دوران مسیحی فلسطین بیزانسی (که به این منطقهٔ جغرافیایی میان دریای مدیترانه و رود اردن و سرزمین‌های مجاور آن در ماورای اردن، نبطیه و سابقاً ایالت عربستان اشاره دارد)، با پایتخت ساحلی و شهر مادرشهر آن، قیصریهٔ فلسطین، دورانی استثنایی از شکوفایی فرهنگی و گسترش و رونق بزرگ در اواخر دوران باستان بود. مناطق تازه‌ای زیر کشت آمدند، توسعهٔ شهری افزایش یافت و شهرهای فلسطین بزرگ، از جمله غزه، نئاپولیس (نابلس امروزی)، اورشلیم، و اسکیتوپولیس (بیسان امروزی)، ...

The Christian era of Byzantine Palestine (which refers to this geographic region between the Mediterranean Sea and the Jordan River and various adjoining lands in Transjordan, Nabataea and former Provincia Arabia), with its coastal capital and metropolitan city of Caesarea-Palaestina, was an extraordinary time of cultural flourishing and of great expansion and prosperity in Late Antiquity. New areas were brought under cultivation, urban development increased and the cities of greater Palestine including Gaza, Neapolis (modern Nablus), Jerusalem, Scythopolis (modern Beisan)

و قیصریه ماریتیما از نظر جمعیت به میزان قابل توجهی رشد کرد و جمعیت متنوع فلسطین بزرگ ممکن است به یک و نیم میلیون نفر رسیده باشد.8 همچنین، صومعه‌ها در سراسر این سرزمین گسترش یافتند. در واقع، نخستین صومعه‌های مسیحیت خارج از مصر در دوران بیزانس در فلسطین ساخته شدند، به‌ویژه صومعه سنت هیلاریون که یکی از کهن‌ترین آثار مسیحی فلسطین است و امروز در نوار غزه قرار دارد.9 قلب فلسطین بزرگ استان فلسطین اولی (Palaestina Prima) بود. قیصریه ماریتیما مرکز اداری هم فلسطین اولی و هم فلسطین بزرگ بود. این سرزمین از جمعیتی مختلط از یونانی‌زبانان و آرامی‌زبانان، اقلیت‌هایی از سامری‌ها، مسیحیان عرب، و غسانیان تشکیل می‌شد؛ غسانیان گروه غالب در میان مونوفیزیت‌ها بودند که به دکترین تک‌طبیعتی عیسی باور داشتند، و میافیزیت‌ها10

and Caesarea Maritima grew considerably in population and the diverse population of greater Palestine may have reached as many as one and a half million.8 Also, monasteries proliferated throughout the country. In fact, the earliest monasteries in Christianity outside of Egypt were built in Palestine during the Byzantine era, notably that of the St Hilarion Monastery, one of Palestine’s oldest Christian monuments, today located in the Gaza Strip.9 At the heart of greater Palestine was the province of Palaestina Prima. Caesarea Maritima was the administrative capital of both Palaestina Prima and greater Palestine. The country consisted of a mixed Greek and Aramaic-speaking population, minorities of Samaritans, Christian Arabs, the Ghassanids, who were the dominant group among the Monophysites and who believed in the single-nature doctrine of Jesus, and Miaphysite10

عرب‌ها (به زیر نگاه کنید)، یهودیان و اعراب نبطی نیز حضور داشتند.

Arabs (see also below), Jews and Nabataean Arabs were present as well.

در تمام قرن ششم و تا فتح مسلمانان عرب در سال ۶۳۸

Throughout the 6th century and until the Arab Muslim conquest of 638

در قرن ششم میلادی، قبیله‌های عرب غسانی عملاً بر فلسطین دوم (که بخش‌هایی از الجلیل را دربر می‌گرفت) و فلسطین سوم (که النقب را دربر می‌گرفت) فرمان می‌راندند و همراه با سربازان بیزانسی، از اماکن مقدس در فلسطین دفاع و حراست می‌کردند (شهید، ۲۰۰۹، ج. دوم، بخش دوم: ۶۳‒۶۴).

AD, the Ghassanid Arabs practically ruled Palaestina Secunda (which included parts of the Galilee) and Palaestina Tertia (which included the Naqab/Negev) and, together with Byzantine soldiers, defended and protected the holy sites in Palestine (Shahid 2009, Vol. II, part II: 63‒64).

موزه لوور در پاریس کاسهٔ برنزی شاهکاری را به نمایش میگذارد که در قرن چهارم میلادی برای بزرگداشت بنیانگذاری قیصریهٔ فلسطین ساخته شده است.۱۱ این بندر پررونق مدیترانهای که بعدها شهر مرکزی فلسطین اول شد، بندرگاهش با پیرئوس آتن رقابت میکرد (بارنز ۱۹۸۱: ۸۱). فضای اجتماعی شهری قیصریه بسیار قابل توجه است. تا قرن سوم، قیصریه که رسماً هنوز بتپرست بود، به کلانشهری کosmopolitan با تنوع فرهنگی و اجتماعی بدل شده بود و بزرگترین و توسعهیافتهترین شهر در فلسطین رومی به شمار میرفت؛ این شهر تا ۱۰۰٬۰۰۰ نفر ساکن از پیشینههای قومی و دینی گوناگون را در خود جای میداد (بارنز ۱۹۸۱: ۸۲). قیصریهٔ دریایی۱۲ همچنین محل زندگی پدران بنیانگذار کلیسا و روشنفکران، مبلغان و شهیدان برجستهٔ مسیحی بود. زیر حکومت رومیان و آشکارتر زیر حکومت بیزانسیان، قیصریه نه تنها قدرتمندترین شهر در سراسر فلسطین بزرگ شد، بلکه خاستگاه نخبگان فرهنگی کلانشهری آن کشور، که عمدتاً یونانیزبان بودند، نیز گردید. این شهر که مرکز مهم دانش و پژوهش در شرق مدیترانه بود، میزبان دانشمندان و الهیدانان برجسته و برخی از بهترین مورخان و فیلسوفان دوران باستان متأخر شد. این نخبگان فرهنگی کلانشهری شامل اوسبیوس قیصریهٔ دریایی و پروکوپیوس قیصریهٔ دریایی (حدود ۵۰۰ تا حدود ۵۵۴) میشدند.

The Louvre Museum in Paris exhibits a masterpiece bronze bowl created in the 4th century AD to commemorate the founding of Caesarea-Palaestina.11 A flourishing Mediterranean seaport and later the metropolitan city of Palaestina Prima, the city’s harbour rivalled the Piraeus of Athens (Barnes 1981: 81). The urban social space of Caesarea is of particular interest. By the 3rd century Caesarea, officially still pagan, had become a cosmopolitan, culturally and socially diverse metropolis, and the largest and most developed city in Roman Palestine; the city contained as many as 100,000 inhabitants of many ethnic and religious backgrounds (Barnes 1981: 82). Caesarea Maritima12 also became the home of the Founding Fathers of the Church and of prominent Christian intellectuals, missionaries and martyrs. Under the Romans, and more visibly under the Byzantines, Caesarea became not only the most powerful city in greater Palestine but also home to the metropolitan, predominantly Greekspeaking, cultural elite of the country. As a major centre of learning and scholarship in the Eastern Mediterranean, it became home to outstanding scholars and theologians and some of the best historians and philosophers of Late Antiquity. This metropolitan cultural elite included Eusebius of Caesarea Maritima and Prokopios of Caesarea Maritima (c. 500–c. 554

... (AD)، در فلسطین اول. این شهر همچنین برای سال‌های متمادی خانه‌ی اوریجن، پدر کلیسا (۱۸۵–۲۵۴ میلادی) و چندین الهی‌دان برجسته‌ی مسیحی فلسطینی شد که آنان نیز در پی شکل دادن به هویتی متمایز برای مسیحیان فلسطین بودند که بر جایگاه منحصربه‌فرد فلسطین استوار بود. پروکوپیوس قیصریه‌ای، مورخ سرشناس و بومی فلسطین، در سال ۵۶۰ میلادی درباره‌ی هم‌میهن دیگرش، یک فلسطینی، چنین نوشت:

AD), in Palaestina Prima. The city also became for many years the home of the Church Father Origen (185–254 AD) and several leading Palestinian Christian theologians who also sought to forge a distinct Palestinian Christian identity based on the unique position of Palestine. Prominent historian Prokopios of Caesarea, a native of Palaestina, had this to write in 560 AD about another compatriot Palestinian:

عیسی، پسر خدا، در بدن انسانی میان مردم فلسطین زندگی می‌کرد و با این واقعیت که هرگز هیچ گناهی مرتکب نشد، و همچنین با انجام کارهایی که حتی ناممکن به نظر می‌رسیدند، آشکارا نشان می‌داد که او به راستی پسر خدا است. زیرا او مردگان را فرا می‌خواند و آنان را همچون کسی که از خواب برمی‌خیزد زنده می‌کرد، و چشمان کسانی را که نابینا به دنیا آمده بودند می‌گشود، و کسانی را که تمام بدنشان به جذام پوشیده بود پاک می‌کرد، و کسانی را که پاهایشان ناقص بود رهایی می‌بخشید، و سایر بیماری‌هایی را که پزشکان لاعلاج می‌خوانند نیز درمان می‌کرد. (پروکوپیوس ۲۰۰۵)

Jesus, the Son of God, was in the body and moving among the men of Palestine, showing manifestly by the fact that he never sinned at all, and also by his performing even things impossible, that he was the Son of God in very truth; for he called the dead and raised them up as if from sleep, and opened the eyes of men who had been born blind, and cleansed those whose whole bodies were covered with leprosy, and released those whose feet were maimed, and he cured all the other diseases which are called by the physicians incurable. (Prokopios 2005)

اما بزرگ‌ترین الهیدان قیصریهٔ مَریتیما، اوریجن بود. اوریجن که در اسکندریه متولد شده بود، بعدها به ولایت عربستان احضار شد تا به والی آن منطقه آموزش دهد. پس از آن، به سبب آشوب بزرگی که در اسکندریه برپا شد، مصر را ترک کرد و به قیصریهٔ مَریتیما رفت.

