3 - Dalolat un-nass
3 - Dalaalat Un-nass
Ta'rifi:
Its definition:
Dalolat un-Nass — bu nass (matn) o'zi sukut saqlagan hukmning, matn ifodalagan hukmga muvofiq ekanligini ko'rsatganda yuzaga keladigan dalolatdir.
Dalaalat un-Nass is when the Nass (text) indicates that the Hukm that the text has been silent upon is in conformity to the Hukm that has been expressed in the text.
Ba'zi ulamolar uni "Mafhum al-Muvafaqa" (muvofiqlik ma'nosi) deb atashgan. Chunki sukut qilingan joyda (mahall) Lafzda ko'rsatilgan narsa, matnda ifodalangan hukm (al-Mantuq) bilan muvofiq keladi. Boshqalar esa uni "Fahvo al-Xitob" (xitobning ma'nosi yoki mohiyati) deb nomlashgan, chunki kalomning "fahvo"si uning ma'nosiga ishora qiladi. Shuning uchun, agar matn o'z iboralari (alfoz) orqali aniq bir voqelikning hukmiga yo'naltirsa, va hukmning illatiga nisbatan unga teng yoki undan ham loyiqroq (avlo) boshqa bir voqelik topilsa, va bu ikkisi o'rtasidagi o'xshashlik faqat tilni tushunish orqali anglansa, shu bilan birga matn ikkala voqelikni ham qamrab olayotgani darhol tushunilsa, u holda bu matnning dalolati Dalolat al-Ibora (ibora dalolati)dan boshqa bo'lib, u Dalolat an-Nass (matn dalolati)dir. Misol: