Al-vojib
Al-waajib
Al-Vojib va Al-Fard bir xil ma'noga ega, chunki ular sinonimdir (Lafzhaan Mutaraadifaan).
Al-Waajib and Al-Fard hold one meaning as they are synonyms (Lafzhaan Mutaraadifaan).
Mujtahidlarning ba’zilari, jumladan Hanafiylar, farz ni qat’iy dalil (aniq dalil) bilan sobit bo‘lgan, vojib ni esa zanniy dalil (taxminiy dalil) bilan sobit bo‘lgan deb, ularni bir-biridan ajratishda aytgan gaplariga kelsak, til va Shar’ da bunday farqlashga ishora qiladigan va yo‘l ko‘rsatadigan hech narsa yo‘q.
As for what some of the Mujtahideen have said including the Ahnaaf in respect to the Fard being that which has been established by a Daleel Qat’iy (definite evidence) and the Waajib being established by a Daleel Zhanniy (indefinite evidence), then there is nothing within the language or the Shar’a that indicates and guides to making such a differentiation between them.
Bu masalaning haqiqati shuki, Shori' qat'iy talab bilan so'ragan narsadir, va talab qat'iy dalil bilan sobit bo'lganmi yoki zanniy dalil bilan sobit bo'lganmi, bunda farq yo'q.
The reality of this matter is that it is that which the Shaari’ has requested by a decisive request and there is no difference in respect to whether the Talab (request) was established by a Daleel Qat’iy or a Daleel Zhanniy.
Ko‘pchilik olimlarga ko‘ra vojib yoki farzning ta’rifi quyidagicha: bu Shoriʼ tomonidan qat’iy talab (Talab Jaazim) yo‘li bilan bajarilishi so‘ralgan narsadir, va bunday ishni qilgan kishi ajr-savob oladi hamda maqtovga sazovor bo‘ladi, uni tark etgan kishi esa jazolanadi va ayblanadi. Farzga misollar: jihod, Ramazon ro‘zasi va Alloh (SWT) nozil qilgan narsa bilan hukm qilish. Jihodning vojibligini ko‘rsatuvchi dalillardan biri Allohning Ta’olo quyidagi qavlidir:
The definition of the Waajib or the Fard according to the majority is: It is what the Shaari’ has requested to be done by way of a decisive request (Talab Jaazim) and it is also that which the doer is rewarded and praised/commended whilst its leaver is punished and found blameworthy. Examples of the Fard include: Al-Jihaad, the Sawm of Ramadhaan and ruling by what Allah (swt) has revealed. From amongst the evidences indicating the Wujoob (obligation) of Al-Jihaad is the Qawl of Allah Ta’Aalaa:
Kitob egalariga — yahudiylar va nasroniylarga — berilgan kishilardan, Allohga ham, oxirat kuniga ham iymon keltirmaydigan, Alloh va Uning Rasuli haram qilgan narsalarni haram deb bilmaydigan va haqiqat dini (ya'ni Islom) ni din qilib olmaydiganlar bilan, ular o'z qo'llari bilan xor bo'lgan holda, bo'ysunib jizya to'lamaguncha, urush qilinglar. (At-Tavba, 29)
Fight against those who believe not in Allah, nor in the Last Day, nor forbid that which has been forbidden by Allah and His Messenger and those who acknowledge not the Deen of truth (i.e. Islam) among the people of the Scripture (Jews and Christians), until they pay the Jizyah with willing submission, and feel themselves subdued (At-Taubah 29).
Bu Qarina (qarina) tufayli Uning (SWT) Qavlidagi Amr Jazim (qat'iy buyruq)dir:
This is an Amr Jaazim (decisive command) due to the Qareenah (connotation) in His Qawl (swt):
Agar siz (jihodga) chiqmasangiz, U sizni alamli azob bilan jazolaydi (At-Tavba, 39).
If you march not forth, He will punish you with a painful torment (At-Taubah 39).
Ramazon roʻzasining farzligiga dalillardan biri Allohning Taolo quyidagi so‘zidir:
From among the Adillah (evidences) for the Wujoob (obligation) of fasting in Ramadhaan is the Qawl of Allah Ta’Aalaa:
Ey iymon keltirganlar! Sizdan oldingilarga farz qilingani kabi, sizlarga ham ro'za tutish farz qilindi, toki taqvodor bo'lasiz (Al-Baqara, 183).
O you who believe! Observing As-Saum (the fasting) is prescribed for you as it was prescribed for those before you, that you may become Al-Muttaqun (Al-Baqarah 183).
Kataba (yozilgan/farz qilingan) so'zining ma'nosi — farada (farz qilmoq, vojib qilmoq). Bunga qarina (dalolat qiluvchi belgi) Alloh Azza va Jall'ning qavli:
And the meaning of Kataba (written/prescribed) is Farada (made obligatory). The Qareenah (connotation) for that is the Qawl of Allah ‘Azza Wa Jalla:
[Ro'za tutish]ni belgilangan kunlar davomida, lekin agar sizlardan biringiz kasal bo'lsa yoki safarda bo'lsa, o'sha kunlar sonini boshqa kunlarda (qazo qilib) tutishi kerak (Al-Baqara, 184).
[Observing Saum (fasts)] for a fixed number of days, but if any of you is ill or on a journey, the same number (should be made up) from other days (Al-Baqarah 184).
Shuning uchun talab (so'rov) jazmli (qat'iy) hisoblanadi, chunki u kasal yoki safarda bo'lgan kishidan, uzr o'tib ketgach, ro'za tutolmagan kunlari o'rniga boshqa kunlarda ro'za tutishni talab qilgan. Allohning hukmi bilan hukm qilish vojib ekanligining dalillaridan biri Uning Ta'ala so'zidir:
The Talab (request) is therefore Jaazim (decisive) because it has requested the sick person or traveller if they were unable to fast, to fast, after the passing of the excuse, a number of days in exchange for those in which they had broken their fast. From the evidences (Adillah) for the Wujoob of ruling by what Allah has revealed is His Qawl Ta’Aalaa:
Kim Alloh nozil qilgan narsa bilan hukm qilmasa, ana shular kofirlardir (Moida 44).
And whosoever does not rule by what Allah has revealed then they are the Kaafiroon (disbelievers) (Al-Maa’idah 44).
Ha, shuningdek, quyidagi oyatlar ham:
And also the Aayaat that follow:
Kim Alloh nozil qilgan narsa bilan hukm qilmasa, ana shular zolimlardir (Moida, 44).
And whosoever does not rule by what Allah has revealed then they are the Zhaalimoon (transgressors) (Al-Maa’idah 44).
Kimki Alloh nozil qilgan narsa bilan hukm qilmasa, ana shular fosiqlardir (rebelliously disobedient) (Al-Moida 44).
And whosoever does not rule by what Allah has revealed then they are the Faasiqoon (rebelliously disobedient) (Al-Maa’idah 44).