But the greatest theologian of Caesarea Maritima was Origen. Born in Alexandria, Origen was later summoned to Provincia Arabia, to give instruction to the governor of that region. Afterward, on account of a great tumult in Alexandria, he left Egypt and went to Caesarea Maritima.

سنت جروم می‌گوید که اوریجن به آخائیهٔ یونان رفت، به سبب بدعت‌هایی که کلیساهای آنجا را آشفته می‌کردند. سخن او چنین است: ‘Et propter ecclesias Achaiæ, quæ pluribus hæresibus vexabantur, sub testimonio ecclesiasticæ epistolæ Athenas per Palæstinam pergeret’ (و به خاطر کلیساهای آخائیه که با بدعت‌های بسیار در سراسر فلسطین رشد می‌کردند، زیر سرپرستی کلیسایی، به سوی آتن از راه فلسطین رهسپار شد). او در راه یونان از فلسطین گذشت، و در همین زمان بود که توسط اسقف‌های فلسطینی به مقام کشیش (پرسبیتر) منصوب شد.

St Jerome says that Origen went to Achaia in Greece on account of heresies which were worrying the churches there. His words are: ‘Et propter ecclesias Achaiæ, quæ pluribus hæresibus vexabantur, sub testimonio ecclesiasticæ epistolæ Athenas per Palæstinam pergeret’ (And for the churches of Achaia, with which many heresies grew throughout Palestine under the ecclesiastical head). He passed through Palestine on his way to Greece, and it was at this time that he was ordained a presbyter by Palestinian bishops.

یک کتاب‌دوست پرشور، اوریجن به تأسیس کتابخانهٔ قیصریه کمک کرد و به قیصریهٔ مارتیما بخشی از جذابیت جهان‌وطنانه و نیروی فکری شهرهای بزرگی چون اسکندریه و انطاکیه را بخشید. او در سال ۲۳۲ میلادی قیصریه را محل اقامت دائم خود قرار داد. او همچنین عامل شکوفایی چشمگیر یک نخبهٔ فرهنگی یونانی‌زبان با گرایش فلسطینی شد؛ نخبه‌ای که قیصریهٔ فلسطین را به یکی از مهم‌ترین شهرهای عهد عتیق کلاسیک بدل کرد. اوریجنِ فلسطینی‌شده به نویسندهٔ مسیحی پرکاری تبدیل شد، فیلسوف تاریخ بود و پدر موعظه (هومیلی) به شمار می‌رفت. او در قیصریه یک آکادمی مسیحی بنیان نهاد که کتابخانهٔ قیصریهٔ فلسطین، کتابخانه‌ای کلیسایی و تاریخی با سی‌ هزار ...000

An avid collector of books, Origen helped create the Library of Caesarea and provided Caesarea Maritima with some of the cosmopolitan charisma and intellectual vigour of large cities such as Alexandria and Antioch. Caesarea became his fixed abode in 232 AD. He also became a catalyst for the phenomenal rise of a Palestinised Greek-speaking cultural elite – an elite which made Caesarea-Palaestina one of the most important cities of classical Antiquity. Palestinised Origen became a prolific Christian author, a philosopher of history and the Father of the Homily. He founded a Christian academy in Caesarea, which included the Library of Caesarea-Palaestina, an ecclesiastical and historical library of 30,000

مخطوطات (کارِیکر ۲۰۰۳؛ مورفی‌اوکانر ۲۰۰۸: ۲۴۱) و تنها پس از کتابخانهٔ اسکندریه در اوج شکوفایی‌اش. اوریگن همچنین به‌خاطر تألیف آثار تأثیرگذار دربارهٔ نوافلاطونی‌گری مسیحی شهرت یافت، از جمله رسالهٔ معروفش دربارهٔ اصول نخستین (۱۹۶۶)، اثری که تأثیر عظیمی بر اندیشهٔ مسیحی و اومانیسم مدرن دورهٔ رنسانس گذاشت. اوریگن در زمان اقامتش در قیصریه، کتاب «هگزاپلا» (به معنای «شش‌گانه») ۱۳ و دیگر آثار تفسیری و کلامی را نوشت.

manuscripts (Carriker 2003; Murphy-O’Connor 2008: 241) and second only to the Library of Alexandria in its heyday. Origen also became known for composing seminal works on Christian Neo-Platonism, including his famous treatise On First Principles (1966), a work which had a huge influence on Christian thought and modern Renaissance humanism. Origen wrote Hexapla (‘sixfold’)13 and other exegetical and theological works while living in Caesarea.

قیصریه‌ی فلسطین یکی از گسترده‌ترین مناطقی بوده که در فلسطین بیزانسی کاوش شده است (آوնی ۲۰۱۴: ۴۲). فلسطینِ سده‌های سوم تا ششم میلادی بر محور قیصریه شکل گرفته بود، بزرگ‌ترین شهر کلان‌شهرِ کل این سرزمین:

Caesarea-Palaestina has been one of most extensively excavated areas of Byzantine Palestine (Avni 2014: 42). Palestine of the 3rd‒6th centuries AD centred on Caesarea, the largest metropolitan city in the whole country:

در قرن ششم میلادی این شهر فراتر از دیوارهای خود گسترش یافت و در بیرون از حصار آن محله‌هایی با اقامتگاه‌های چشمگیر پدید آمد. حومهٔ کشاورزی بزرگ و ثروتمندی نیز فراتر از حدود شهری قیصریه گسترش یافت. این گسترش شهری بازتاب رشد پیوستهٔ جمعیت شهری است که قیصریه را به بزرگ‌ترین شهر فلسطین بدل کرد.

In the sixth century the city expanded further, beyond its walls, creating extramural quarters with spectacular residences. A large and wealthy agricultural hinterland expanded beyond the urban limits of Caesarea. This urban expansion reflects the constant growth of the urban population, which made Caesarea the largest city in Palestine.

(آوني ۲۰۱۴: ۴۲)

(Avni 2014: 42)

در قرن سوم میلادی، ایالت پالستینا (Provincia Palaestina) پیش‌تر بر پایهٔ پایتخت ثروتمند، عمدتاً تحصیل‌کرده و بسیار توسعه‌یافتهٔ مدیترانه‌ای‌اش، قیصریهٔ مارتیما، سازمان یافته بود. در نوشته‌های نخبگان شهری تحصیل‌کردهٔ آن، پالستینا همچنین به‌عنوان یک کشور متمایز به حساب می‌آمد. اوریجن از پایتخت، قیصریهٔ مارتیما، با امپراتور روم فیلیپ (مارکوس یولیوس فیلیپوس، یا مارکوس یولیوس فیلیپوس آگوستوس، که از سال ۲۴۴ تا ۲۴۹ میلادی حکومت کرد) مکاتبه داشت؛ فیلیپ که با لقب لاتینی خود، «فیلیپوس عرب»، نیز شناخته می‌شود.

Already in the 3rd century AD Provincia Palaestina was centred on its wealthy, largely well-educated and highly developed Mediterranean capital city, Caesarea Maritima. Palaestina was also treated as a distinct country in the writings of its educated urban elites. From the capital Caesarea Maritima, Origen corresponded with the Roman Emperor Philip (Marcus Julius Philippus, or Marcus Iulius Philippus Augustus, who reigned from 244 to 249 AD), also known by his Latin nickname ‘Philippus Arabs’.

او در بخش شمالی ولایت عربیهٔ رومی، یعنی «Arabia Petraea» در امپراتوری روم، زاده شد. این منطقهٔ حوران که جمعیتی آمیخته و عرب‌های بسیاری در آن زندگی می‌کردند، بعدها بخشی از «Palaestina Secunda» شد و عملاً زیر حکومت پادشاهان عرب مسیحی غسانی، به‌عنوان دست‌نشاندگان بیزانس و با کنترل اسمی بیزانس، اداره می‌شد. «فیلیپ عرب» خود بعدها به شخصیتی مهم در امپراتوری روم بدل شد ([Bowersock 1994: 122]). در میان مورخان مسیحی نخستین، «فیلیپ عرب» به همدلی با دین مسیح شهرت داشت. برخی سنت‌های بعدی مسیحی، که نخستین بار در تاریخ کلیسایی یوسابیوس، اهل قیصریهٔ فلسطین، ذکر شدند، ادعا کردند که فیلیپ نخستین امپراتور رومی مسیحی بود ([Eusebius 2011: VI.xxxiv]). با این حال، منتقدان استدلال می‌کنند که «فیلیپ عرب» نزد مورخان کلیسایی به دلیل تساهل دینی و نگرش کلی همدلانه‌اش نسبت به مسیحیان، جایگاه خوبی یافت ([Shahid 1984: 76‒77]).

