Maa Laa Yatimm Ul-waajib Illaa Bihi Fa Huwa Waajib (Vojib bo'lishi uchun unsiz vojib ado etilmaydigan narsa ham vojibdir)
Maa Laa Yatimm Ul-waajib Illaa Bihi Fa Huwa Waajib (that Which The Waajib Is Not Completed Except With It, Is Waajib)
Waajib – bu Shoori‘ tomonidan qat‘iy talab (Talab Jaazim) bilan bajarilishi so‘ralgan narsadir. Shunday bo‘lishi mumkinki, Waajibning to‘liq bajarilishi uning ustiga tayanadigan boshqa bir ishni bajarmasdan amalga oshmaydi. Masalan, Wudu’ qilishda tirsaklarni yuvish shunday. Buning sababi shuki, Waajib bo‘lgan ishning – ya’ni qo‘llarni tirsaklargacha yuvishning – to‘liq bajarilishi tirsaklarning bir qismini ham yuvmasdan amalga oshmaydi. Chunki talab qilinayotgan narsaning chegarasi, ya’ni tirsaklar, talab qilinayotgan narsa, ya’ni qo‘llar (bilaklar) ichiga kiradi. Demak, qo‘llarni (bilaklarni) yuvish Waajibining ado etilishi tirsaklarning chegara nuqtasining bir qismini yuvishga bog‘liqdir. Natijada, qo‘llarni (ya’ni bilaklarni) yuvish Waajib bo‘lgani uchun, tirsaklarning bir qismini yuvish ham Waajib bo‘ladi, chunki Waajibning amalga oshishi faqat shu amal orqali bo‘ladi. Bu quyidagi qoidaga asoslanadi:
The Waajib is that which the Shaari’ has requested to be undertaken by way of a decisive request (Talab Jaazim) and it can be the case that the completion of the Waajib cannot be fulfilled unless another action is undertaken upon which the fulfilment of the Waajib rests. That is like washing the elbows in the act of Wudoo’ and that is because the completion of the undertaking of the Waajib, which is washing the hands until the elbows, cannot be fulfilled unless a part of the elbows are washed. That is because the end point of what is being sought, which is the elbows, is included with the sought after matter, which is the hands/forearms. Therefore, the fulfilment of this Waajib to wash the hands/forearms rests upon the washing taking place upon a part of the endpoint i.e. washing a part of the elbows. Consequently, washing part of the elbows is Waajib because the Waajib of washing the hands (i.e. arms) is not completed except through this action i.e. washing a part of the elbows. This is built upon the Qaa’idah (principle):
"Vojib bo'lishi uchun zarur bo'lgan narsa, uning o'zi bilan birga bo'lmasa, vojib tugal bo'lmaydigan narsa ham vojibdir."
“That which the Waajib is not completed except with it, is Waajib”
Shunga o‘xshash, xalifalikni o‘rnatish yoki hokimni hisobga tortish ham vojibdir, chunki ikkalasi ham Shoriy’ tomonidan oyatlar va hadislarda vojib qilib belgilangan. Vojib esa siyosiy tuzilmani tashkil etmasdan turib ham bajarilmaydi, ya’ni xalifalikni o‘rnatish va hokimni hisobga tortish ishini olib boradigan siyosiy tuzilma bo‘lmasa, vojib to‘liq amalga oshmaydi. Sababi shundaki, yakka shaxs bu ishni o‘z kuchi bilan amalga oshira olmaydi, chunki uning talab qilgan vazifani bajarish qobiliyati yetmaydi. Shuning uchun siyosiy tuzilmali guruh (jamoa) tashkil etish musulmonlarga vojibdir, chunki: “Vojib uning bilan to‘liq bo‘lmasa, o‘sha narsa ham vojibdir”. Demak, agar musulmonlar tashkilot (tuzilmali jamoa) tashkil etmasalar, zarur bo‘lgan ishni bajarmagan va vojibni ado etmagan bo‘lib, gunohkor bo‘ladilar.
Similar to that is the establishment of the Khalifah or accounting the ruler because these are both Waajib as stated by the Shaari’ in the Aayaat and Ahaadeeth and the Waajib is not completed except by the establishment of a political structure that works to establish the Khalifah and account the ruler. That is because the individual cannot undertake that action because of his incapability to fulfil the undertaking of this action (and what it demands) by himself. As such establishing a political structured bloc is an obligation upon the Muslims because: “That which the Waajib is not completed except with it, is Waajib”. Consequently, if the Muslims did not establish a Takattul (structured grouping) they would be sinful because they would not have undertaken that which is necessary for them to undertake and fulfil the Waajib.
Xuddi shunday, har bir narsa ki, u holda vojib bajarilmaydi, o'sha narsa ham vojibdir. Ya'ni, agar bu ishni bajarish mukallafning qudratida bo'lsa, u vojibdir; agar uning qudratida bo'lmasa, u vojib emas. Buning dalili Allohning Ta'olo quyidagi so'zidir:
Similarly, in this way, every matter that the Waajib cannot be fulfilled except with it, is Waajib. That is if the undertaking of this matter is within the capability of the Mukallaf and if it is not within his capability then it is not Waajib. That is due to the Qawl of Allah Ta’Aalaa:
Alloh hech bir kishiga o‘z imkoniyatidan tashqari yuk yuklamaydi (Al-Baqara, 286).
Allah does not burden a person except in accordance to its capability (Al-Baqarah 286).