4.2 د ځمکې له دننه موجود شیانو ایستل
4.2 Extracting that which exists inside the earth
د ځمکې څخه د هغه شیانو راوتل چې د ټولنې له اړتیاوو نه وي، لکه دفن شوی خزانه (رِکاز)، یوه بله ډول کار دی. د فقهي اصطلاح له مخې دا د مسلمانانو په ټولیز ډول حق نه دی. څوک چې خزانه راوباسي، هغه د دې څلورمه برخه ځانته ساتي او بله پنځمه برخه د زکات په توګه ورکوي.
Another type of work is extracting that which exists inside the earth and which is not one of the necessities of the community, namely the hidden treasure (Rikaz). This is not a right for Muslims collectively, as is stated in Fiqh terminology. The one who extracts a treasure possesses four-fifths of it and gives the other fifth as Zakat.
مگر که دا د ټولنې د ضرورتونو څخه وي او د ټول مسلمانانو حق وي، نو دا د عامه ملکیت په توګه ګڼل کېږي. دا خبره په دقت سره دا ده: که خزانه د انسان په عمل سره په ځمکه کې پټه شوې وي، یا دومره لږه وي چې د ټولنې لپاره اړتیا نه جوړوي، نو دا رکاز (خزانه) وي. خو هغه شی چې په اصل کې د ځمکې دننه موجود وي او ټولنه ورته اړتیا لري، رکاز نه دی، بلکه عامه ملکیت دی. هغه شی چې په اصل کې د ځمکې دننه موجود وي او ټولنه ورته اړتیا نه لري، لکه د ډبرو کانونه چې له هغو ځایه د ودانیو ډبرې او نور داسې شیان ترلاسه کېږي، نه رکاز دی او نه عامه ملکیت، بلکه د فرد ملکیت دی. د رکاز ملکیت او د هغه د پنځمې برخې د زکات په توګه ورکول په هغه حدیث کې ثابت دي چې عمرو بن شعیب د خپل پلار څخه، هغه د خپل نیکه څخه په نسائي کې روایت کړی، چې ویې ویل: «د الله رسول ﷺ څخه د لقطې (هغه شی چې له ځمکې څخه پورته شي) په اړه پوښتنه وشوه، نو هغه ﷺ وفرمایل: که دا د کارول شوې لارې یا آباد کلي څخه پورته شوې وي، نو تاسو باید د هغه بیان وکړئ او یو کال یې اعلان کړئ؛ که خاوند یې وپیژاند، نو هغه ته بیرته ورکړئ، که نه، نو دا ستاسو دی. خو که دا د کارول شوې لارې یا آباد کلي څخه نه وي پورته شوې، نو تاسو باید د هغې پنځمه برخه او د رکاز پنځمه برخه ورکړئ.» هغه شی چې په هوا کې موجود وي، لکه اکسیجن او نایتروجن، د هغو استخراج د هغه شی په څېر ګڼل کېږي چې د ځمکې دننه څخه تولید کېږي. هر هغه شی چې الله (ج) پیدا کړی او شریعت یې مباح ګرځولی او د هغه د کارولو محدودیت یې نه دی ټاکلی، هم په همدې ډول ګڼل کېږي.