د تصرف له حقونو څخه یو د مال خرڅول دي. مال خرڅول پدې معنا دي چې مال بې له عوض ورکول کیږي، پداسې حال کې چې مال د یوه عوض په بدل کې ورکول د انفاق (خرڅولو) نوم نه لري. الله (جل جلاله) فرمائي:

One of the rights of disposal is spending. Spending a property means granting it without return, while granting a property for something in return is not called spending (Infaq). Allah (swt) says:

"په لاره د الله کې ولګوئ" [البقره: ۱۹۵] الله (ج) فرمایلي دي:

“Spend in the way of Allah” [Al-Baqarah: 195] He (swt) said:

«او له هغو شیانو څخه چې موږ هغوی ته روزي ورکړې ده، هغوی infaq کوي» [البقرہ: ۳]. الله (ج) همدارنګه فرمایي:

“And of that which We provided to them, they spend” [Al-Baqarah: 3] He (swt) also said:

«هر څوک چې توان لري، باید د خپل وسعت له مخې ومنډي» [الطلاق: ۷]،

“Let the one who is able to spend, spend the best He can” [At-Talaq: 7],

اسلام خپله لاره لري، نو هغه د مال خرڅولو (انفاق) لارې ټاکلې او د دې لارو لپاره حدود یې مقرر کړي دي. هغه د مال خاوند ته دا اجازه نه ده ورکړې چې خپل مال هر ډول خرڅ کړي، لکه څنګه چې هغه خوښ کړي. بلکې هغه د مال د تصرف لاره ټاکلې ده، د دې لپاره چې هغه ژوند کې هم او د مرګ وروسته هم.

Islam follows its own way, so it defined the ways of spending (Infaq) and put checks for these ways. It did not leave the property owner free in his disposal, in a way that He can spend his property as He likes. It rather determined the way of disposal of his property both during his life and after his death.

د انسان د مال په لاس کې ورکول، هغه داسې چې د مالکیت لېږدول بل ته بې له عوض کوي، دا کېدای شي د خلکو ته ورکولو له لارې وي، یا په ځان او هغو کسانو باندې چې د نفقې مسؤلیت پر ده دی، د خرڅولو له لارې. دا ورکول د ژوند په ځای کې هم کېدای شي، لکه بښنه، ډالۍ، صدقه، مالي مرسته او نفقه. او دا د مرګ څخه وروسته هم کېدای شي، لکه وصیت. اسلام په دې ورکولو کې مداخله کړې، په دې ډول چې مسلمانانو ته یې منع کړي دی چې د جګړې په حالت کې دښمن ته داسې هر شی ورکړي چې دوی یې پر مسلمانانو باندې قوي کوي. اسلام مسلمان ته په دې حالت کې دښمن ته صدقه ورکول هم منع کړي دي. اسلام مسلمان ته دا هم منع کړی چې بښنه، مرستې یا ډالۍ ورکړي، پرته له دې چې هغه د ځان او د خپل کورنۍ لپاره هغه څه وساتي چې دوی ته ډاډ ورکړي او د نورو په محتاجۍ کې نه پرېږدي. که چېرې دا کار ونه کړي، نو د هغه ډالۍ او بښنه باطله ده. د الله رسول ﷺ وفرمایل: «غوره صدقه هغه ده چې تاسو ته د بې‌پروا والي څخه پاتې کړي، او تاسو هغو کسانو څخه پیل وکړئ چې نفقه ورکوئ» — دا حدیث بخاري د ابوهریره رض څخه روایت کړی دی. دارمي د جابر بن عبدالله رض څخه روایت کړی چې هغه وویل: «موږ د الله رسول ﷺ سره وو چې یو سړی ورته راغی، د هګۍ په اندازه یو د سرو زرو ټوټه یې په لاس کې وه، چې هغه یې په یوه له جګړو کې ترلاسه کړې وه. احمد وویل: دا د کانونو څخه وه، چې دا سم دی. سړي وویل: ای د الله رسوله، دا زما څخه صدقه واخله. په الله قسم، زما بل مال نشته پرته له دې څخه. پیغمبر ﷺ مخ له هغه څخه وګرځاوه. بیا سړی د پیغمبر ﷺ د کی‌لاس څخه راغی او لکه پخوا یې وویل، بیا د هغه د مخ لوری ته راغی او بیا یې هماغه تکرار کړ. پیغمبر ﷺ په غصه وفرمایل: "ما ته یې راکړه" او هغه یې داسې وغورځاوه چې که هغه ته لګېدلی وای نو تاوان به یې ورسولی وای یا به یې زخمي کړی وای، او وې فرمایل: "ولې یو له تاسو خپل ټول مال په صدقه ورکوي، کله چې د هغه څخه پرته بل څه نه لري، بیا ناست وي چې له خلکو غوښتنه وکړي؟"» بې شکه صدقه له کفایت څخه ده. خپل مال واخله، ځکه چې موږ دې ته اړتیا نه لرو۔ دې سړي خپل مال واخیست۔‏ هغه کفایت چې یو شخص د ځان او خپل کورنۍ لپاره پریږدي هغه دی چې د دوی بنسټیز اړتیاوې پوره کړي؛ دا خواړه، جامې، کور، او هغه ښکلاوې چې د هغه د ژوند د عادي معیار له مخې د هغه لپاره ضروري ګڼل کیږي. دا هغه اندازه مال دی چې د خلکو په منځ کې د هغه د ورته کسانو د عادي معیار له مخې هغه ته بسنه کوي. دا د هغه د عادي اړتیاوو له مخې اندازه کیږي، د هغه ژوند معیار ساتل کیږي چې هغه، د هغه کورنۍ او ورته خلک پکې ژوند کوي. هغه څه په اړه چې الله (ج) فرمایي:

The individual’s disposal of his property through transmitting his ownership to another person without return, could be through giving it to people or through spending it upon himself and upon those He is responsible to support them financially. Spending could be done during his life, like granting, gifting, charity, financial support and Nafaqah. It could also be after his death, like the will. Islam intervened in this spending, in such a way that it prevented the Muslims from granting or a gift given to the enemy, in case of war, in anything that strengthens them against Muslims. It even prevented Muslims from giving charity to the enemy in that case. Islam also prevented the Muslim from giving grants, donations or gifts unless He keeps for himself and for his family that which keeps them satisfied and free from dependency upon others. If He did otherwise, then his gift and grant would be cancelled. The Messenger of Allah (pbuh) said: “The best charity (is) that which leaves you not needy, and you start by giving charity to those whom you (financially) support”, narrated by Bukhari from Abu Hurairah. Ad- Darimi narrated from Jabir ibn Abdullah that He said: “While we were with the Messenger of Allah (pbuh) a man came to him, holding an egglike piece of gold, which He gained in one of the battles. Ahmad said, it was in one of the mines, which is true. The man said, ‘O Messenger of Allah, take it from me as charity. By Allah I have no property other than it.’ The Prophet (pbuh) turned his face away from him. Then the man came from the left of the Prophet, and said as before, then He came from the front of Him and repeated it again. The Prophet (pbuh) then said angrily, ‘Let me have it’, and He threw it at Him in such a way that if it had touched Him it would have hurted or wounded him, and said ‘(Why) does one of you (people) deliberately give away his property as charity, when He has nothing other than it, and then He sits to beg from people? Indeed charity is out of sufficiency. Take yours, for we have no need for it.’ The man took his property.”’ The sufficiency which the person leaves for himself and his family is that which meets their basic needs; that is the foodstuff, dress, home including the luxuries which are considered necessary for Him according to his usual standard of living. That is the amount of property which satisfies Him according to the usual standard known amongst people of his like. This is assessed according to his usual needs, maintaining the standard of living at which he, his family and similar people live. In regard with what Allah (swt) says:

...مگر دوی (مهاجرین) په خپلو ځانونو باندې مقدم ګڼي، که څه هم دوی ته ځان ته اړتیا وه.“ [الحشر: ۹]،

...but prefer (the Emigrants) over themselves, though poverty was their lot.” [Al-Hashr: 9],

دا دا مطلب نه لري چې که هغوي په غربت کې هم وي لکه څنګه چې ګمان کیږي. بلکه دا مطلب لري چې که هغوي د خپلو بنسټیزو اړتیاوو څخه ډیرې اړتیاوې هم ولري. دې ته دلیل دا دی چې نبي ﷺ هغو کسانو ته صدقه ورکوله چې په غربت کې وو، او هغه یې له صدقې څخه بیل نه کاوه مګر هغه کسان چې د مال هیڅ اړتیا نه درلوده. په آیت کې کلمه «خصاصة» له لغوي پلوه د «خصاص الدار» سره تړلې ده، کوم چې د کور درزونه یا پرانیستې ځایونه دي. نو ټول آیت داسې دی:

This does not mean that even if they were in poverty as it might be thought. It rather means, even if they had a need for more than their basic needs. The evidence for that is that the Prophet (pbuh) gave charity for those who were in poverty, and He did not exclude from giving charity except those who had no need for property. The word Khasasa in the verse, linguistically relates to the Khasas of the house which are the gaps or openings in it. So the entire verse is:

"… او په زړونو کې د هغو شیانو لپاره هیڅ هیله مه ساتئ چې مهاجرینو ته ورکړل شوي دي، بلکې دوی ته د ځانونو څخه لومړیتوب ورکړئ، که څه هم فقر د دوی خپله برخه وه …" [الحشر: ۹].

“… and entertain no desire in their hearts for things given to the (emigrants), but give them preference over themselves, even though poverty was their own lot …” [Al-Hashr: 9].

په دې خبره چې څه معنا لري د پیغمبر ﷺ دا ویناوې: «صدقه له غناه ده»، او «(ولې) ستاسو کوم یو خپل مال په قصد صدقه کوي، حال دا چې هغه پرته له هغه بل هیڅ نلري، بیا ناست وي چې له خلکو څخه سوال کوي»، چې دواړه د الدارمي په روایت کې راغلي دي، دا ده چې هغه فقیر چې خپل بنسټیز اړتیاوې نه پوره کوي، اجازه نه لري چې هغه شیان صدقه کړي چې د هغه د بنسټیزو اړتیاوو د پوره کولو لپاره اړین دي. ځکه صدقه باید له غناه وي، یعنې له هغه مال څخه وي چې انسان د خپلو بنسټیزو اړتیاوو د پوره کولو لپاره له خلکو څخه بې پروا کوي. خو هغه څوک چې د خپلو بنسټیزو اړتیاوو څخه زیات مال لري، او د دې اړتیاوو له پوره کولو وروسته ګوري چې بل څه ته اړتیا لري چې له بنسټیزو اړتیاوو زیاتې دي، لکه تجملاتو ته، نو په داسې څوک باندې غوره ده چې خپل ځان په فقیرانو باندې مقدم وګڼي، او هغه زیات مال فقیرانو ته صدقه کړي، که څه هم هغه دا مال د خپلو تجملاتو د پوره کولو لپاره اړ دی.

What is meant by the prohibition of giving charity in the sayings of the Prophet (pbuh): “Charity is out of sufficiency”, and “(Why) does one of you (people) deliberately give away his property as charity, when He has nothing other than it, and then He sits to beg from people”, both from a Hadith narrated by Ad-Darimi, is that the poor person who does not fulfil his basic needs is not allowed to give in charity things necessary for meeting his basic needs. Because charity must be out of sufficiency i.e. that which keeps Him in no need to people for satisfying his basic needs. But as for the person who has property in excess of his basic needs, and after satisfying his basic needs He sees that He is in need to satisfy more than his basic needs, like luxuries, it is preferable for such a person to prefer the poor people over himself, by giving that excess of property as charity to the poor though He needs such property to satisfy his luxuries.

اسلام هغه شخص ته هم منع کوي چې مرگ ته نږدې وي له دې چې هغه بخښنه، ډالۍ یا وصیت وکړي. په هغه حالت کې چې هغه د مرگ په وخت کې بخښنه، ډالۍ یا وصیت کوي، نو یوازې د هغه چې ورکړی دی درې برخې څخه یوه برخه په حقیقت کې عملي کیږي. الدارقطني د ابو الدرداء څخه روایت کوي چې هغه وویل: د الله رسول ﷺ وفرمایل: "الله تعالى تاسو ته د مرگ په وخت کې د خپل مال درې برخې (د ویشلو) اجازه درکړې ده، ترڅو ستاسو نیکیو (حسناتو) کې زیاتوالی راشي، او دا ستاسو د نیکو عملونو زیاتوالی وګرځي." عمران بن حصین روایت کوي "چې یو انصاري سړي د مرگ په وخت کې خپل شپږ غلامان آزاد کړل، په داسې حال کې چې د هغوی پرته هغه بل مال نه درلود. نبي ﷺ هغوی ته راوغوښتل، دوی یې په درې برابرو برخو وویشل او په دوی باندې قرعه واچوله، پس دوه یې آزاد کړل او څلور یې غلامان پاتې کړل." نو که د غلامانو آزادول، هغه کار چې شریعت یې تشویق کړی، عملي نه شو، نو نور عملونه د دې څخه هم زیات په همدې ډول ګڼل کیږي.

