در سال ۹۷۰ میلادی، دولت فاطمی شیعی مستقر در مصر به فلسطین حمله کرد و در سال ۹۷۲ بر تمام این سرزمین مسلط شد. حکومت فاطمیان بر فلسطین با آشوب‌ها و اغتشاشات فراوانی همراه بود. در این دوره، الرمله همچنان پایتخت رسمی ایالت جند فلسطین بود. اما این شهر در اواخر سال ۱۰۲۴ از اشغال و غارت قبایل بادیه‌نشین بنی طیء در فلسطین سخت آسیب دید، و همچنین دو زلزله‌ی ویرانگر در سال‌های ۱۰۲۵ و ۱۰۶۸ به آن وارد شد. اگرچه این شهر در اواسط قرن یازدهم بازسازی شد و برای قرن‌های متمادی همچنان شهری مهم از نظر راهبردی و پادگانی باقی ماند، زوال آن در دوران فاطمیان و جایگزینی آن با بیت‌المقدس به عنوان پایتخت اداری فلسطین در دوران ایوبیان، آغازگر دوره‌ی تازه‌ای در بازتعریف راهبردی جایگاه فلسطین در دوران پس از جنگ‌های صلیبی شد.

The Egypt-based Shi’ite Fatimid state invaded Palestine in 970, conquering the whole of country in 972. The Fatimid rule of Palestine was marred by great turmoil and upheavals. During this period al-Ramla was still the official capital of the province of Jund Filastin. But the city suffered badly from its occupation and pillaging by the Bedouins of Banu Tayy in Palestine in late 1024 as well as the two devastating earthquakes in 1025 and 1068. Although the city would recover in the middle of the 11th century and would remain an important strategic and garrison town for many centuries to come, its decline during the Fatimid rule and its subsequent replacement by al-Quds as the administrative capital of Palestine under the Ayyubids would inaugurate a new era in the strategic re-centring of Palestine in the post-Crusader era.

ملاحظات سیاسی و استراتژیک-نظامی در شکل دادن به حکومت فاطمیان در فلسطین نقش مهمی داشتند. ترکیبی از محاسبات سیاسی و استراتژیک-نظامی نیز در بازپیکربندی برداشت و مرزهای فلسطین تاریخی پیش از، در طول و پس از حکومت فاطمیان عامل بودند. این ملاحظات، که در دوره‌های تاریخی کاملاً متفاوتی وجود داشتند، آشکار بودند:

Political and military-strategic considerations played an important part in shaping the Fatimid regime in Palestine. A combination of political and military-strategic calculations were also factors in the reconfiguration of the perception and boundaries of historic Palestine before, during and after the Fatimid rule. These considerations, which were present in radically different historical periods, were evident:

• ایجاد استان جدید سوریه-فلسطین توسط هادریان در سال ۱۳۵

• The creation of the new province of Syria-Palaestina by Hadrian in 135

پس از شکست شورش بار کوخبا در همان سال.

AD following the defeat of the Bar-Kochba rebellion of that year.

• این واقعیت که دوکس پالستینا (Dux Palaestinae) بیزانسی، یعنی «فرمانده نظامی کل فلسطین»، از قرن چهارم تا اوایل قرن هفتم میلادی، تمام نیروهای بیزانسی در ولایت پالستینا (پالستینای اول، پالستینای دوم و پالستینای سوم) را فرماندهی می‌کرد.

• The fact that the Byzantine Dux Palaestinae, the ‘military commander of all of Palestine’, commanded all Byzantine forces in Provincia Palaestina (Palaestina Prima, Palaestina Secunda and Palaestina Tertia) from the 4th to the early 7th centuries.

• ایجاد اجناد نظامی-اداری در شام، از جمله جند فلسطین، تحت حکومت اسلام از دهه ۶۳۰ میلادی به بعد.

• The creation of the military-administrative Ajnads in al-Sham, Jund Filastin included, under Islam from the 630s onwards.

• طرح محرمانه راهبردی-نظامی عثمانی موسوم به «فلسطین رسالهسی»، که در آغاز جنگ جهانی اول برای افسران فرقه هشتم در فلسطین تهیه شد (در فصل نهم به آن پرداخته خواهد شد)، برای دفاع مشترک از سه سنجاق عثمانی فلسطین.

• The secret Ottoman strategic-military plan of Filastin Risalesi, prepared for the officers of the Eighth Army Corps in Palestine at the beginning of the First World War (to be discussed in chapter nine), for the combined defence of the three Ottoman sanjaks of Palestine.

توافقنامه مخفی سایکس–پیکو در سال ۱۹۱۶ میان بریتانیا و فرانسه که برای تقسیم خاورمیانه میان دو قدرت امپریالیستی طراحی شده بود؛ توافقی که در شکل‌گیری مرزهای قیمومیت بریتانیا بر فلسطین نقش داشت.

• The secret Sykes–Picot Agreement of 1916 between Britain and France which was designed to carve up the Near East between the two imperial powers; an agreement which would contribute to the shaping of the British Mandatory boundaries of Palestine.

با توجه به بدتر شدن اوضاع نظامی و امنیتی در فلسطین و شورش‌های قبیله‌ای در دهه ۱۰۲۰ میلادی، به نظر می‌رسد ملاحظات راهبردی و نظامی دولت فاطمی در ایجاد عنوانی جدید توسط فاطمیان نقش داشته است: «متولی حرب فلسطین»، یعنی «فرماندار نظامی فلسطین». (”متولي حرب فلسطين“)

Following the deteriorating military‒security situation in Palestine and tribal uprisings in the 1020s, strategic-military considerations by the Fatimid state seem to have contributed to the creation by the Fatimids of a new title: Mutawalli Harb Filastin, the ‘Military Governor of Palestine’ .(”متولي حرب فلسطين“)

میزان تفاوت مسئولیت‌های متولی حرب فلسطین با مسئولیت‌های والیِ سنتیِ ایالت جند فلسطین (والی مدنی) چندان روشن نیست (Lev 2003: 46‒47). اما با یادآوریِ مسئولیت‌های دوکس پالستینه (Dux Palaestinae) در دورهٔ بیزانس، فرمانده نظامی فلسطین بر تمام نیروهای نظامی فاطمیان در دو ایالت جند فلسطین و جند الأردن فرماندهی می‌کرد. جالب آن‌که شکلی از این نوآوری راهبردی‑نظامی، در قالب فرماندار نظامی فلسطین با مسئولیت‌های نظامی، پس از پایان حکومت فاطمیان در فلسطین نیز باقی ماند. عناوین متولی (نظامی) و والی (مدنی) در دورهٔ ایوبیان اغلب با هم خلط می‌شدند و در سال ۱۱۹۳ عنوان متولی الحرب بالبیت المقدس، یعنی فرماندار نظامی بیت‌المقدس، در فلسطین ایوبی دیده می‌شود (Humphreys 1977: 78‒79). با این همه، در هر صورت، تصور فاطمیان از فرماندار نظامی فلسطین و برآمدن محمد الیازوری، فلسطینی‌تباری که در سال‌های ۱۰۵۰ تا ۱۰۵۸ به وزارت (وزیر اول) دولت فاطمی رسید، همراه با شواهدی که از گنجینهٔ عربی‑یهودی الفسطاط در دست داریم، همگی این تصور را پدید می‌آورد که فلسطین در نگاه فاطمیان ایالتی کلیدی در دولت ایشان به شمار می‌رفت.

The extent to which the responsibilities of Mutawalli Harb Filastin were separate from those of the traditional civil governor (wali) of the province of Jund Filastin is not entirely clear (Lev 2003: 46‒47). But, with echoes of the responsibilities of the Byzantine Dux Palaestinae, the Military Governor of Palestine commanded all the Fatimid military forces in the two provinces of Jund Filastin and Jund al-Urdun. Interestingly, a form of this military-strategic innovation, in the shape of the Military Governor of Palestine, with military responsibilities, did survive the end of the Fatimid rule in Palestine. The titles of mutawalli (military) and wali (civil) are often conflated during the Ayyubid period and in 1193 the title of mutawalli al-harb bi-Bayt al-Muqaddas, the Military Governor of Jerusalem, is found in Ayyubid Palestine (Humphreys 1977: 78‒79). In any event, however, the conception of the Military Governor of Palestine by the Fatimids and the rise of a Palestinian, Muhammad al-Yazuri, to become wazir (chief minister) of the Fatimid state in 1050‒1058, together with the evidence we have from the Arab-Jewish al-Fustat Genizah, all give rise to the impression that Filastin was perceived to be a key province of the Fatimid state.

