Qur'onning bosqichma-bosqich nozil qilinishidagi hikmat
The Wisdom in respect to the Qur’aan being revealed in instalments
Alloh Taolo Qur’onning bir vaqtning o‘zida emas, bosqichma-bosqich nozil qilinishining hikmatini ikki oyatda bayon qilgan.
Allah Ta’Aalaa has explained the Hikmah (wisdom) for the revelation of the Qur’aan in instalments and not all at once in two Aayah:
a) Birinchi oyat:
a) The First Aayah:
Va kufr qilganlar: "Nega Qur'on unga bir butunlay nozil qilinmadi?" — deydilar. Shunday qilindi, toki Biz bilan sizning qalbingizni mustahkamlaymiz. Va Biz uni aniq-tiniq, bo‘laklab (ajratib) nozil qildik (Al-Furqon, 32).
And those who disbelieve say: "Why was the Qur'an not revealed to him all at once?" Thus [it is] that We may strengthen thereby your heart. And We have spaced it distinctly (Al-Furqaan 32).
b) Ikkinchi oyat:
b) The Second Aayah:
Va sizga ajratib-ajratib o'qib berishingiz uchun Qur'onni ham (qismlarga bo'lib) nozil qildik. Uni bosqichma-bosqich nozil qildik (Al-Isro, 106).
And a Qur'an which We have divided (into parts), in order that you might recite it to men at intervals. And We have revealed it by stages (Al-Israa’ 106).
Bu ikki oyat Qur'onning bir butunlay emas, bosqichma-bosqich nozil bo'lganining hikmatlarini ko'rsatadi:
These two Aayah indicate that the Hikmah (wisdom) for the Qur’aan to have been revealed in parts and not all at once are:
1) Qur’onning bo‘lak-bo‘lak holda nozil bo‘lishi orqali Payg‘ambarlik faoliyati davomida Allah Rasulining (saw) qalbini mustahkamlash va tinchlantirish. U o‘z qavmiga da’vat yetkazayotganda ulardan zarar va inkor ko‘rgan edi, shu sababli turli vaqtlarda nozil bo‘lgan Vahiy uning eng katta tayanchi va yordami bo‘ldi, Allah Taolo doim u bilan birga ekanini his qildirdi. Bu uzluksiz aloqa, vaqt oralig‘ida takror-takror kelishi uning irodasini kuchaytirdi, duch kelgan mashaqqat va to‘siqlarga chidashiga yordam berdi hamda da’vatni davom ettirishiga madad bo‘ldi.
1) To strengthen and consolidate the heart of the Messenger of Allah (saw) through the revelation of the Qur’aan in parts throughout the mission of Prophethood. He had been exposed to harm and denial from his people whilst he carried the Da’wah to them and so the Wahi that descended at different times was his greatest support and assistance making him feel that Allah Ta’Aalaa was always with him. That consecutive connection over periods or intervals strengthened his determination and helped him to bear what he faced in terms of hardship and obstacles and to continue the Da’wah.
2) Qalbning mustahkamlanishi va chuqurlashishi ham oyatlarda mujassam bo‘lgan ahkomlarning ma’nolari orqali amalga oshadi. Voqealar yuz berganida, har bir voqeaning hukmini bayon qilish uchun Qur’on nozil bo‘lar edi. Shu tariqa bu, Rasulullah ﷺ ga Qur’onni tushunishda yordam bo‘lar va bu tushunchani uning “fu’od”ida (qalbi/aqlida) mustahkamlar edi. Chunki arab tilida “fu’od” so‘zi qalb ma’nosini, shuningdek, “aql” (ong) ma’nosini ham bildiradi.
2) The strengthening and consolidating of the heart is also by the meanings of the Aayaat represented in the Ahkaam that the Aayaat contain within them. As the incidents occurred the Qur’aan would be revealed to explain the Hukm of each incident. This therefore acted as an assistance to the Messenger (saw) in respect to understanding the Qur’aan and to consolidate this understanding within his ‘Fu’aad’ (heart/’Aql). That is because the word ‘Fu’aad’ indicates the meaning of heart (in the Arabic language) just as it also indicates Al-‘Aql (the mind).
3) Islomdan oldin arablar avloddan-avlodga o'tib kelgan urf-odatlarga amal qilgan holda, o'zlariga chuqur singib ketgan aqidaga ishonar edilar. Ular bu aqidaga va bu urf-odatlarga qattiq yopishib olgan edilar, shu sababli yangi aqidaga va yangi dinga ishonch hosil qilishlari uchun vaqt kerak edi. Ular o'zlari ishongan va o'rgangan narsalardan asta-sekin voz kechishlari uchun bosqichma-bosqich yondashuvga muhtoj edilar. Shuning uchun Alloh Taolo Qur'oni Karimni ularning quloqlariga yetishi uchun, bir vaqtdan ikkinchi vaqtga, qismlarga bo'lib nozil qildi: ularning e'tiqodining batilligini bayon qilib, undan voz kechishlari uchun va islomiy aqidani bayon qilib, uni qabul qilishlari uchun.