Islam also prevented the person from granting, gifting or giving as a will when He is dying. In the case where He gives a grant, gift or will when He was dying, then only one third of what He gave is actually executed. Ad- Daraqutni narrated from Abu Ad-Dardaa that He said: The Prophet (pbuh) of Allah (swt) said: “Allah allowed you one third of your property (to distribute) at the time of dying to increase in your good things (Hasanat), so as to make it an increment in your (good) deeds.” Imran ibn Hussain narrated “that a man from the Ansar set free his six slaves when He was dying, while He had no property other than them. The Prophet (pbuh) called them, divided them into three equal parts and drew lot on them thus setting free two of them and keping four as slaves.” So if setting slaves free, a matter which Shar’a encouraged, was not executed, then other actions are even more so similarly considered.

دا ټول د مال په نورو خلکو ته ورکولو سره د هغه د تصرف په اړه دي۔ خو د مال هغه تصرف چې انسان پخپله په ځان او په هغو کسانو باندې لګوي چې نفقه یې ورباندې فرض ده، نو اسلام پدې موضوع باندې خبرې کړې دي او د دې لپاره یې سم لاره بیان کړې ده۔ په دې اساس، اسلام انسان ته د لاندې شیانو څخه منع کړې ده، لکه څنګه چې په لاندې ډول دي:

All this is in regard to the disposal of the property by giving it to people. But as for the disposal of property through spending it upon oneself and upon those He is responsible to spend on, Islam addressed this matter and outlined a proper way for it. Accordingly, it prohibited the person from certain things, as follows:

هغه کس ته یې اجازه نه ورکوله چې په مال خرڅولو کې اسراف (زیاتوالی) وکړي، او دې کار ته یې سفاهت (بې عقلۍ) ویلي، چې دا د بې عقله او مال ضایعه کوونکي کس د مال د تصرف څخه د منع کولو او د هغه پر محدودولو (یعنې د هغه پر حجر کولو) او د هغه لپاره د سرپرست ټاکلو پرېکړه کوي، ترڅو هغه د هغه د ګټې لپاره د هغه مالونو کې تصرف وکړي. الله (سبحانه و تعالیٰ) فرمایلي دي:

A. It prohibited the person from being prodigal (excessive) in spending, and it considered that as foolishness (Safah) which requires preventing the foolish person and squanderer from disposal of his property by restricting Him (i.e. making Hajr on him) and appointing a guardian over Him to dispose of his properties in his interest. Allah (swt) said:

«وَلَا تُؤْتُوا السُّفَهَاءَ أَمْوَالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ قِيَامًا وَارْزُقُوهُمْ فِيهَا وَاكْسُوهُمْ وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفًا» — سورة النساء: ۵

“Give not to the foolish your wealth, which Allah has assigned to you to manage; but feed and clothe them from it.” [An-Nisa: 5],

دا نو الله (سبحانه وتعالی) بې عقله کس ته د مال د تصرف حق منع کړی او هغه ته یې یوازې دا حق ورکړی چې له هغه نه خواړه او جامې ترلاسه کړي. الله (سبحانه وتعالی) فرمایي:

So Allah (swt) prohibited the right of disposal of property to the foolish and He gave Him only the right to be fed and clothed from it. Allah (swt) also said:

«او که هغه څوک چې پور لري بیوقوف یا ضعیف یا پخپله د املا کولو وړتیا نه لري، نو د هغه ولی دې په انصاف سره املا وکړي.» [البقرہ: ۲۸۲]

“But if He who owes the debt was foolish or weak or unable himself to dictate, then let the guardian of his interests dictate in (terms of) equity.” [Al-Baqarah: 282],

الله سبحانه وتعالی نے بې وقوفوں باندې ولایت (سرپرستي) واجب کړې ده۔ المغیرة بن شعبة روایت کوي چې رسول الله ﷺ "د مال ضایع کولو څخه منع فرمایلې ده"، دا د هغې حدیث یوه برخه ده چې الدارمي، البخاري او مسلم روایت کړې دی۔

So Allah (swt) made guardianship upon the foolish a duty (Wajib). Al Mughira ibn Shu’aba narrated that the Messenger of Allah (pbuh) “prohibited wasting the property”, a part of a Hadith narrated by Ad- Darimi, Bukhari and Muslim.

پرده‌داری (اسراف) او تبذیر دوه داسې کلمې دي چې لغوي او شرعي معنا لري. لغوي معنا د خلکو تر منځ خپره شوه او له شرعي معنا جلا شوه. نو دوی دا دواړه کلمې د شرع له مراد پرته بل ډول تفسیر کول پیل کړل. د دوی لغوي معنا داده: اسراف د اعتدال د حد څخه تجاوز کول دي، چې د میانه روي ضد دی. او تبذیر د مال ضایع کول او له منځه وړل دي. د دواړو کلمو شرعي معنا داده: اسراف او تبذیر د مال په هغه څه مصرفول دي چې الله (ج) یې منع کړي وي. نو هر هغه مصرف چې د الله (ج) په اجازه یا ستاینه سره وشي، که لږ وي که ډیر، اسراف او تبذیر نه بلل کیږي. او هر هغه مصرف چې د الله (ج) په منع کولو سره وشي، که لږ وي که ډیر، اسراف او تبذیر دی. روایت دی چې الزهري به د الله (ج) د دې ویناوو په تفسیر کې ویل:

Prodigality (Israf) and squandering (Tabdheer) are two words that have linguistic and divine (Shar’i) meanings. The linguistic meaning prevailed amongst the people, and became detached from the divine meaning. So they started to interpret these two words in a manner other than that intended by Shar’a. As for their linguistic meaning, prodigality means exceeding the limit of moderation which is the opposite of the middle course. As for squandering, it means wasting and eliminating the property. With regards to the divine (Shari’) meaning of the two words, prodigality and squandering mean spending money (property) on anything prohibited by Allah (swt). So anything spent the way Allah (swt) allowed or commended would not be considered prodigality or squandering, whether it was little or great. While anything spent the way Allah (swt) forbids would be prodigality and squandering, whether it is little or great. It was narrated that Az-Zuhri used to say in explaining the words of Allah (swt):

«او خپل لاس د خپلې غاړې سره تړلی مه ساته، او نه یې په بشپړ ډول خلاص کړه» [الاسراء: ۲۹] هغه وفرمایل: «هغه څه مه ورکوه چې حق دی، او نه هغه څه ورکوه چې باطل دی۔» په قرآن کریم کې د اسراف (بې‌ځایه مصرف) کلمه په څو آیتونو کې یاده شوې ده:

“And let not your hand be chained to your neck, nor open it with a complete opening” [Al-Isra: 29] He said: “Don’t stop spending it upon something right (Haqq), nor spend it on a false (Batil) thing.” The word prodigality was mentioned in the Qur’an in several verses:

او هغه کسان چې کله خرڅوي نه اسراف کوي او نه بخل، او د دواړو ترمنځ تل یوه معتدله لاره وي.[الفرقان: ۶۷]

“And those who when they spend are neither prodigal nor niggardly, and there is ever a firm station between the two” [Al-Furqan: 67],

دې ته په پام کې ونیسئ چې اسراف دلته د ګناه په لاره مال خرڅول دي، او هغه شیان چې انسان د الله (ج) سره نژدې کوي، پر هغو خرڅولو کې اسراف نشته. نو د آیت معنا داسې ده: خپل مال د ګناهونو پر لاره مه خرڅوئ، او حتی هغه شیانو ته چې جایز دي د خرڅولو په وخت کې هم بخیلي مه کوئ، بلکې بهتره دا ده چې تاسو یې د جایزو شیانو څخه هم زیات په مباحاتو کې، یعنې صدقې کې، مصرف کړئ. نو د ناروا شیانو لپاره مال خرڅول هم ملامت دي، او په جایزو شیانو کې بخیلي هم ملامته ده. ستاینه شوې خبره دا ده چې جایز شیانو او صدقو ته مال ولګول شي. الله (ج) فرمایي:

So prodigality here means to spend on sin, while spending on the things which bring one close to Allah (swt) has no prodigality. So the meaning of the verse is: Do not spend your property on the sins, and do not be niggardly even in spending it on the allowed things, rather it is better for you to spend it on more than the allowed things (Mubahat), that is in charity. So spending property on the forbidden things is dispraised and stinginess in the allowed things is dispraised as well. What is praised is to spend on the allowed things and the charities. Allah (swt) said:

«په فضول خرچي مه کوئ، یقیناً الله د فضول خرچي کوونکو خوښ نه کوي۔» [الانعام: ۱۴۱]،

“Don’t be prodigal (when you spend), surely He (Allah) does not like those who are prodigal.” [Al-An’am: 141],

دا د الله (ج) له خوا د اسراف یعنی ګناهونو باندې د مال خرڅولو ملامت دی. "مُسرفین" (اسراف کوونکي) کلمه دې معنا ته راغلې چې هغه کسان چې د الله (ج) له ذکر څخه مخ اړوي. الله (ج) فرمایي:

This is censure by Allah (swt) of prodigality, which is spending on sins. The word prodigals (Musrifeen) came to mean those who are turning away from remembrance (Dhikr) of Allah (swt). He (swt) said:

"او کله چې مونږ هغه څخه تکلیف لرې کړ، نو هغه داسې تللو لکه چې هغه مونږ ته د هغه تکلیف لپاره دعا نه وه کړې چې ورسره رسیدلی و. همداسې د اسراف کونکو (تیریدونکو) کارونه د دوی په نظر کې ښایسته ښکاري." [یونس: ۱۲]

“But when We had relieved Him of his misfortune He went his way as though He had not cried to Us for the misfortune that afflicted him. Thus do the deeds of the (transgressors) prodigals seem fair in their eyes.” [Yunus: 12],

یعنې شیطان په خپل وسوسه سره هغه کارونه چې اسراف کوونکي د الله د ذکر څخه مخ اړوي او خپلو هواګانو پسې ځي، په ښه بڼه ښکاره کوي. له همدې امله الله (ج) هغه کسان چې د الله د ذکر څخه مخ اړوي، اسراف کوونکي بللي دي.

This means that Satan presents favourably, through his insinuation, what the prodigals do by way of turning away from Allah’s remembrance and following their whims. So Allah (swt) described those who turn away from the remembrance of Allah as prodigals.

د «مسرفین» لفظ بیا هغو کسانو ته هم ویل کیږي چې د دوی بدي د دوی له نیکیو زیاته وي. الله (ج) فرمایلي دي:

The word ‘prodigals’ came also to mean those whose wickedness exceeded their goodness. Allah (swt) said:

«ې یقیناً هغه څه چې تاسو ما ته د هغو په لور رابولئ، نه دنیا کې او نه په آخرت کې د دعا وړ دي، او زموږ واپسی الله ته ده، او حد تجاوزکوونکي د اور والا دي۔» [غافر: ۴۳]

“Assuredly, that to whom you call me has no claim in the world or in the Hereafter, and our return will be to Allah, and the prodigals will be the people of the fire.” [Ghafir: 43],

قتادہ سے روایت ہے کہ انہوں نے فرمایا: یہاں مسرفین سے مراد مشرکین ہیں (یعنی وہ لوگ جو اللہ کے ساتھ شریک ٹھہراتے ہیں)۔ مجاہد نے فرمایا: یہاں مسرفین سے مراد وہ لوگ ہیں جو ناحق خون بہاتے ہیں۔ یہ بھی کہا گیا ہے کہ اس سے مراد وہ لوگ ہیں جن کی برائی ان کی نیکی سے بڑھ گئی ہو۔

It was narrated from Qatadah that He said the meaning of prodigals here is the Mushrikeen (i.e. those who associate partners with Allah). Mujahid said that the prodigals here means those who unjustly shed blood. It was said also that it means those whose wickedness exceeded their goodness.

د "اسراف کونکو" کلمه وروسته د "فساد کونکو" (مفسدین) معنا هم ورکړه شوه. الله (سبحانه و تعالی) فرمایي:

The word prodigals came also to mean the corrupters (Mufsideen). Allah (swt) said:

«له دې امله د الله څخه ووېرېږئ او زما اطاعت وکړئ. او د اسراف کوونکو امر ونه منئ، څوک چې په ځمکه کې فساد خپروي او اصلاح نه کوي.» [الشعراء: ۱۵۱-۱۵۲]

“Therefore keep your duty to Allah and obey Me. And obey not the command of the prodigals. Who spread corruption in the earth and do not reform.” [Ash-Shu’ara: 151-152],

پس په دې ټولو آیتونو کې کلمه «مُسرفین» هیڅ کله خپل لغوي معنا نه لري، بلکې دا د شرعي معنا لرونکې ده. او کله چې دا کلمه د مال خرڅولو سره یوځای ذکر شي، نو مراد یې مال په ګناه کې (د نافرمانۍ په توګه) لګول دي. نو دې کلمې ته لغوي معنا ورکول باطل دي، ځکه الله (ج) د دې لپاره یوه ځانګړې شرعي معنا اراده کړې ده.

So in all these verses, the word prodigals (Musrifeen) absolutely does not carry its linguistic meaning; it rather has divine (Shar’i) meanings. And when it is mentioned in connection with spending it is meant to be the spending of property sinfully (in disobedience). So to explain it with its linguistic meaning is invalid, because Allah (swt) intended for it a particular divine meaning.