در اوایل سده یازدهم میلادی، زمانی که مصر به دست فاطمیان شیعی اسماعیلی اداره می‌شد، اسلام در فلسطین عمدتاً سنی‌مذهب باقی ماند و مقامات ارشد فاطمی ایالت جند فلسطین در شهر مرکزی آن، الرمله، اقامت داشتند:

Under the Egypt-based Shi’ite Fatimids in the early 11th century Islam in Palestine remained largely Sunni and senior Fatimid officials of the province of Jund Filastin resided in the capital city of al-Ramla:

در دوره فاطمیان (آغاز سده یازدهم میلادی)، چند کارگزار فاطمی در رمله سکونت داشتند، از جمله فرماندار که با عنوان والی یاد می‌شود، و ظاهراً منظور فرماندار جند فلسطین است. این فرماندار از طریق غلام نظامی خود بر نیروی پلیس نظارت داشت و از راه خدمات پستی، یا البرید، با قاهره [الفسطاط] در تماس بود. این شهر همچنین مقر پلیس مخفی (اصحاب الاخبار) و داعی محلی فاطمیان [شیعه] بود. دو مقام دیگر که حضورشان در این شهر گواهی شده، عامل (مدیر مالی) و زنمام (حسابرس) بودند که هر دو از سوی دولت در قاهره منصوب می‌شدند. ترکیب اجتماعی جمعیت رمله همچنان مبهم است، اما نخبگان محلی مسلمان، شامل بزرگان، قاضیان و شاهدان دادگاه، در آن وجود داشتند… در محرم ۴۱۴ق/مارس‌ـ‌آوریل ۱۰۲۳م، انوشتکین [الدزبری، برده‌سرباز ترک‌تبار نخبه در خدمت فاطمیان و فرماندار پیشین بعلبک و قیساریه] به فرمانداری جند فلسطین منصوب شد و عنوان والی جنگ فلسطین را یافت. آغاز فرمانداری او آرام بود و در آوریل ۱۰۲۴م، کاروان بزرگی از زائران خراسانی [سنی] که از مکه می‌آمدند، از راه ایله [عقبه امروزی] و از طریق رمله و دمشق به بغداد رفت. ([Lev 2006: 591])

Several Fatimid officials resided in Ramla during the Fatimid period (early eleventh century), including the governor, who is referred to as wali, meaning apparently the governor of Jund Filastin. The governor, through his military slave[-soldier] (ghulam), controlled the police force and kept contact with Cairo [Fustat] through the postal service, or the barid. The town was also the seat of the secret police (ashab al-akhbar) and the local Fatimid [Shi’ite] propagandist (da’i). Two other officials whose presence is attested to in the town were the fiscal administrator (‘amil) and auditor (zinumam), both of which were nominated by the government in Cairo. The social composition of the population in Ramla remains enigmatic, but there was a local Muslim elite made up of notables, judges and court witness … In Muharram 414/March‒April 1023, Anushtakin [al-Dizbari, an elite Turkish slavesoldier in Fatimid employ and a former governor of Baalbeck and Caesarea] was appointed as the governor of Jund Filastin, bearing the title of a military governor (mutawalli harb Filastin). The beginnings of his governorship were peaceful and, in April 1024, a large caravan of Khurasani [Sunni] pilgrims from Mecca travelled through Ayla [present-day ‘Aqabah] via Ramla and Damascus to Baghdad. (Lev 2006: 591)

با این حال، اوضاع امنیتی در دو ایالت جند فلسطین و جند الأردن به سرعت وخیم شد و در سپتامبر ۱۰۲۴، شورش قبیله‌ای بر سر شرایط نظام گردآوری مالیات (اقطاع) درگرفت؛ این نظام به رهبر بدوی بنی طیء، حسن بن الجراح، در منطقه بیت جبرین در ایالت فلسطین واگذار شده بود. در شمال فلسطین، بادیه‌نشینان به طبریه، پایتخت جند الأردن، حمله کردند و آن را غارت نمودند. آنان همچنین الرملة را اشغال کردند، اموال را به یغما بردند، سربازان گارнизون محلی را اعدام کردند و زنان و کودکان را به اسارت گرفتند. حسن بن الجراح پس از غارت شهر و ویران کردن صنایع صابون‌سازی و زیتون آن، پایتخت فلسطین را به آتش کشید: «فتح الرملة به دست بادیه‌نشینان فصلی تیره در تاریخ این شهر بود» (Lev 2006: 591). شورش‌های قبیله‌ای در این دو ایالت به‌صورت پراکنده تا سال ۱۰۲۹، یعنی پنج سال، ادامه یافت و موجب رنج و قحطی شد.

However, the security situation in the two provinces of Jund Filastin and Jund al-Urdun deteriorated quickly and, in September 1024, tribal rebellion erupted over the terms of the tax collection (iqta’a) system, which had been granted to the Bedouin leader of Banu Tayy, Hassan ibn al-Jarrah, over the Beit Jibrin region in the province of Filastin. In the north of Palestine the Bedouins attacked and looted Tiberias, the capital of Jund al-Urdun. They also occupied al-Ramla, looting property, executing the soldiers of the local garrison and enslaving women and children. After plundering the city and destroying its soap and olive industry, Hassan ibn al-Jarrah set fire to the capital of Palestine: ‘The Bedouin conquest of Ramla was a bleak chapter in the history of the town’ (Lev 2006: 591). The tribal uprisings in the two provinces lingered sporadically for five years until 1029 and caused hardship and famine.

اگرچه ناخرسندی از حکومت شیعی فاطمیان در فلسطین نه همگانی بود و حتی در میان علمای سنی اورشلیم آشکار نبود، این ناخرسندی در میان بادیه‌نشینان قبیله بنی طی و جامعه‌های مسیحی بسیار شدید بود؛ نخستین به دلایل اقتصادی و دومین به دلایل دینی. در آغاز سده یازدهم میلادی، حکومت فاطمیان در این سرزمین با یک سلسله شورش‌های قبیله‌ای، ناامنی گسترده و قحطی همراه شد که افزون بر زلزله سخت سال ۱۰۲۵، فلسطین را ویران کرد (گیل ۱۹۹۶: ۲۲، ۲۵–۲۷). تخریب کلیسای قبر مقدس در اورشلیم و کلیسای باشکوه سنت جورج در لود توسط خلیفه فاطمی الحاکم بامر الله در سال ۱۰۰۹ بخشی از یک کارزار عمومی علیه عبادتگاه‌های مسیحیان در فلسطین و مصر بود. سیاست‌های فاطمیان بر ولایت فلسطین اثری منفی گذاشت و این سیاست‌ها نه تنها انگیزه‌ای برای شورش‌های محلی شد، بلکه به تهاجم سلجوقیان به فلسطین در سال ۱۰۷۳ و صلیبیان لاتین در سال ۱۰۹۹ نیز انجامید.

Although resentment of the Shi’ite Fatimid rule in Palestine was not universal or even evident among the Sunni ulema of Jerusalem, this resentment was very strong among the Bedouins of Banu Tayy and the Christian communities – the former for economic reasons and the latter for religious ones. In the early 11th century the Fatimid rule in the country was marred by a series of tribal rebellions, widespread insecurity and famine which, in addition to the severe earthquake of 1025, devastated Palestine (Gil 1996: 22, 25‒27). The destruction of the Church of the Holy Sepulchre in Jerusalem and the splendid church of St George at Lydda by the Fatimid Caliph al-Hakim bi-Amr Allah in 1009 was part of general campaign against Christian places of worship in Palestine and Egypt. Fatimid policies adversely affected the province of Filastin and these policies became an impetus not only to local rebellions but also to the invasion of Palestine by the Seljuks in 1073 and the Latin Crusaders in 1099.

