah (swt) said:

مګر که دا داسې سوداګرۍ وي چې تاسو یو بل ته لاس په لاس ورکوئ، نو په دې کې هیڅ ګناه نشته که تاسو دا نه لیکئ۔ [البقرہ: ۲۸۲]

“Save only in the case when it is actual trading which you transfer among yourselves from hand to hand. In that case it is no sin for you if you write it not.” [Al-Baqarah: 282],

رفاعه روایت کوي چې هغه د رسول الله ﷺ سره د لمانځه ځای ته ووت او هغه ولیدل چې خلک تجارت کوي. رسول الله ﷺ وفرمایل: "ای تاجرانو!" هغوی د رسول الله ﷺ ځواب ورکړ او خپل غاړې او سترګې هغه ته پورته کړې. هغه ﷺ وفرمایل: "تاجران به د قیامت په ورځ د فجار (بدکارانو) په توګه راپورته کیږي، پرته له هغو کسانو څخه چې نیک او امانتداره وو." امام ترمذي روایت کړی چې ابوسعید روایت کوي چې رسول الله ﷺ وفرمایل: "امانتداره او صادق تاجر به د پیغمبرانو، صالحینو او شهیدانو سره راپورته کیږي." تجارت دوه ډوله دی: داخلي تجارت او بهرنی تجارت. داخلي تجارت هغه پلورل او پیرودل دي چې د خلکو ترمنځ د توکو په اړه کیږي، که دا توکي د دوي خپل تولیدات وي، زراعتي وي یا صنعتي، یا د نورو خلکو تولیدات وي چې په خپل هېواد کې گردش کوي. داخلي تجارت پرته له کوم محدودیت څخه، یوازې له هغو قواعدو پرته چې د پلورلو سره تړاو لري، جواز لري. د توکو، د دوی ډولونو او د هغو د هېواد دننه له یوه ځای څخه بل ځای ته لیږدولو په اړه، هر تاجر ته پریښودل شوي چې د شریعت د قواعدو په چوکاټ کې تجارت وکړي. دولت د داخلي تجارت سره یوازې د نظارت له لارې اړیکه لري. بهرنی تجارت، د توکو پیرود دي له بهر څخه، که دا توکي زراعتي وي یا صنعتي. دا ډول تجارت د دولت د مستقیم نظارت لاندې دی، نو دولت د دې توکو واردات او صادرات مستقیم څاري او د جنګي او سوله‌ییزو (هغو کسانو چې د تړونونو پابند دي) تاجرانو څارنه کوي.

Rifa’a narrated that He went out with the Messenger of Allah (pbuh) to the prayer place and He saw the people trading. The Messenger of Allah (pbuh) said, “O traders!” They responded to the Messenger of Allah (pbuh) and raised their necks and eyes towards him. He (pbuh) said, “Traders will be resurrected on the Day of Judgement as fujjar (wrongdoers) except those who were righteous and honest.” Al-Tirmidhi reported that Abu Sa’id narrated that the Messenger of Allah (pbuh) said: “The honest trustworthy merchant will be resurrected with the prophets, righteous and the martyrs.” Trading is of two types, domestic and foreign. Domestic trading is the selling and buying which occurs among the people over commodities, whether they are of their own products, agricultural or industrial, or of other peoples products, where they are circulated in their own country. Domestic trading is allowed without constraints, except by those rules connected with selling. With regard to the commodities, their types, and their transfer inside the country from place to place, it is left to every merchant to trade within the rules of Shar’a. The State has nothing to do with the domestic trading except through supervision only. Regarding foreign trade, it is the purchase of commodities from abroad, whether such commodities were agricultural or industrial. This type of trading is subject to the direct supervision of the State, so it directly supervises the import and export of these commodities and supervises the belligerent and peaceful (those bound by treaties) merchants.