اسراف (تبذیر) یو الهی معنا لري چې دا د حرامو شیانو په لګولو هم ویل کیږي. الله (سبحانه و تعالی) فرمایي:

Squandering (Tabdheer) has a divine meaning which also means spending on the Haram things. Allah (swt) said:

«او خپل مال په بیځایه توګه مه ضایع کوئ۔ بیشکه بیځایه ضایع کوونکي د شیطانانو ورونه دي۔» [الإسراء: ۲۶-۲۷]

“And squander not (your wealth) in wantonness. Lo! The squanderers were ever brothers of the devils.” [Al-Isra: 26-27],

دا معنا لري چې بې‌ځایه مصرف‌کوونکي د خپل بدي‌والي له امله شیطانانو ته ورته دي، او دا لوی ملامتي ده، ځکه له شیطان څخه زیات شیطاني څوک نشته، او د دې ځای کې بې‌ځایه مصرف کول دا معنا لري چې مال په حرامو شیانو مصرف شي. له عبدالله بن مسعود څخه روایت دی چې هغه ویلي: «بې‌ځایه مصرف کول دا دي چې مال په غیر له حق څخه مصرف شي.» مجاهد هم ویلي: «که یو مُد (د وچو شیانو یو پیمانه، شپاړس لیتره) په ناحقه مصرف شي، نو دا بې‌ځایه مصرف دی.» روایت دی چې ابن عباس ویلي: بې‌ځایه مصرف‌کوونکی هغه څوک دی چې ناحقه مصرف کوي. قتادې ویلي: «بې‌ځایه مصرف دا دی چې د الله (جل جلاله) په نافرمانۍ کې، پر ناسم ځای او په فساد کې مصرف شي.» دغه معناوې الطبري په خپل تفسیر کې یادې کړې دي. دا ټول ښیي چې د اسراف او تبذیر څخه مراد د هغو شیانو مصرف دی چې الله (جل جلاله) یې منع کړي دي. نو هر هغه مصرف چې شریعت یې منع کړې وي ناروا (ناحقه) ګڼل کیږي، او دا د هغه سړي د ناتوانۍ اعلان غوښتنه کوي چې دا کار کوي. او د هغه چا په اړه چې ناتوان اعلان شوی وي، د هغه صدقه، پلورل، ډالۍ او واده ټول نافذ نه کیږي. هغه پور چې اخیستی وي نه ورکول کیږي، او نه به د دې لپاره نیول کیږي چې پور یې نه دی ورکړی. مګر هغه کارونه چې د ناتوانۍ له اعلان مخکې یې کړي وي، تر هغه وخته نافذ دي څو چې قاضي د هغه ناتوانۍ اعلان وکړي. د هغه خبرې په اړه چې الله (جل جلاله) فرمایي:

This means that the squanderers are like the devils in their wickedness, which is the greatest rebuke, because there is none more ‘devilish’ than Satan, and squandering means here to spend the property on forbidden matters. It was narrated from Abdullah ibn Mas’oud that He said: “Squandering means to spend the property on other than its right.” Mujahid said also: “If a Mudd (a dry measure =18 litres) was spent unrightfully it would be squandering”. It was narrated that Ibn Abbas said that the squanderer is the one who spends unrightfully. Qatadah said: “Squandering is spending sinfully (in disobedience of Allah), not on the right thing and in the corruption (Fasad).” These meanings have been mentioned by at-Tabari in his tafseer. All this indicates that what is meant by prodigality and squandering is the spending on what is prohibited by Allah (swt). So spending on anything prohibited by Shar’a is considered illegal (unrightful) which requires declaring the doer as incompetent. And regarding the one who is declared incompetent; his charity, selling, gift and his marriage are all not executed. Any loan He took would not be duly repaid nor would He be convicted for not repaying it. But the actions He did before the declaration of his incompetence are implemented until a judge declares his incompetence. In regard with what Allah (swt) says:

«او خپل لاس خپلې غاړې ته مه تړه او نه یې په بشپړ ډول خلاص کړه، ځکه چې بیا ملامت او بې وسه کېناسې.» [الإسراء: ۲۹]

“And let not your hand be chained to your neck nor open it with a complete opening lest you sit down rebuked, derided.” [Al-Isra: 29],

ممنوعیت یہاں مکمل کشادگی کی ہے، نہ کہ کشادگی کی۔ یعنی اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) نے حلال چیزوں پر زیادہ خرچ کرنے یعنی ہاتھ کھولنے سے منع نہیں کیا۔ جس چیز سے منع کیا گیا ہے وہ ہاتھ کا مکمل طور پر کھول دینا ہے، جو حرام پر خرچ کرنا ہے۔ ہاتھ کھولنے (یعنی زیادہ خرچ کرنے، کیونکہ ہاتھ کھولنے سے یہی مراد ہے) کی ممانعت نہ ہونا اس بات کی دلیل ہے کہ اس سے مراد حلال پر خرچ کرنا ہے۔ ممانعت کو ہاتھ کے مکمل طور پر کھول دینے پر مرکوز کرنا اس بات کی دلیل ہے کہ ممنوعیت اس چیز پر ہے جو جائز کشادگی سے بڑھ جائے، پس ممانعت حرام پر خرچ کرنے پر ہے۔

The prohibition here is the complete opening not the opening. So Allah (swt) did not forbid a high level of spending on the Halal things i.e. opening the hand. What is forbidden is the complete opening of the hand, which is spending on the Haram. Not forbidding the opening of the hand, i.e. a high level of spending (because this is what is meant by hand opening) is an evidence that it means spending on the Halal. Focusing the prohibition on the total opening of the hand is an evidence that the forbiddance is focused on that which exceeds the allowed hand opening, thus the prohibition is focused on spending on the Haram.