در سال ۱۰۲۹، پنج سال پس از اشغال رملہ توسط بدوی‌ها و چهار سال پس از زلزله‌ی ۱۰۲۵ که شهر را به‌شدت آسیب زد، و در اوج حکومت فاطمیان در فلسطین، از استان فلسطین که به‌شدت آسیب دیده بود، در گنیزهٔ قاهره‌ی کهن یاد شد؛ مجموعه‌ای از قطعات دست‌نوشته‌های یهودیان عرب که در انبار (گنیزه) کنیسه‌ی بن عزرا در الفسطاط، آن زمان پایتخت مصر، یافت شدند. این مجموعهٔ عظیم که به زبان‌های گوناگون، به‌ویژه عربی، عبری و آرامی نوشته شده و از سال ۸۷۰ میلادی در دورهٔ عباسیان آغاز شده و هزار سال را در بر می‌گیرد، به بزرگ‌ترین و متنوع‌ترین مجموعهٔ دست‌نوشته‌های سده‌های میانه در جهان بدل شد و گواهی بر شکوفایی فرهنگ یهودیان عرب در سایهٔ اسلام است. الفسطاط همچنین خانهٔ ابن میمون (میمونیدس، ۱۱۳۵ تا ۱۲۰۴)، فیلسوف بزرگ یهودی‌عرب زاده‌ی اندلس، ربی و رهبر جامعهٔ یهودیان عرب در مصر نیز بود. در سال ۱۰۲۹

In 1029, five years after the Bedouin occupation of al-Ramla and four years after the 1025 earthquake, which badly damaged the city, and at the height of the Fatimid regime in Palestine, the severely affected province of Filastin was referred to in the old Cairo Genizah, a collection of Arab Jewish fragments of manuscripts that were found in the storeroom (genizah) of the Ben Ezra Synagogue in al-Fustat, then the capital of Egypt. Written in various languages, especially Arabic, Hebrew and Aramaic, the massive collection, which began during the Abbasid period in 870 AD and covers a millennium, became the largest and most diverse collection of medieval manuscripts in the world and a testimony to the flourishing culture of Arab-Jews under Islam. Al-Fustat was also the home of Ibn Maimun (Maimonides, 1135‒1204) the great Andalusian-born Arab-Jewish philosopher, Rabbi and head of the Arab-Jewish community in Egypt. In 1029

خاخام سلیمان هاکوهن بن یوسف، که در اورشلیم زندگی می‌کرد، در نامه‌ای به پسرش ابراهام در فسطاط، به خساراتی اشاره می‌کند که فاطمیان هم به شهر الرملہ و هم به «سرزمین فلسطین» وارد کرده بودند. خاخام سلیمان از «وارد آمدن قحطی» یاد می‌کند، زیرا «در سرزمین فلسطینیان [یعنی ولایت فلسطین] هیچ غذایی یافت نمی‌شود و فقیران بسیارند» ([Gil 1996: 28‒29]).

the Jerusalem-based Rabbi Solomon ha-Kohen ben Yehosef, in a letter to his son Abraham in Fustat, refers to the damage inflicted by the Fatimids on both the city of al-Ramla and the ‘land of Palestine’: Rabbi Solomon refers to ‘the infliction of famine, for no food is to be found in the land of Philistines [i.e. the Province of Filastin] and there are many poor’ (Gil 1996: 28‒29).

در سال ۱۰۲۹ میلادی، فرمانده نظامی همه نیروهای فاطمی در فلسطین، متوالی حرب فلسطین، انوشتکین الدزبری، سپاهی از مصر آورد، نیروهای محلی فلسطین را گرد آورد و ارتش متحد بدوی‌ها را در العقوانه، نزدیک دریاچه طبریه، به‌طور قاطع شکست داد (گرینجر ۲۰۱۶: ۲۴۶)؛ منطقه‌ای که بخشی از ولایت جند الاردن بود. پس از این پیروزی‌های نظامی، سردار الدزبری قدرتمندترین والی فاطمی کل منطقه شام، از جمله فلسطین، شد. او با ایجاد پیوند با بزرگان محلی تا حدی در میان مردم محلی محبوب شد و توانست کل منطقه را زیر یک اقتدار واحد فاطمی متحد کند. مورخان مسلمان سده‌های میانه بر «حکومت عادلانه و رفتار منصفانه با مردم در شهرهایی که والی آن‌ها بود» تأکید کرده‌اند (لو ۲۰۰۳: ۵۵). برای نخستین و آخرین بار، تمام فلسطین و شام زیر فرمان یک والی فاطمی واحد قرار گرفت. او در سال ۱۰۴۲ در حلب درگذشت.

In 1029, the military commander of all the Fatimid forces in Palestine, Mutawalli Harb Filastin, Anushtakin al-Dizbari, brought an army from Egypt, collected local forces in Palestine and decisively defeated the combined Bedouin army at al-Uqhuwana near the Sea of Galilee (Grainger 2016: 246), an area which was part of the province of Jund al-Urdun. After these military successes, General al-Dizbari was the most powerful Fatimid governor of the whole region of al-Sham, Palestine included. He became fairly popular among the local population by forming alliances with the local notables and he managed to unite the whole region under a single Fatimid authority. Medieval Muslim historians have stressed al-Dizbari’s ‘just rule and fair treatment of the population in the towns he ruled as governor’ (Lev 2003: 55). For the first and last time, all of Palestine and al-Sham was ruled by a single Fatimid governor. He died in Aleppo in 1042.

پانزده سال بعد، قبر او به بیت‌المقدس منتقل شد.

Fifteen years later his grave was relocated to Jerusalem.

اگرچه درباره تحولات سیاسی فلسطین در نیمه دوم قرن یازدهم میلادی و پیش از تهاجم صلیبیان در سال ۱۰۹۹ اطلاعات اندکی در دست است، نامه‌های برجای‌مانده از genizah فسطاط نشان می‌دهد که محمد حسن بن علی الیازوری، اهل یازور، شهری در شرق یافا در ولایت فلسطین و از پیشین والیان الرمله، از سال ۱۰۵۰ تا ۱۰۵۸ در مقام وزیر دولت فاطمی خدمت می‌کرد؛ مقامی که پس از خلیفه فاطمی در مصر دومین جایگاه مهم به شمار می‌رفت. او همچنین شخصاً در امور القدس (اورشلیم)، پایتخت دینی فلسطین مسلمان، دخالت داشت (Gil 1996: 30).13

Although little is known about the political developments in Palestine in the second part of the 11th century, and prior to the Crusader invasion of 1099, letters from the al-Fustat Genizah show that Muhammad Hassan ibn ‘Ali al-Yazuri, from Yazur,12 a town east of Jaffa in the province of Filastin, and a former Governor of al-Ramla, served in the capacity of vizier of the Fatimid state, the second most important position after the Fatimid Caliph in Egypt, from 1050 to 1058. He was also personally involved in the affairs of the al-Quds (Jerusalem), the religious capital of Muslim Palestine (Gil 1996: 30).13

در میانه‌ی سده‌ی یازدهم میلادی، مسافر مسلمان ناصر خسرو که در سال ۱۰۴۷ به فلسطین فاطمی سفر کرد، شرح سفر هفت‌ساله‌اش در جهان اسلام سده‌ی یازدهم را نگاشت (سفرنامه؛ روزنامه‌ی سفر در سوریه و فلسطین). او نوشت:

In the middle of the 11th century Muslim traveller Nasir Khusro (Khusrau), who visited Fatimid Palestine in 1047, produced an account of his seven-year journey (Safarnama) through the Muslim world of the 11th century (Diary of a Journey through Syria and Palestine). He wrote:

یکشنبه، روز هلال ماه رمضان (اول مارس)، به رَمْلَه رسیدیم. از قیساریه تا رَمْلَه هشت فرسنگ است. رَمْلَه شهری بزرگ است، با دیوارهای محکم که از سنگ و با ملات ساخته شده، بسیار بلند و ضخیم، و دروازه‌های آهنین دارد که در آن باز می‌شود. از شهر تا کرانه دریا سه فرسنگ فاصله است.

Sunday, the day of the new moon of the month of Ramadan (the 1st of March), we came to Ramlah. From Caesarea to Ramlah is eight leagues. Ramlah is a great city, with strong walls built of stone, mortared, of great height and thickness, with iron gates opening therein. From the town to the sea-coast is a distance of three leagues.

ساکنان آب خود را از بارش باران تأمین می‌کنند، و در هر خانه مخزنی برای ذخیره‌ی آن وجود دارد، تا همیشه آب در دسترس باشد.

The inhabitants get their water from the rainfall, and in each house is a tank for storing the same, in order that there may always be a supply.

در میانه مسجد جامع نیز حوضی بزرگ قرار دارد؛ و هرگاه از آب پر شود، هر کس که بخواهد می‌تواند از آن بردارد. مساحت مسجد دویست گام در سیصد گام است.

In the middle of the Friday Mosque, also, is a large tank; and from it, when it is filled with water, anyone who wishes may take. The area of the mosque measures two hundred paces (Gam) by three hundred.

بر یکی از ایوان‌های آن (صُفّه) کتیبه‌ای است که بیان می‌کند که در پانزدهم محرم سال ۴۲۵ (دهم دسامبر ۱۰۳۳ میلادی) زلزله‌ای بسیار شدید آمد که شمار زیادی از ساختمان‌ها را ویران کرد، اما هیچ یک از افراد آسیبی ندید. در شهر رمله سنگ مرمر فراوان است و بیشتر ساختمان‌ها و خانه‌های شخصی از این مصالح ساخته شده‌اند؛ و افزون بر این، آنان بسیار زیبا مجسمه‌سازی و تزیین می‌کنند. اینجا مرمر را با اره‌ای بی‌دندانه می‌برند که با «شن مکه» به کار می‌افتد. آنان مرمر را در طول می‌برند، همان‌گونه که با چوب چنین می‌کنند، تا ستون‌ها را بسازند؛ نه در عرض. همچنین آن را به تخته‌هایی می‌برند. مرمرهایی که من اینجا دیدم از همه رنگ‌ها بودند؛ برخی رگه‌دار، برخی سبز، سرخ، سیاه و سفید.

Over one of its porches (suffah) is an inscription stating that on the 15th of Muharram, of the year 425 (10th of December, 1033 A.D.), there came an earthquake of great violence, which threw down a large number of buildings, but that no single person sustained an injury. In the city of Ramlah there is marble in plenty, and most of the buildings and private houses are of this material; and, further, … they do most beautifully sculpture and ornament. They cut the marble here with a toothless saw, which is worked with ‘Mekkah sand’. They saw the marble in the length, as is the case with wood, to form the columns; not in the cross; also they cut it into slabs. The marbles that I saw here were of all colours, some variegated, some green, red, black, and white.

در رملہ نیز انجیری خاص وجود دارد که هیچ انجیری در هیچ جای دیگر از آن بهتر نیست، و آن را به همه کشورهای اطراف صادر می‌کنند. این شهر رملہ در سراسر [الشام] و [المغرب] به نام فلسطین شناخته می‌شود۔ (خسرو ۱۸۸۸: ۲۱‒۲۲)

There is, too, at Ramlah, a particular kind of fig, than which no better exists anywhere, and this they export to all the countries round. This city of Ramlah, throughout [al-Sham] and the West [al-Maghreb], is known under the name of Filastin. (Khusrau 1888: 21‒22)

در دورهٔ پس از فاطمیان، نخستین پادشاهی لاتین اورشلیم (صلیبی) در سال ۱۰۹۹ میلادی تشکیل شد، تا سال ۱۱۸۷ دوام یافت و بخش بزرگی از فلسطین را در اشغال خود داشت. با این حال، تصور جند فلسطین به‌عنوان یک ایالت اداری، چنان‌که مورخ مسلمان ابن شداد (۱۱۴۵–۱۲۳۴ میلادی)، زندگی‌نامه‌نویس صلاح‌الدین (سالادین) و شاهد عینی نبردهای جنگ صلیبی سوم میان مسلمانان و صلیبیان، از آن یاد کرده، تا یورش مغول به فلسطین در نیمهٔ قرن سیزدهم میلادی بر جای ماند. به نظر می‌رسد قلمرو آن نیز از قرن دهم میلادی به بعد هم به سوی شرق، در ماوراء اردن، و هم به سوی جنوب‌شرقی گسترش یافته است ([The Encyclopaedia of Islam 1965, Vol. II: 911; also ibn Shaddad 2002]).

In the post-Fatimid period, the first (Crusader) Latin Kingdom of Jerusalem was created in 1099 and lasted until 1187 and occupied much of Palestine. Yet the conception of Jund Filastin as an administrative province, as mentioned by the Muslim historian Ibn Shaddad (1145–1234 AD), a biographer of Salah al-Din (Saladin) and an eye-witness of the Muslim‒Third Crusade battles, survived until the Mongol invasion of Palestine in the mid-13th century. Its territory also seems to have been expanded from the 10th century onwards both towards the east in Transjordan and in the southeast (The Encyclopaedia of Islam 1965, Vol. II: 911; also ibn Shaddad 2002).