He was born in the northern part of Provincia Arabia, the Roman Arabia Petraea. Inhabited by a mixed population and many Arabs, this region of the Hauran would later become part of Palaestina Secunda and would be in effect ruled by Ghassanid Christian client Arab kings under nominal Byzantine control. ‘Philip the Arab’ himself went on to become a major figure in the Roman Empire (Bowersock 1994: 122). Among early Christian historians ‘Philip the Arab’ had the reputation of being sympathetic to the Christian faith. Some later Christian traditions, first mentioned by Eusebius, who was from Caesarea-Palaestina, in his Ecclesiastical History, claimed that Philip was the first Christian Roman Emperor (Eusebius 2011: VI.xxxiv). Critics, however, argue that ‘Philip the Arab’ fared well with ecclesiastical historians because of his religious tolerance and overall sympathetic attitude towards Christians (Shahid 1984: 76‒77).

پس از درگذشت اوریگن، اوریگنیسم فلسطینی در سراسر شرق نزدیک گسترش یافت – تا آنکه در نیمه‌ی قرن ششم میلادی اوریگنیسم به‌طور کلی محکوم و تحت تعقیب قرار گرفت – و کتابخانه‌ی الهیاتی قیصریه به دست سنت پامفیلوس قیصریه (نیمه‌ی دوم قرن سوم تا سال ۳۰۹) اداره و گسترش یافت. او در میان دانشمندان کتاب مقدس نسل خود برجسته‌ترین بود و دوست و استاد مورخ کلیسا و اسقف قیصریه، اوسابیوس (۲۶۳–۳۳۹ میلادی) به شمار می‌رفت. اوسابیوس (که «پدر تاریخ کلیسا» خوانده می‌شود) خود در قیصریه زاده شد و بیشتر عمر بزرگسالی‌اش را در این شهر گذراند. پامفیلوس زندگی خود را وقف جست‌وجو و به دست آوردن متون کهن برای کتابخانه کرد، کتابخانه‌ای که یکی از مشهورترین و غنی‌ترین کتابخانه‌های دوران باستان شد. این کتابخانه مورخان کلیسا و الهی‌دانان را از سراسر امپراتوری روم به خود جذب می‌کرد: سنت باسیل کبیر (۳۲۹–۳۷۹)، گregوری نازیانزی، اسقف اعظم قسطنطنیه در قرن چهارم، و سنت جروم (حدود ۳۴۷–۴۲۰).

After Origen’s death, Palestinian Origenism continued to spread throughout the Near East – until the general condemnation and persecution of Origenism in the mid-6th century – and the theological Library of Caesarea was managed and expanded by St Pamphilus of Caesarea (latter half of the 3rd century–309), who was chief among biblical scholars of his generation and a friend and teacher of the church historian, and Bishop of Caesarea, Eusebius (263–339 AD). Eusebius (the ‘Father of Church History’) was himself born in Caesarea and lived most of his adult life in the city. Pamphilus devoted his life to searching out and obtaining ancient texts for the library, which became one of the most famous and richest in Antiquity. It attracted church historians and theologians from all over the Roman Empire: St Basil the Great (329–379), Gregory of Nazianzus, a 4th century Archbishop of Constantinople and St Jerome (c. 347–420

).این دومی یکی از «پدران کلیسا» بود که بیش از همه به خاطر ترجمه‌اش از کتاب مقدس به زبان لاتین شناخته می‌شود. همه این دانشمندان مشهور برای مطالعه به قیصریه‌ی فلسطین آمدند. افزون بر این، امروزه پژوهشگران متن قیصریه را یکی از کهن‌ترین گونه‌های متنی برای خواندن چهار انجیل می‌دانند (Streeter 1926).

AD). The latter was a ‘Father of the Church’ who is best known for his translation of the Bible into Latin. All these famous scholars came to study in Caesarea-Palaestina. Moreover, today the Caesarea text-type is widely recognised by scholars as one of the earliest types for reading the four Gospels (Streeter 1926).

در حالی که مسیحیت در تاریخ این کشور و مردم آن نقشی حیاتی ایفا کرد — نقشی که همیشه مثبت نبود، چنان‌که پیش‌تر تنها به یک مورد آزار و شکنجه‌ی اوریگن و پیروان فکری او اشاره شد — این دوره‌ی گسترش بزرگ آن بود که برای دین نوین در فلسطین اهمیتی بیشترین داشت. در این دوره متون و اشیای فرهنگی شاخصی پدید آمد و فلسطین احتمالاً مشهورترین کشور جهان در آن زمان شد، زیرا توصیف‌ها، آثار باستانی، و آثار ادبی، دینی و تاریخی فراوانی درباره‌ی آن نوشته شد که آن را در میان مسیحیان و فراتر از آنان به نامی آشنا بدل کرد. برخی از متون شاخص درباره‌ی این سرزمین به دست «پدر تاریخ کلیسا»، اوسابیوس قیصریه‌ای، نگاشته شد که به سرزمین زادگاه خود، Palaestina، افتخار می‌کرد؛ او بارها نام Palaestina را در آثار خود به کار برد و این کاربرد بعدها بر نسل‌های بی‌شماری از نویسندگان مسیحی در سراسر جهان تأثیر گذاشت. کتاب De Martyribus Palaestina اثر اوسابیوس (۱۸۶۱) نشانه‌ای روشن از تثبیت مفهوم Palaestina به عنوان یک کشور در دوره‌ی اولیه‌ی بیزانسی به دست می‌دهد. شهیدان فلسطین به آزار و شکنجه‌ی مسیحیان نخستین در پایتخت کشور، قیصریه‌ی فلسطین، و در سراسر کشور در آغاز سده‌ی چهارم میلادی می‌پردازد. این روایت احتمالاً در اصل به زبان آرامی فلسطینی نگاشته شده بود، زبانی که عیسای ناصری با آن سخن می‌گفت. زبان عبری در زمان عیسی تا حد زیادی زبانی منقرض‌شده بود؛ یهودیان فلسطین به آرامی سخن می‌گفتند و عبری تنها در کاربردهای آیینی محدود بود. آرامی فلسطینی که با عربی خویشاوندی نزدیک داشت، زبانی بود که اوسابیوس با آن آشنایی خوبی داشت. در آن زمان، آرامی زبان محاوره‌ی اصلی کشور بود و در پایتخت، قیصریه‌ی فلسطین، رایج بود. آرامی همچنین بر تحول گویش عربی فلسطینی تأثیر گذاشت.

While Christianity continued to play crucial role – not always positive, as cited above only the one case of the persecution of Origen and intellectual followers – in the history of the country and its people, it is this period of its great spread which was the most important for the new religion in Palestine, creating many iconic cultural texts and objects and making Palestine probably the best known country in the world at the time, due to the many descriptions, artefacts, literary, religious and historical works which made it a household name within Christianity and beyond. Some of the iconic texts about the country were produced by the ‘Father of Church History’, Eusebius of Caesarea, who took pride in in his native country of Palaestina; he repeatedly used the name Palaestina in his works, which later influenced generations of Christian writers worldwide. De Martyribus Palaestina14 by Eusebius (1861) gives us a clear indication of the consolidation of the concept of Palaestina as a country during the early Byzantine period. The Martyrs of Palestine relates to the persecution of early Christians in the capital of the country, Caesarea-Palaestina, and the country at large in the early 4th century AD. This account may have originally been composed in Palestinian Aramaic, the language of Jesus of Nazareth. Hebrew at the time of Jesus was largely an extinct language, with the Jews of Palestine speaking Aramaic, and Hebrew being confined to liturgical uses. Closely related to Arabic, Palestinian Aramaic was a language with which Eusebius was well acquainted. At the time, Aramaic was the main vernacular speech of the country and was spoken in the capital, Caesarea-Palaestina.15 Aramaic would also influence the evolution of Palestinian vernacular Arabic.

بیزانسی فلسطین همچنین مهم‌ترین مورخ جهان در قرن ششم میلادی، پروکوپیوس قیساری از شهر قیصریهٔ مریم، دانشمندی برجسته از فلسطین اول، را پرورش داد. او مورخ اصلی امپراتوری بیزانس در قرن ششم و دوران امپراتور یوستینیانوس بود. پروکوپیوس در سراسر منطقهٔ مدیترانه و خاور نزدیک گشت و گذار بسیار کرد، در جنگ‌های یوستینیانوس به‌عنوان منشی همراه ژنرال بیزانسی بلیساریوس بود و دربارهٔ پادشاهان عرب قبیلهٔ غسانی (فیلارک‌های برتر) بسیار سخن گفته است.

Byzantine Palestine also gave birth to the 6th century world’s most important historian, Prokopios of Caesarea Maritima, an illustrious scholar from Palaestina Prima, the principal historian of the 6th century Byzantine Empire and of the reign of Emperor Justinian. Prokopios travelled extensively throughout the Mediterranean region and the Near East, accompanied the Byzantine general Belisarius as secretary in the wars of Justinian and commented extensively on the Ghassanid tribal Arab kings (top phylarchs)

از فلسطین دوم، فلسطین اول و فلسطین سالوتاریس. پروکوپیوس در اثر چندجلدی خود، جنگ‌های ژوستینین (حدود ۵۶۰ میلادی)، نوشت:

of Palaestina Secunda, Palaestina Prima and Palaestina Salutaris. In his multi-volume work, The Wars of Justinian (c. 560), Prokopios wrote:

حدود فلسطین از سمت شرق تا دریایی امتداد دارد که دریای سرخ نامیده می‌شود. این دریا از هند آغاز می‌شود و در این نقطه از قلمرو روم به پایان می‌رسد. و در ساحل آن شهری به نام ایلاس [عَقَبه امروزی] قرار دارد، جایی که دریا، همان‌طور که گفتم، به پایان می‌رسد و به خلیجی بسیار باریک بدل می‌شود. (پروکوپیوس ۲۰۱۴)