این بحث د دلیل په اړه دی. د خرڅلاو او مصرف د حقیقت، او دا ارزونه چې آیا یو سړی اسراف کوي یا نه، دا د هغه هیواد د ژوند د سطحې پر بنسټ ده. په هغو هیوادونو کې چې خلک خپلې بنسټیزې اړتیاوې بشپړې نه پوره کوي، د تجملاتو په مصرف کولو باندې لوړ سطحه مصرف ګڼل کیږي، لکه څنګه چې په ډیرو اسلامي هیوادونو کې دی. مګر داسې هیوادونه هم شته چې په کې افراد خپلې بنسټیزې اړتیاوې بشپړې پوره کوي، او د تجملاتو اړتیاوې هم پوره کوي، کوم چې د ښاريزښت په پرمختګ سره د هغوی لپاره بنسټیزې اړتیاوې شوې دي، لکه یخچال، د جامو مینځلو ماشین، موټر او نور. نو د دې تجملاتو باندې د هغوی مصرف لوړ سطحه مصرف نه ګڼل کیږي. له همدې امله، که د اسراف او تبذیر د ژبنی معنا په پام کې ونیول شي، نو دا به دا معنا ولري چې د خدای حکم هر هغه مصرف چې د بنسټیزو اړتیاوو څخه زیات وي حرام ګڼي. په دې صورت کې یخچال، د جامو مینځلو ماشین یا موټر اخیستل حرام دي، ځکه دا د بنسټیزو اړتیاوو څخه زیات دي. یا به د خدای حکم د دې تجملاتو مصرف په یو هیواد یا په ځینو خلکو کې حرام او په نورو هیوادونو یا نورو خلکو کې حلال وګڼي. دا به دا معنا ولري چې د ورته مسئلې حکم بې دلیله (علت) بدلیږي، او دا جایز نه دی، ځکه د یوې مسئلې حکم هیڅکله نه بدلیږي. سربیره پردې، کله چې الله (ج) د شیانو کارول او مصرف حلال کړل، نو هغه دا په مطلقه توګه بیان کړل، او مصرف یې نه د کم یا ډیر پورې تړلی کړ. نو بیا څنګه کیدای شي چې د مصرف لوړه سطحه حرام وګڼل شي؟ که الله (ج) د حلالو شیانو په لوړ سطحه مصرف منع کړی وای، او دا شیان یې حلال کړي وای، نو دا به دا معنا ولرېدله چې هغه په یو وخت کې ورته شی هم حلال کړی او هم یې حرام کړی.

This is in regard to the evidence. With regard to the reality of spending, and the evaluation that a person overspent or not, this depends on the standard of living in his country. In those countries where the individuals do not satisfy their basic needs completely, one’s spending on the luxuries would be considered a high level of spending, as it is the case in many Islamic countries. But there are countries in which the individual satisfies his basic needs completely, and also satisfies his luxuries, which with the advancement in urbanisation have become, basic needs for Him like the fridge, washing machine, car and the like. So his spending on these luxuries would not be considered a high level of spending. Therefore, using prodigality and squandering in their linguistic meaning would mean that the divine rule considers any spending in excess of the basic needs as Haram. Thus buying a fridge, a washing machine or a car is Haram since it is in excess to the basic needs. Or the divine rule would consider spending on these luxuries as Haram in some countries or on some people and Halal in some countries or on some people. This would mean that the divine rule changes in the same case without a reason (Illah), which is not allowed, as the divine rule of the same issue should never change. Moreover, when Allah (swt) allowed using and consuming things, He defined this in absolute terms without restricting the spending to being little or great. So how then can a high level of spending be considered Haram? Had Allah (swt) prohibited high levels of spending in the Halal things, and had He made these things Halal, this would mean that He had allowed and prohibited the same thing at the same time.

دا به دا معنا وي چې الله (ج) د شخصي الوتکې کارول جایز کړي وو، خو که د یو سړي لخوا د هغې پیرود د لوړ مصرف په توګه ګڼل کیږي، نو هغه یې منع کړې وه. دا به یو داسې تناقض وي چې روا نه دی. له همدې امله، اسراف او تبذیر د دوی لغوي معنا سره تفسیر کول روا نه دي؛ بلکې دوی باید د دوی شرعي معنا سره تشریح شي، هغه معنا چې په آیتونو کې د ځینو صحابه کرامو او باوري عالمانو د تفسیر له لارې راغلې ده. ب. اسلام فرد د عیش و عشرت څخه منع کړی، هغه یې ګناه ګڼلې، او عیش پرستانو ته یې د عذاب ویره ورکړې ده. الله (ج) فرمایي:

This would mean that Allah (swt) had allowed using a private plane, but He prohibited using it if its purchase by a person was considered a high level of spending. This would be a contradiction which is not allowed. Therefore, the explanation of prodigality and squandering by their linguistic meaning is not allowed, they should rather be explained by their divine (Shar’i) meaning which came in the verses through the interpretation of some of the Companions and trusted scholars. B. Islam prohibited the individual from luxury, considered it a sin, and He warned the luxurious ones with torture. Allah (swt) said:

او هغه خلک چې د کیڼ لاس خاوندان دي، څومره بد حال لري د کیڼ لاس خاوندانو؟ په تودو باد او ژیړ اوبو کې، او د تور دوږي په سیوري کې. نه ساتونکې او نه ارامونکې. دوی پخوا د ګناه کونکو ښکلو ژوند کې ښکېل وو.

“And those of the left hand: What of those of the left hand? In scorching wind and scalding water, and shadow of black smoke. Neither cool nor refreshing. For they were, before that, indulged in sinful luxury.” [Al-Waqi’a: 41-45],

یعنی: هغوی متکبر وو، څوک چې هغه څه کوي چې غواړي. الله (سبحانه وتعالی) هم وفرمایل:

i.e. they were arrogant, who do what they wish. Allah (swt) also said:

تر هغه وخته پورې چې موږ د هغوی خوشحاله مشران په عذاب ونیسو، ناڅاپه دوی زارۍ کول پیل کړل۔ [المؤمنون: ۶۴]

“Till when We grasp the (town’s) luxurious ones with punishment, behold! They started to supplicate.” [Al-Mu’minun: 64],

دلته "مترفین" یعنی سرکش ظالمان. الله (سبحانه و تعالی) فرمایا:

The luxurious ones here means the arrogant tyrants. Allah (swt) said also:

«او مونږ هیڅ بستی ته داسې خبرداروونکی نه دی لیږلی، مګر د هغې ښارغیو ویلي دي: بیشکه مونږ په هغه څه چې تاسو یې راوړي یاست منکران یو.» [سبأ:۳۴] ښارغیان هغه خلک دي چې د خپل زیات مال او اولاد له امله په مؤمنانو باندې غرور او تکبر کوي۔ الله (ج) فرمایي:

“And We sent not unto any township a warner, but its luxurious ones declared: Lo! We are disbelievers in that which you bring to us.” [Saba’a:34] The luxurious ones are those who are haughty (arrogant) towards the believers because of their high level of wealth and children. Allah (swt) said:

«ظالمانو هغه څه پسې ولاړل چې په کښې دوی ته نعمتونه ورکړل شوي وو.» [هود: ۱۱۶]

“The wrongdoers followed that by which they were made surrounded with luxury.” [Hud: 116],

هغه کسان چې نعمتونو کې غرق وو، مراد دادی چې دوی خپلو نفساني خواهشاتو ته مخه کړه، یعنی د خپلو خواهشاتو پیروي یې وکړه. الله (سبحانه و تعالی) فرمایي:

What is meant by those who were surrounded with luxury is that they turned towards their whims i.e. followed their whims. Allah (swt) said:

«او کله چې مونږ یوه ښار هلاکول غواړو، نو د هغه ښار مشرانو ته (بډایانو ته) امر لیږو، بیا هغوی هلته فسق کوي.» [الإسراء: ۱۶]

“And when We would destroy a township We send commandment to its tyrant folk (luxurious ones) and afterward, they commit abomination therein.” [Al-Isra: 16],

هغه ظالم خلک چې دلته مراد دي، هغه د دوی ظالم مشران دي چې په عیش او آرام کې ژوند کوي. الله (سبحانه وتعالی) فرمایي:

What is meant by tyrant folk is their tyrants who live at ease. Allah (swt) said:

"او مونږ دوی ته په دنیوي ژوند کې عیش و عشرت ورکړ" [المؤمنون: ۳۳]،

“We made them luxurious in the worldly life” [Al-Mu’minun: 33],

دې ته موږ هغوی په خپل ظلم کې د دوی د غرور له امله ډاډمن کړل، یعنی موږ هغوی غرورجن کړل.

that is We made them insist on their tyranny out of their arrogance i.e. We made them arrogant.

تَرَف لغوی لحاظ سے غرور اور تکبر کو کہتے ہیں، جو آسودہ زندگی اور آرام کی وجہ سے پیدا ہوتا ہے۔ جب ہم کہتے ہیں کہ دولت نے کسی کو تَرَف والا بنا دیا، تو اس سے مراد یہ ہوتی ہے کہ اس نے اسے مغرور اور بگاڑ دیا۔ یہ کہ وہ شخص مُتْرَف ہو گیا، اس کا مطلب یہ ہے کہ وہ ظلم پر اڑ گیا۔ اس نے سرکشی بھی کی اور متکبر بھی ہو گیا۔ پس وہ تَرَف جسے قرآن نے مذموم ٹھہرایا، جس سے اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) نے منع فرمایا اور جسے گناہ قرار دیا، وہ تَرَف ہے جو لغوی طور پر آسودہ زندگی کی وجہ سے پیدا ہونے والے غرور اور تکبر کو کہتا ہے، نہ کہ خود آسودہ زندگی کو۔ لہٰذا تَرَف کی یہ تفسیر کرنا غلط ہے کہ اس سے مراد وہ دولت اور آسودہ زندگی سے لطف اندوز ہونا ہے جو اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) نے عطا فرمائی ہو، کیونکہ آسودہ زندگی اور اللہ کے دیے ہوئے رزق سے فائدہ اٹھانا شریعت میں مذموم نہیں۔ اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) نے فرمایا:

Luxury (Taraf) linguistically means vanity and arrogance due to living a life of ease and comfort.When we say wealth made somebody luxurious, we mean it made Him arrogant and corrupted him. That the person became luxurious means that He insisted on tyranny. He also transgressed and became haughty. Thereupon the luxury (Taraf) which the Qur’an condemned, and Allah (swt) prohibited and considered a sin is the Taraf that linguistically means haughtiness and arrogance due to ease of living, but not the ease of living itself. Therefore it is wrong to interpret Taraf as enjoying the wealth and ease of living by that which Allah (swt) provided, because ease of living and enjoying the provision of Allah are not condemned by Shari’ah. Allah (swt) said:

«ووایه: ‏"ته ووایه: څوک دا د الله هغه زینت حرام کړی چې هغه د خپلو بندګانو لپاره راوړی دی، او د هغه روزي پاکې ښې شیان؟"» [الأعراف: ۳۲]،

“Say: Who has forbidden the adornment of Allah which He has brought for His servants and the good things of His provision?” [Al-A’raf: 32],

ترمذي د عبدالله بن عمرو بن العاص رضي الله عنه څخه روایت کوي چې هغه وویل: «نبي ﷺ وفرمایل: "الله تعالی خوښوي چې د خپل بنده پر وجود د خپلو نعمتونو نښې وګوري،"» یعنې الله تعالی خوښوي چې خپل بندګان د خپلو نعمتونو څخه ګټه پورته کړي او هغه ښې شیان چې هغه ورته برابر کړي دي، څخه خوند واخلي. خو الله تعالی له هغه تکبر، غرور او سرکشۍ څخه کرکه کوي چې د آسانه ژوند څخه پیدا کیدای شي. نو که آسانه ژوند تکبر، سرکشي، غرور او ظلم پیدا کړي، نو الله تعالی له هغه ژوند څخه کرکه کوي. ځکه چې د ډیر مال په اساس آسانه او آرامه ژوند ځینې خلک تکبر، ظلم او غرور ته رسولای شي، یعنې دا په دوی کې «تراف» پیدا کوي، نو اسلام د دغه ډول عیش و عشرت څخه منع کړې ده. اسلام هغه فساد مخنیوی کړی دی چې د ډیر مال او اولادونو له کبله پیدا کیږي او خلک متکبر او ظالم کوي. اسلام دا ډیره سخته منع کړې ده. نو کله چې ویل کیږي چې «تراف» حرام دی، دا د دې معنا نه لري چې آسانه ژوند حرام دی، بلکې دا معنا لري چې هغه تکبر چې د مال له آسانه کارولو څخه پیدا کیږي حرام دی، لکه څنګه چې «تراف» په ژبه کې دغه معنا لري، او لکه څنګه چې د قرآن کریم له آیتونو څخه «تراف» (عیش و عشرت) دغه معنا لري.

At-Tirmidhi narrated from Abdullah ibn Amr who said: ‘The Prophet (pbuh) said, “Allah likes to see the signs of His favour (bounties) on His servant,’” i.e. He loves for His servants to enjoy His favour and enjoy the good things He has provided for him. But Allah (swt) hates the haughtiness, arrogance and transgression that may result from a life of ease. So Allah (swt) hates the life of ease if it produced haughtiness, transgression, arrogance and tyranny. Since a life of ease and comfort by the abundant wealth could lead some people to arrogance, tyranny and haughtiness; that is it creates Taraf in them, Islam prohibited that type of luxury. So Islam prevented corruption if it resulted from the abundance of wealth and children, making people arrogant and tyrannical. Islam prohibited that strongly. So when it is said that Taraf is Haram it does not mean the life of ease is Haram, it rather means that arrogance which results from the easy use of wealth is Haram, as Taraf would mean linguistically, and as luxury (Taraf) would mean from the verses of the Qur’an.

