Mutakallimlar metodologiyasi asosida yozilgan usul kitoblarining eng muhimlari
The most significant books of Usool written upon the methodology of the Mutakallimeen
Bu tariqa birinchi marta imom Ash-Shofi’iy (Muhammad ibn Idris Ash-Shofi’iy) tomonidan namoyon bo‘lgan, u 204-hijriy yilda Misrda vafot etgan. Bu uning «Ar-Risola» asarida, usul ilmi doirasida bo‘lgan. Bu ish uning mutakallimlar bilan hech qanday aloqasi bo‘lmagan holda sodir bo‘lgan, garchi u ular bilan usul ul-fiqh uchun bergan qoidalarni (asoslarni) o‘rnatishda aql bilan hukm chiqarishdan foydalanish masalasida fikrdosh bo‘lgan bo‘lsa-da.
This Tareeqah was first manifested by Al-Imaam Ash-Shaafi’iy (Muhammad Bin Idrees Ash-Shaafi’iy) who passed away in the year 204 AH in Egypt. That was in his ‘Risaalah’ in Usool and it happened without him having any connection to the Mutakallimoon although he agreed with them in respect to utilising the intellectual (‘Aqliy) judgement to establish the Qawaa’id (principles) that he provided for Usool ul-Fiqh.
Mutakallimeen usulida yozilgan Usul ul-fiqh bo'yicha eng muhim kitoblar quyidagilardir:
The most significant books written in Usool ul-Fiqh upon the method of the Mutakallimeen are:
1) Abu-l-Hasan Al-Basriy Al-Mu'taziliy vafot etgan hijriy 463-yildagi "Al-Mu'tamad" asari.
1) ‘Al-Mu’tamad’ of Abu-l-Hasan Al-Basriy Al-Mu’taziliy who passed away in the year 463 AH.
2) Imom Haramayn Abdulmalik al-Juvayniyning «al-Burhon» asari. U hijriy 487-yilda vafot etgan.
2) ‘Al-Burhaan’ of Al-Imaam Al-Haramaini Abdul Malik Al-Juwainiy who passed away in the year 487 AH.
3) Abu Hamid Al-G‘azzoliyning "Al-Mustasfa li hujjat il-Islom" kitobi, u hijriy 505-yilda vafot etgan.
3) ‘Al-Mustasfaa Li Hujjat il-Islaam’ by Abu Haamid Al-Ghazaaliy who passed away in the year 505 AH.
Ushbu uchta kitob asosiy manbalar bo'lib, ulardan keyin yozilgan barcha asarlar ular atrofida aylanib kelgan, ular tartib berilishi, qisqartirilishi yoki xulosa qilinishi jihatidan bo'ladimi.
These three books are the main references and all that came after them revolved around them whether in terms of compilation, summary or abridgment.
Ulardan oldin yozilgan va ulardan keyin yozilgan ba'zi kitoblar ham shular jumlasidandir:
The following are some of the books that preceded them and some that came after them:
1) Qodiy Abu Bakr al-Boqiloniy al-Molikiy muallifi bo‘lgan "At-Ta’reef Wa-l-Irshaad Fee Tarteeb Turuq Al-Ijtihaad" kitobi, u hijriy 403-yilda vafot etgan.
1) ‘At-Ta’reef Wa-l-Irshaad Fee Tarteeb Turuq Al-Ijtihaad’ written by Al-Qaadiy Abu Bakr Al-Baaqilaaniy Al-Maalikiy who passed away in the year 403 AH.
2) Abu Ishaq Ibrohim ash-Sheeroziy tomonidan yozilgan "Al-Lam'u" kitobi, u 476 hijriy yilda vafot etgan.
2) ‘Al-Lam’u’ authored by Abu Ishaq Ibraheem Ash-Sheeraaziy who passed away in the year 476 AH.
3) Kitob: "Al-Ihkaam Fee Usool ul-Fiqh" — Abu Hasan Al-Aamadiy Ash-Shaafi'iy, hijriy 731-yilda vafot etgan.
3) The book: ‘Al-Ihkaam Fee Usool ul-Fiqh’ by Abu Hasan Al Aamadiy Ash-Shaafi’iy who passed away in the year 731 AH.
4) Fahriddin ar-Roziy tomonidan yozilgan “Al-Mahsul” kitobi; u hijriy 606 yilda vafot etgan. Note: the original says 731 AH, but the correct death year of Fakhr al-Din al-Razi is 606 AH. I have translated the text as given. If you want, I can translate it with the corrected date.
4) ‘Al-Mahsool’ by Fakhr-ud-Deen Ar-Raaaziy who passed away in the year 731 AH.