The boundaries of Palestine extend toward the east to the sea which is called the Red Sea. Now this sea, beginning at India, comes to an end at this point in the Roman domain. And there is a city called Aelas [present-day ‘Aqabah] on its shore, where the sea comes to an end, as I have said, and becomes a very narrow gulf. (Prokopios 2014)

پروکوپیوس (یونانی: Prokopios ho Kaisareus؛ لاتینی: Procopius Caesariensis) افزوده است که خسرو اول (۵۰۱–۵۷۹)، شاهنشاه ایران ساسانی از ۵۳۱ تا ۵۷۹، میل بسیار داشت که بر فلسطین فرمانروایی یابد، به سبب حاصلخیزی فوق‌العادهٔ آن، ثروتش و شمار بسیار ساکنانش (به نقل از گیبون ۱۸۳۸، ج ۱: ۴۰؛ همچنین پروکوپیوس ۲۰۱۴). ادوارد گیبون، تاریخ‌نگار انگلیسی، در اظهارنظر دربارهٔ مشاهدهٔ پروکوپیوس دربارهٔ حاصلخیزی این سرزمین، در مهم‌ترین اثرش، تاریخ انحطاط و سقوط امپراتوری روم، که میان سال‌های ۱۷۷۶ و ۱۷۸۸ در هشت جلد منتشر شد، نوشت که تاسیتوس، تاریخ‌نگار رومی، فلسطین را چنین توصیف کرده است: «ساکنانش سالم و نیرومندند؛ بارش‌ها معتدل‌اند؛ خاک حاصلخیز است» (گیبون ۱۸۳۸، ج ۱: ۴۰). گیبون افزود: «فلسطین و ثروت مقدس اورشلیم، هدف‌هایی بودند که جاه‌طلبی‌ها، یا بهتر بگوییم طمع خسرو [اول] را برمی‌انگیختند» (گیبون ۱۸۴۰، ج ۵: ۱۷۳). او همچنین افزود که اعراب مسلمان «همین را می‌اندیشیدند و می‌ترسیدند که عمر، هنگامی که به اورشلیم رفت و شیفتهٔ حاصلخیزی خاک و پاکی هوا شد، هرگز به مدینه بازنگردد» (گیبون ۱۸۳۸، ج ۱: ۴۰).

Prokopios (Greek: Prokopios ho Kaisareus; Latin: Procopius Caesariensis) added that Chosroes (Khosrow I, 501–579), the Shahanshah (King of Kings) of the Sasanian Empire of Persia from 531 to 579, had a great desire to make himself ruler of Palaestina on account of its extraordinary fertility, its wealth and the great number of its inhabitants (cited in Gibbon 1838, Vol. 1: 40; also Prokopios 2014). Commenting on Prokopios’ observation about the fertility of the country, the English historian Edward Gibbon, in his most important work, The History of the Decline and Fall of the Roman Empire, published in eight volumes between 1776 and 1788, wrote that the Roman historian Tacitus described Palestine as follows: ‘the inhabitants are healthy and robust; the rains moderate; the soil fertile’ (Gibbon 1838, Vol. 1: 40). Gibbon added: ‘Palestine, and the holy wealth of Jerusalem, were the ... objects that attracted the ambitions, or rather the avarice, of Chosroes [I]’ (Gibbon 1840, Vol. 5: 173). He further added that the Muslim Arabs ‘thought the same, and were afraid that Omar, when he went to Jerusalem, and charmed with the fertility of the soil and purity of the air, would never return to Medina’ (Gibbon 1838, Vol. 1: 40).

در دورهٔ آغاز مسیحیت، به‌ویژه از قرن چهارم میلادی به بعد، سرزمین مقدس – مکانی مبهم، انتزاعی و نیمه‌اسطوره‌ای – به کشوری واقعی به نام Palaestina بدل شد، با شهرهایی پررونق، بنادر، کلیساهای زیبا و کلیساهای متعدد، مکتب‌های فلسفی و کتابخانه‌های مشهور، شبکهٔ گستردهٔ راه‌ها، روستاها و جمعیتی بزرگ و فعال از نظر تجاری و فرهنگی، که بر علاقهٔ اروپاییان (لاتین‌زبان) افزود. در همین دورهٔ آغاز مسیحیت بود که اصطلاح لاتینی Terrae Sanctae در متون مسیحی، در کنار کاربرد گسترده‌ی واژهٔ Palaestina توسط زائران مسیحی و مورخان محلی، هم‌معنا شد. دربارهٔ شهیدان فلسطین (۳۱۱ میلادی)

During the early Christian period, particularly from the 4th century onwards, the Holy Land – a nebulous, abstract and semi-mythical location – was transformed into a real country called Palaestina, with thriving cities, ports, beautiful churches and numerous monasteries, famous philosophical schools and libraries, an extensive road system, villages and a large, commercially and culturally active population, which added to the interest shown by (Latin-speaking) Europeans. It was in the course of this early Christian period that the Latin term Terrae Sanctae became synonymous in Christian texts with the extensive use of the term Palaestina by Christian pilgrims and local historians. On the Martyrs of Palestine (311 AD)

به‌قلم یوسابیوس، مورخ کلیسا و اسقف قیصریه‌ی فلسطین (۲۶۳–۳۳۹ م.)، که به «پدر تاریخ کلیسا» مشهور است، نوشته شده است. او اثر عظیم خود «تاریخ کلیسا» (Historia Ecclesiastica) و «اسامی اماکن» (Onomasticon، با عنوان «دربارهٔ نام‌های مکان‌ها در کتاب مقدس») را تألیف کرد؛ پژوهشی جامع دربارهٔ جغرافیا و تاریخ فلسطین که در سال ۱۹۷۱ منتشر شد. در این باره، یوسابیوس بیان می‌کند که «دربارهٔ نام‌های مکان‌ها در کتاب مقدس» را با بررسی تدریجی کتاب مقدس گردآورده است ([Barnes 1981: 109]). این تلاش بزرگ کتاب‌شناسی، از سوی تیموتی دیوید بارنز، کلاسیک‌شناس بریتانیایی، ([Barnes 1981: 106]) چنین توصیف شده است: «فهرست جغرافیایی کتاب مقدس که هنوز هم منبع ادبی اصلی جغرافیای تاریخی فلسطین، هم در زمان کتاب مقدس و هم تحت امپراتوری روم، به شمار می‌رود.»

was written by the church historian and Bishop of Caesarea-Palaestina, Eusebius (AD 263–339), ‘Father of Church History’, who composed his monumental work Historia Ecclesiastica and his Onomasticon (On the Place Names in the Holy Scripture) (1971), a comprehensive geographical-historical study of Palestine, in the city: ‘Eusebius states that he compiled On the Place Names in the Holy Scripture by working through the Bible piecemeal’ (Barnes 1981: 109). This major biblical enterprise has been described by British classicist Timothy David Barnes (1981: 106) as a ‘biblical gazetteer which is still the main literary source for the historic geography of Palestine both in biblical times and under the Roman Empire’.

اگرچه «اونوماستیکون» او تا حدی بر پایه جغرافیای مقدس و حافظه دینی‌ای بنا شده بود که به‌صورت دینی ساخته و به‌طور رسمی تأیید شده بود، اوسابیوس نام Provincia Palaestina را بارها و درباره کل این سرزمین به کار می‌برد، از لبنان در شمال تا مصر در جنوب، و این کاربرد اداری و رسمی رومی/بیزانسی بر نسل‌های بعدی نویسندگان مسیحی و اروپایی تأثیر گذاشت. اوسابیوس که اهل قیصریه‌ فلسطین بود و زبانش یونانی بود، در «خطابه در ستایش کنستانتین» با غرور از توجه ویژه‌ای که به «استان فلسطین ما» (Provencia Palaestina) شده است، می‌نویسد:

Although his Onomasticon was partly based on religiously constructed and officially sanctioned scriptural geography and religious memory, Eusebius uses the name Provincia Palaestina repeatedly and in application to the whole country from Lebanon in the north to Egypt in the south, and this Roman/Byzantine administrative and official use influenced later generations of Christian and European writers. A native of Caesarea-Palaestina, whose language was Greek, Eusebius, in his Oration in Praise of Constantine, writes proudly about the special attention given to ‘our Provencia Palaestina’:

او [امپراتور کنستانتین] برای برنامه کلیساسازی‌اش دو مکان را در بخش شرقی امپراتوری برگزیده است: یکی در [«استان ما»] فلسطین، زیرا از آنجا جریان حیات‌بخش همچون چشمه‌ای برای برکت همه ملت‌ها جاری شده است؛ و دیگری در آن کلان‌شهر شرق که نامش را از آنتیوخوس گرفته است. در آنجا، به عنوان رئیس آن بخش از امپراتوری، کلیسایی بی‌همتا از نظر بزرگی و زیبایی را وقف خدمت به خدا کرده است. کل بنا در محوطه‌ای وسیع محصور است و خود کلیسا در میان آن به ارتفاعی عظیم برمی‌خیزد، با شکلی هشت‌ضلعی، و از هر سو با اتاق‌ها و حیاط‌های بسیار احاطه شده و با زیورهایی از پرارزش‌ترین نوع آراسته شده است.16

he [Emperor Constantin] has selected two places [for his churchbuilding programme] in the eastern division of the empire, the one in [‘our province’] Palestine (since from thence the life-giving stream has flowed as from a fountain for the blessing of all nations), the other in that metropolis of the East which derives its name from that of Antiochus; in which, as the head of that portion of the empire, he has consecrated to the service of God a church of unparalleled size and beauty. The entire building is encompassed by an enclosure of great extent, within which the church itself rises to a vast elevation, of an octagonal form, surrounded by many chambers and courts on every side, and decorated with ornaments of the richest kind.16