Ey iymon keltirganlar! Ahdlarni vafo qilinglar (Moida 1).
O You who have believed! Fulfil the contracts (Al-Maa’idah 1).
Hukm ustunlaridan uchinchisi — al-mahkoom fiyhi
Third Pillar From The Pillars Of The Hukm - Al-mahkoom Feehi
Al-Mahkoom Feehi: Bu, Talab Ash-Shaari' (Shariat Qonuvchisining talabi) bilan bog'liq yoki unga tegishli bo'lgan narsadir.
Al-Mahkoom Feehi: It is what the Talab Ash-Shaari’ (request of the Legislator) is attached or related to.
Bu holat Xitob Ash-Shoriʼ mukallafning harakatiga va shu harakat bilan bog‘liq bo‘lgan narsaga — sabab, shart, sihhat, butlon va fasod yoki ruxsat va azimatga — bog‘langan hollatdir. Boshqacha aytganda, Mahkum Fihi taklif jihatidan va vaz’ jihatidan Xitob Ash-Shoriʼ bilan bog‘liq bo‘lgan narsadir.
That is in the case where the Khitaab Ash-Shaari’ is attached to the action of the Mukallaf and to what is connected to that action in terms of a thing, a Sabab, Shart, or Sihhah, Butlaan and Fasaad, or Rukhsah and ‘Azeemah. In other words, the Mahkoom Feehi is that which is related to the Khitaab Ash-Shaari’ in terms of At-Takleef and in terms of Al-Wad’u.
Masalan:
So for example:
Bu xitobdan kelib chiqadigan vojiblik (majburiyat) mukallaflarning amali bilan bog'liqdir. U quyidagicha: shartnomalarni bajarish. Shunday qilib, bu xitob ushbu amalni Vojib qilib qo'ygan.
The Wujoob (obligation) deduced from this address is attached to the action of the Mukallafeen. It is: The fulfilment of the contracts and as such the address, has made this action Waajib (obligatory).
Va Allohning Ta'olo so'zi (Qavl)ga nisbatan:
And in respect to the Qawl of Allah Ta’Aalaa:
Ey iymon keltirganlar, belgilangan muddatga qarzga muomala qilsangiz, uni yozib qo'yinglar (Al-Baqara 282).
O you who have believed, when you contract a debt for a specified term, write it down (Al-Baqarah 282).
Ushbu xitobdan chiqarilgan nadb (tavsiya) mukallaf shaxslarning amallaridan biri bo'lgan qarzni yozib qo'yish (qayd etish) amaliga taalluqlidir. Xitobning o'zi bu amalni mandub qilgan.
The Nadb (recommendation) deduced from this address relates to an act from amongst the acts of the Mukallafeen which is the writing down (recording) of the debt. The address, as such, made this action Mandoob.
Allohning (SWT) so'zi:
The Qawl of Allah (swt):
Sizlarga harom qilingan narsalar: o'lik hayvon go'shti (Al-Ma'idah, 3-oyat).
Prohibited for you is Al-Maitah (carrion) (Al-Maa’idah 3).
Ushbu xitobdan chiqarilgan taharrum (man etilish) insonning foydalanadigan narsasi bo‘lgan maytaga (o‘lik hayvon go‘shti) bog‘liqdir. Shunga ko‘ra, bu xitob ushbu narsani haromga aylantirgan. Va Allohning Ta’ololo quyidagi qavli bilan bog‘liq holda:
The Tahreem (prohibition) deduced from this address is attached to a thing that the human utilises which is the Maitah (carrion). As such the address made this thing Haraam. And in relation to the Qawl of Allah Ta’Aalaa:
Sizlardan kim kasal yoki safarda bo‘lsa — u holda boshqa kunlarda xuddi shuncha sonini (qazo qilib) to‘lashi kerak (Al-Baqara, 184).
So whoever among you is ill or on a journey [during them] - then an equal number of days [are to be made up] (Al-Baqarah 184).
Khitob (xitob) bu yerda kasallik (maraz) va safar bilan bog'liq bo'lib, shu sababli bu holatlarning har biri uchun Ramazon ro'zasini tutmaslik ruxsat (rukhsah) bo'ladi va bu hukm vad'iy (hukm wad'iy) hukmining namunasidir.
The Khitaab (address) here relates to the Marad (sickness) and the Safar (travel) and so it made not fasting in Ramadhaan for each of these circumstances a Rukhsah and this is representative of a Hukm Wad’iy.
Shuning uchun Shariat olib kelgan narsa insonning harakatlari va o‘sha harakatlarga aloqador narsalarning hukmini bayon qilishdir. Bu esa harakatlarning Allohning amrlari va U taqiqlagan barcha narsalarga muvofiq ravishda amalga oshishi uchundir.
Therefore, that which the Sharee’ah has brought represents an explanation of the Hukm of the actions of the human and the things related to those actions. That is for the purpose of making them (the actions) proceed in accordance to the commands of Allah and all that He has forbidden.