ج. اسلام د فرد دې ته منع کړې چې په ځان باندې بخیلي وکړي او ځان له جائز خوښۍ څخه محروم وساتي. همدارنګه اسلام د ښو رزقونو خوړل او مناسب زینتونه کارول حلال کړي دي. الله (سبحانه و تعالیٰ) فرمایي:

C. Islam prohibited the individual from being niggardly towards himself and preventing himself from legal enjoyment. It also made Halal the enjoyment of the good provision and the use of suitable ornaments. Allah (swt) said:

«او خپل لاس خپلې غاړې ته مه تړه، او نه یې په بشپړ ډول خلاص کړه، ځکه چې بیا به ملامت او بې‌وسه کښېنې.» [الإسراء: ۲۹] او الله (ج) فرمایي:

“And let not your hand be chained to your neck, nor open it with complete opening lest you sit down rebuked, derided.” [Al-Isra: 29] And Allah (swt) said:

او هغه کسان چې کله خرڅ کوي، نه اسراف کوي او نه بخیلي کوي، او د دواړو ترمنځ هغوی ته مټوځی لاره ده.» [الفرقان: ۶۷] او الله (ج) فرمایلي دي:

“And those who, when they spend, are neither prodigal nor miserly, and there is ever a firm station between the two (situations).” [Al-Furqan: 67] And Allah (swt) also said:

ووایه: «ووایه، څوک دی چې د الله هغه سینګار حرام کړی دی چې هغه د خپلو بندګانو لپاره راوړی دی او د هغه رزق پاکې شیان؟» [الاعراف: ۳۲]،

“Say: Who has forbidden the adornment of Allah which He has brought for His servants and the good things of His provision.” [Al-A’raf: 32],

فرمایلي دي: «الله تعالیٰ خوښوي چې د خپل بنده په باندې د خپل نعمت اثر وویني»، د امام ترمذي روایت دی. نبي ﷺ همدا راز فرمایلي دي: «که الله تعالیٰ تاسو ته مال درکړی، نو پکار دی چې د خپلو نعمتونو او عزت اثر په تاسو کې وویني»، چې امام حاکم د ابوالاحوص د پلار څخه روایت کړی دی. نو که څوک مال ولري، مګر پر ځان یې د خرڅ کولو په وخت کې بخیلي وکړي، نو په الله تعالیٰ کې به ګناهګار وي. خو که هغه د خپلو هغو خپلوانو په باب بخیلي وکړي چې د نفقه ورکولو مکلف دی، نو سربیره پر دې چې په الله تعالیٰ کې ګناهګار دی، دولت به د دې حق ولري چې ده ته امر وکړي چې په هغو خپلوانو باندې خرڅ وکړي چې د نفقې ورکول پر ده لازم دي، او د دې ډاډ به ورکړي چې د دوی خرڅ کافي وي، ترڅو دوی ته ښه ژوند چمتو شي. الله سبحانه و تعالیٰ فرمایلي دي:

The Prophet (pbuh) said: “Allah loves to see the sign of His favour on His servant”, narrated by At-Tirmidhi. The Prophet (pbuh) said also: “If Allah gave you property, let Him see the sign of His bounties and dignity on you”, narrated by Al-Hakim from the father of Abu Al-Ahwas. So if someone has property and was miserly when spending on himself, He would be sinful in the sight of Allah. But if He was miserly towards those He is responsible to support, then beside his sin in the sight of Allah, He must be obliged by the State to spend on his relatives whom He is responsible to spend on, and to make sure that his spending on them is ample so that they are provided with a good standard of living. Allah (swt) said:

«شتمن کس باید د خپلې وسعت له مخې انفاق وکړي.» [الطلاق: ۷] او الله (سبحانه وتعالى) وفرمایل:

“Let the wealthy (person) spend out of his capacity.” [At-Talaq: 7] And Allah (swt) said:

«هغوی (طلاق شوې ښځې) هلته واوسوئ چیرې چې تاسو اوسئ، د خپل وس سره سم، او هغوی ته زیان مه رسوئ ترڅو چې ژوند پر دوی تنګ کړئ.» [الطلاق: ۶]،

“Lodge them where you dwell, according to your wealth, and harass them not so as to make life harsh for them.” [At-Talaq: 6],

اګر څوک د هغو کسانو په اړه بخیل وي چې د هغه د نفقې ورکول په غاړه دي، نو هغه کسان چې د نفقې حقدار دي، د هغه د مال څخه هغه اندازه اخیستای شي چې عادتاً د هغوی اړتیاوې پوره کوي. بخاري او احمد دواړو د عایشې رضي الله عنها څخه روایت کړي چې هند بنت عتبه وویل: «یا رسول الله، ابوسفیان یو بخیل سړی دی، او ماته هغه څومره نه راکوي چې زه او زما ماشومان ترې بسیا شو، مګر هغه څه چې زه د هغه په خبر نه اخلم.» پیغمبر ﷺ وفرمایل: «هغه څه واخله چې عادتاً ستا او ستا د ماشومانو لپاره کافي وي.» نو پیغمبر ﷺ هغې ته دا حق ورکړ چې که هغه ورنه کړي، نو هغه پخپله او د هغه د خبر پرته نفقه واخلي، ځکه نفقه د هغه پر غاړه یوه دنده ده. او قاضي پر دې مکلف دی چې دا نفقه هغې ته وټاکي. لکه څنګه چې هغه څوک چې د نفقې ورکول پر غاړه لري، ورکول یې واجب دي، همدارنګه هغه څوک چې نفقه اخلي هم واجب دي چې هغه د هغه څه په لاره کې لګوي چې د همدې لپاره ورکړل شوې وه. نو که نفقه د ماشومانو لپاره وټاکل شي او د هغوی سرپرست ته ورکړل شي، که مور وي، که نیکه ګنې، یا نور، نو هغه باید په هغوی باندې لګوي؛ او که هغه دا ونه کړي، نو قاضي به هغه مجبوره کړي چې په دې موخه یې ولګوي.

If the person was miserly towards those whom He was responsible to support, then those who are entitled for financial support (Nafaqah) have the right to take from his property the amount which normally meets their needs. Bukhari and Ahmad both narrated from Aisha that Hind bint Utbah said: “O Messenger of Allah, Abu Sufyan is a miserly person, and He does not give me that which is enough for me and my children except that which I take without his knowledge.” The Prophet (pbuh) said: ‘Take that which is normally enough for you and your children.”’ So the Prophet (pbuh) made it a right for her to take that Nafaqah by herself without his knowledge if He did not give it to her, because Nafaqah is a duty upon him. And the judge is bound to assign to her this Nafaqah. As it is obligatory that the person who is responsible to pay the Nafaqah, it is likewise obligatory upon the one who takes the nafaqah to spend it on the matters for which it was paid. So if the Nafaqah was decided to the children, and it was paid to their guardian, whether a mother, grandmother or others, then she has to spend it on them; and if she did not do that then the judge would oblige her to spend it for that purpose.