۷.۵ حافظهٔ اجتماعی فلسطین در دورهٔ مملوکی و اوایل دورهٔ عثمانی: فلسطین در حافظهٔ اجتماعی محلی مسلمانان - فلسطین: تاریخ چهار هزار ساله | Quran Course

۷.۵ حافظهٔ اجتماعی فلسطین در دورهٔ مملوکی و اوایل دورهٔ عثمانی: فلسطین در حافظهٔ اجتماعی محلی مسلمانان - فلسطین: تاریخ چهار هزار ساله | Quran Course

در میان آنها ستونی سرخ و شگفت‌انگیز است که مردم می‌گویند مسیحیان آن را به سرزمین خود بردند، اما بعدها آن را گم کردند و سپس در جای خود در عسقلان یافت شد. از آنجا به شهر الرملہ رفتم که به آن فلسطین نیز می‌گویند؛ در قبلهٔ آن مسجدهایی است که می‌گویند سیصد پیامبر در آنجا دفن شده‌اند. از الرملہ به شهر نابلس رفتم... شهری پر از درختان و جویبارهای همیشگی، و یکی از ثروتمندترین شهرهای [الشام] از نظر زیتون. روغن آن از اینجا به قاهره و دمشق صادر می‌شود. در نابلس است که شیرینی خرنوب ساخته و به دمشق و جاهای دیگر صادر می‌شود... نابلس همچنین گونه‌ای خربزه دارد که به نام خود آن شهر خوانده می‌شود، میوه‌ای خوب و خوشمزه... از آنجا به عجلون رفتم... از میان غور گذشتم و کرانهٔ دریا را دنبال کردم تا به عکّا [Acre] رسیدم که ویران است... عکّا پیش‌تر پایتخت و بندر سرزمین فرنگیان [صلیبیان] بود... و با خود قسطنطنیه رقابت می‌کرد.

Amongst them is a wonderful red column, of which the people tell that the Christians carried it off to their country but afterwards lost it, when it was found at its place at Askalon. Thence I went on to the city of ar-Ramlah, which is also called Filastin, in the qibla of those mosques they say three hundred of the prophets are buried. From ar-Ramlah I went to the town of Nabulus ... a city with an abundance of trees and perennial streams and one of the richest in [al-Sham] for olives. The oil of which is exported thence to Cairo and Damascus. It is at Nabulus that the carob-sweet is manufactured and exported to Damascus and elsewhere ... Nabulus has also a species of melon which is called by its name, a good and delicious fruit ... Thence I went to Ajalun ... passing through the Ghawr, followed the coast to Akka [Acre] which is in ruins ... Akka was formerly the capital and port of the country of the Franks [Crusaders] ... and rivalled Constantinople itself. (Ibn Battuta 2005: 57‒58)

اما حافظهٔ اجتماعی و جغرافیای سیاسی فلسطین را شاید بیش از نویسندگان عرب که در دورهٔ مملوکی از فلسطین عبور می‌کردند، نویسندگان بومی و مسلمانِ فلسطینی که در این سرزمین زندگی می‌کردند زنده نگه داشتند. مجیر الدین العُلَیمی (۱۵۲۲–۱۴۵۶)، قاضی، مورخ و اهل بیت‌المقدس و فلسطینیِ مسلمان، در اواخر دورهٔ مملوکی و در اثر جامع خود «الأنس الجلیل بتاریخ القدس والخلیل» (حدود ۱۴۹۵)، به‌طور گسترده از سرزمین زادگاهش با نام «فلسطین» یاد می‌کند و این واژه را بیست‌ودو بار تکرار می‌کند. هرچند او نام «الأرض المقدسة» را نیز به کار می‌برد، هیچ نام جغرافیایی دیگری، مانند «الشام»، ذکر نمی‌شود. مجیر الدین منطقهٔ شام را به پنج ولایت متمایز تقسیم می‌کند که دو تای آن با فلسطین تاریخی و فلسطین امروزی مرتبط است:

But the social memory and political geography of Palestine were kept alive perhaps more vividly by indigenous Muslim Palestinian writers living in the country than by Arab writers travelling through Palestine during the Mamluk period. Writing during the late Mamluk period, Mujir al-Din al-ʿUlaymi ( 1522 ) (مجير الدين العليمي ‒1456), a Palestinian Muslim qadi, historian and Jerusamelite, in his comprehensive work The Glorious History of al-Quds and al-Khalil (al-Uns al-Jalil bi-Tarikh al-Quds wal-Khalil, c. 1495), extensively refers to his native country as Filastin, a term he repeats twenty-two times. Although he also uses the term Holy Land (al-Ard al-Muqaddasah), no other geographical names, such al-Sham, are mentioned. Mujir al-Din divides the al-Sham region into five distinct provinces, two of which are connected with historic and modern Palestine: