عبدالکریم رفیق، مورخ برجسته سوری که پیشگام استفاده از دفاتر دادگاه‌های شرعی (سجلات) به‌عنوان منابعی برای تاریخ اجتماعی و به‌ویژه تاریخ شهری بود و درباره سوریه و فلسطین عثمانی بسیار نوشت، چندین بار با واژه عربی «فلسطین» روبه‌رو شد (رفیق ۱۹۹۰؛ گربر ۲۰۰۸: ۵۱). از جمله منابع عربی رفیق درباره فلسطین در اواخر قرن نوزدهم، نسخه خطی عربی‌ای از سال ۱۸۷۹ نوشته نعمان قَسّاطلی، نویسنده دمشقی، با عنوان «الروضة النعمانية في الرحلة إلى فلسطين وبعض البلاد السورية» بود (رفیق ۱۹۹۰؛ گربر ۲۰۰۸: ۵۱) که مروری بر فلسطین در دهه ۱۸۷۰ به دست می‌دهد. این افزایش کاربرد اصطلاحات عربی «فلسطین» و «فلسطین» در نیمه دوم قرن نوزدهم، و ادراک فزاینده (محلی، منطقه‌ای و بین‌المللی) مبنی بر اینکه فلسطین/سرزمین مقدس مدرن با سوریه مدرن متمایز، و اگر نه جدا، بوده است، از جمله شاخص‌های متعدد تغییر پارادایم در ادراک از فلسطین در اواخر دوره عثمانی بود. با این حال، در ارتباط با «کاربرد» متنی واژه‌های فلسطین، فلسطین و فلسطین در منابع «ادبی-علمی» بومی به زبان عربی، همواره باید بافت فرهنگ شفاهی و سماعی عمدتاً پیشامدرن فلسطین را در نظر داشت. همچنین، و این نکته‌ای تعیین‌کننده است، برخلاف معرفی چاپخانه‌ها در اروپا در قرن پانزدهم – که به‌تدریج به سواد همگانی و انتشار انبوه انجامید – فلسطین نخستین چاپخانه‌های خود را پنج قرن بعد، در اواخر قرن نوزدهم، داشت؛ و به دنبال آن یکی از چاپخانه‌های معروف در یافا «مطبعة فلسطین» نام گرفت. از این رو، ناگزیر حجم تولیدات «ادبی-علمی» درباره فلسطین به زبان عربی پیش از اواخر قرن نوزدهم (در مقایسه با انبوه منابع به زبان‌های اروپایی) محدود بود.

‘Abdul-Karim Rafeq, a distinguished Syrian historian who pioneered the use of sharia (Islamic law) court records (sijillat) as sources for social and especially urban history and wrote extensively on Ottoman Syria and Palestine, came across the Arabic term Filastin on a number of occasions (Rafeq 1990; Gerber 2008: 51). Among Rafeq’s Arabic sources for late 19th century Palestine was an 1879 Arabic manuscript by Damascene author Nu’man al-Qasatli, entitled: ‘al-Rawda al-Numaniyya in the Travelogue to Palestine and some Syrian Towns’ (Rafeq 1990; Gerber 2008: 51), which provides an 1870s survey of Palestine. This increase in the use of the Arabic terminology of Falastin and Filastin in the second half of the 19th century and the growing perception (local, regional and international) that modern Palestine/Holy Land was distinct, if not separate, from modern Syria, were among the multiple indicators of the paradigm shift in the perception of late Ottoman Palestine. However, with reference to the textual ‘usage’ of the terms Filastin, Filistin and Falastin in indigenous ‘literary-scholarly’ sources in Arabic, the context of the predominantly pre-modern oral/aural culture of Palestine should always be kept in mind. Also, crucially, unlike the introduction of printing presses in Europe in the 15th century – which gradually led to mass literacy and mass publications – Palestine had its first printing presses five centuries later, in the late 19th century – and subsequently one famous printing press in Jaffa was called ‘Palestine Press’, مطبعة فلسطين‘ ’– therefore, inevitably the volume of ‘literary-scholarly’ output on Palestine in Arabic prior to the late 19th century (in comparison with the mountains of sources in European languages) was limited.

در پی عواملی گوناگون (که مهم‌ترین آن‌ها رقابت قدرت‌های اروپایی برای دست‌یابی به فلسطین/سرزمین مقدس و نفوذ واقعی آنان در آن بود)، نگرش فرمانروایان امپراتوری رو به زوال عثمانی نسبت به اهمیت فلسطین در نیمه دوم قرن نوزدهم به شدت دگرگون شد. این فرایند تدریجی بود و در فرهنگ‌های لغت ترکی عثمانی‌–انگلیسی اوایل و میانه قرن نوزدهم نیز بازتاب یافت: اصطلاح «سرزمین مقدس» اغلب به «فلسطین» ترجمه می‌شد. یکی از این فرهنگ‌های لغت اصلی در سال ۱۸۵۶ به دست سر جیمز ردهاوس با عنوان «فرهنگ لغت انگلیسی و ترکی» تهیه شد که بعدها مبنای بسیاری از فرهنگ‌های لغت ترکی‌–انگلیسی قرار گرفت. ردهاوس اصطلاح انگلیسی «Holy Land» را با خط عربی به «دار فلسطین» (دار فلسطين) یا «سرزمین فلسطین» ترجمه کرد (Redhouse 1856).⁸ در اصطلاحات اسلامی، که هم ردهاوس و هم مقامات عثمانی با آن آشنا بودند، صورت مفرد عربی «دار» می‌تواند به معنای «خانه»، «جا»، «سرزمین»، «کشور»، «منطقه» یا «قلمرو» باشد. این فرهنگ لغت به سفارش هیئت کمیسیونرهای آمریکایی برای مأموریت‌های خارجی تدوین شد که بزرگ‌ترین و مهم‌ترین سازمان مبلغ مذهبی آمریکایی در قرن نوزدهم بود. این هیئت در سال ۱۸۱۹ مأموریت جدیدی به فلسطین آغاز کرد. اما خود ردهاوس سال‌ها برای دولت عثمانی کار کرده بود؛ نخست در اواخر دهه ۱۸۲۰ به عنوان نقشه‌کش، سپس در سال ۱۸۳۴ به انگلستان بازگشت تا نخستین فرهنگ لغت عثمانی‌–انگلیسی خود را منتشر کند. در سال ۱۸۳۸ ردهاوس به استانبول بازگشت و برای دولت عثمانی به عنوان مترجم وزیر اعظم (در عمل نخست‌وزیر) و وزیر امور خارجه کار کرد. در سال ۱۸۴۰ ردهاوس به دریاسالاری عثمانی منتقل شد و عضو شورای دریایی عثمانی گردید. او در این سمت به سوریه‌–فلسطین رفت تا در ارتباطات میان ناوگان بریتانیا و ناوگان عثمانی، که در آن زمان نیروهای مصری تحت فرماندهی ابراهیم پاشا را در لوانت محاصره کرده بودند، یاری رساند. پس از پایان حکومت مصر بر فلسطین و سوریه در سال ۱۸۴۱، ردهاوس نشان فرمان امپراتوری سلطان، «افتار نیشانی»، را در سال ۱۸۴۱ دریافت کرد؛ این نشان یکی از نشانهای جوانمردی امپراتوری عثمانی بود. او تا سال ۱۸۵۳ در استانبول ماند و سپس به لندن بازگشت تا برای وزارت خارجه بریتانیا کار کند.

For a host of reasons (top of which was the European powers’ scramble for, and actual penetration of, Palestine/Holy Land), the perception of the importance of Palestine by the rulers of the shrinking Ottoman Empire began to change radically in the second half of the 19th century. This was a gradual process and was also reflected in Ottoman Turkish‒English dictionaries of the early and mid-19th century: the term ‘Holy Land’ was often rendered into ‘Filastin’. One such original dictionary was produced in 1856 by Sir James Redhouse, An English and Turkish Dictionary, which was later used as the basis for many Turkish‒English dictionaries, translated the English term ‘Holy Land’ into the Arabic script as ‘Dar Filastin’ دار فلسطين) ), or or ‘land of Palestine’; Redhouse 1856.).8 In Islamic terminology, with which both Redhouse and Ottoman officials were familiar, the Arabic singular form dar may mean ‘house’, ‘place’, ‘land’, ‘country’, ‘region’ or ‘territory’. This dictionary was commissioned by the American Board of Commissioners for Foreign Missions, the largest and most important American missionary organisation in the 19th century. The Board started a new mission to Palestine in 1819. But Redhouse himself had worked for the Ottoman government for many years, first as a draftsman in the late 1820s before he returned to England in 1834 to publish his first Ottoman‒ English dictionary. In 1838 Redhouse returned to Istanbul to work for the Ottoman government as an interpreter to the Vezir-i Azam (effectively Prime Minister) and the Minister for Foreign Affairs. In 1840 Redhouse was transferred to the Ottoman Admiralty and became a member of the Ottoman Naval Council. In this capacity, he went to Syria-Palestine to help with communications between the British and Ottoman fleets which at the time were blockading the Egyptian forces in the Levant under the command of Ibrahim Pasha. After the end of Egyptian rule in Palestine and Syria in 1841 Redhouse received the Sultan’s Imperial Order Iftar Nisani in 1941, one of the chivalric orders of the Ottoman Empire. He remained in Istanbul until 1853 before returning to London to work for the British Foreign Office.

یکی دیگر از شاخص‌های تغییر در نگرش به سرزمین فلسطین/سرزمین مقدس، اصلاحات اداری عثمانی در فلسطین بود؛ اصلاحاتی که تا حدی تحت فشار روزافزون متحدان اروپایی‌ای انجام شد که از امپراتوری عثمانی در مبارزه‌اش با اشغال مصر بر شام در سال‌های ۱۸۳۱ تا ۱۸۴۰ و در جنگ عثمانی‌ـ‌روسیه (کریمه) در سال‌های ۱۸۵۳ تا ۱۸۵۸ حمایت کرده بودند. «مرد بیمار اروپا» همچنین بیش از پیش زیر کنترل مالی قدرت‌های اروپایی قرار می‌گرفت، و نفوذ این قدرت‌ها در سرزمین مقدس/فلسطین نیز امکان توقف نداشت.

Another key indicator of the shift in the perception of the country of Palestine/Holy Land was the Ottoman administrative reorganisation in Palestine – reforms which were partly instituted under growing pressure from the European allies who had backed the Ottoman Empire in its struggle against the Egyptian occupation of the Levant in 1831‒1840 and during the Ottoman‒Russian (Crimean) War of 1853‒1858. The ‘sick man of Europe’ was also increasingly falling under the financial control of the European powers, whose penetration of Holy Land/Palestine was unstoppable.

ایالت‌ها (ولایت‌ها یا پاشالیک‌ها) از تقسیمات اداری اصلی امپراتوری عثمانی بودند؛ این تقسیم‌بندی از میانه‌ی قرن پانزدهم میلادی تا دهه‌ی ۱۸۶۰ میلادی دوام داشت و در رأس هر یک از آن‌ها مقامات عالی‌رتبه‌ای به نام والی، یعنی فرماندار کل، قرار داشت. در سال ۱۸۵۹ میلادی، یکی از اعضای انجمن سلطنتی جغرافیای بریتانیا در کتاب «A Gazetter of the World. Or Dictionary of Geographical Knowledge» (جلد ۱)، عکا را پاشالیکی از امپراتوری عثمانی و بخشی از فلسطین توصیف کرد.

Eyalets (provinces or pashaliks) were a primary administrative divisions of the Ottoman Empire, a division which lasted from the mid-15th century until the 1860s, and were headed by senior officials known as valis, or general governor. In 1859, in A Gazetter of the World. Or Dictionary of Geographical Knowledge (Vol. 1), a member of the British Royal Geographic Society, described Acre as a pashalik of the Ottoman Empire and a part of Palestine.

در دهه ۱۸۶۰ میلادی، امپراتوری عثمانی که به شدت تضعیف شده بود، این ایالت‌ها (eyalets) را با ولایت‌ها (vilayets؛ به عربی: ولایة) جایگزین کرد. هم ایالت‌ها و هم ولایت‌ها به سنجاق‌ها یا لواءها تقسیم می‌شدند. سنجاق‌ها نیز به قضاها تقسیم می‌شدند و قضاها خود به ناحیه‌ها (نواحی) تقسیم می‌شدند. در اوایل دهه ۱۸۷۰، عثمانی‌ها همچنین برای اورشلیم، همراه با چهار منطقه فرعی دیگر، یک وضعیت اداری ویژه ایجاد کردند که متصرفیه (به عربی: متصرفیة) یا متصرفلک (به ترکی عثمانی: mutasarriflik) نامیده می‌شد.

In the 1860s the greatly weakened Ottoman Empire replaced these eyalets with vilayets (Arabic: wilayah). Both the eyalets and vilayets were subdivided into sanjaks or liwas. The sanjaks were divided into qadas, which in turn were divided into nahiyahs. In the early 1870s the Ottomans also created a special administrative status for Jerusalem, together with four other sub-districts, called mutasarrifiyyah (Arabic) or mutasarriflik (Ottoman Turkish)

(Büssow 2011: 5؛ Abu-Manneh 1999: 36). اصلاحات اداری «دهه‌های ۱۸۶۰ و ۱۸۷۰» تحت تأثیر نفوذ فزایندهٔ اروپا معرفی شد و پس از جنگ ویرانگر کریمه (۱۸۵۳ تا ۱۸۵۶) رخ داد که روسیه، بریتانیا، فرانسه و امپراتوری عثمانی ضعیف‌شده را دربرمی‌گرفت.

(Büssow 2011: 5; Abu-Manneh 1999: 36). The administrative ‘reforms’ of the 1860s and 1870s were introduced under the impact of growing European influence and they followed the devastating Crimean War (1853‒1856), which involved Russia, Britain, France and the weakened Ottoman Empire.

علت فوری جنگ به کشمکش شدید قدرت‌های اروپایی بر سر فلسطین و بر سر «حقوق» اقلیت‌های مسیحی در سرزمین مقدس مربوط می‌شد. این رویدادهای فاجعه‌بار، همراه با رقابت قدرت بر سر سرزمین مقدس و بیت‌المقدس، فلسطین را در مرکز توجه هم در اندیشه اروپایی و هم در اندیشه عثمانی قرار داد. اصلاحات گسترده اداری عثمانی در دهه‌های ۱۸۶۰ و ۱۸۷۰، همراه با رقابت شدید اروپا بر سر سرزمین مقدس، نه تنها پیامدهای اداری برای فلسطین داشت، بلکه به تحول عمیقی در شیوه‌ای که فلسطین در دوره پایانی عثمانی درک، بازتعریف و تجربه می‌شد نیز انجامید.

The immediate cause of the war centred on the fierce struggle of European powers for Palestine and over the ‘rights’ of Christian minorities in the Holy Land. Combined with a power struggle for the Holy Land and Jerusalem, these cataclysmic events propelled Palestine to centre stage in both European and Ottoman thinking. The far-reaching Ottoman administrative changes of the 1860s and 1870s, combined with intense European rivalry over the Holy Land, not only produced administrative consequences for Palestine but also contributed to a profound shift in the way Palestine was perceived, reconfigured and experienced in the late Ottoman period.

تحوّل این روند با تغییر در برداشت و بازاندیشی از مفهوم فلسطین در دوران پایانی عثمانی آغاز شد (Tamari 2011) و در سازماندهی مجدد اداری و سرزمینی این کشور تجسم یافت.

The shift began with a change in the perception and reconceptualisation of Palestine in the course the late Ottoman period (Tamari 2011) and was embodied in the administrative and territorial reorganisation of the country.

الهام‌گرفته از تأسیس استان مستقل اداری «متصرفیۀ کوه لبنان» در سال ۱۸۶۱، «متصرفیۀ خودمختار بیت‌المقدس شریف» (به عربی: متصرفية القدس الشريف؛ به ترکی عثمانی: کودوس-ی شریف متصرفلغی)

Inspired by the creation of the independent administrative Mutasarrifate of Mount Lebanon in 1861, the autonomous Mutasarrifate of Noble Jerusalem (Arabic: متصرفية القدس الشريف ; Ottoman Turkish: Kudüs-i Şerif Mutasarrıflığı)

در سال ۱۸۷۲ میلادی، این منطقه با منزلت ویژهٔ اداری «متصرفیت» (mutasarrıflığı یا mutasarriflik) تأسیس شد. تغییر نگرش به فلسطین تا حدی در وسعت متصرفیت تازهٔ بیتالمقدس شریف بازتاب یافت. در آغاز، این متصرفیت دست‌کم پنج برابر بزرگ‌تر از سنجاق‌های نابلس و عکا با هم بود. این متصرفیت بسیار بزرگ هرگز قرار نبود سنجاق باشد، بلکه نوعی «ابرسنجاق» بود، در عمل یک ولایت (wilayah)، استانی مستقل و کاملاً جدا، که به‌طور چشمگیری با تقسیمات اداری تاریخی عثمانی در شام متفاوت بود. همچنین، وضعیت سیاسی متصرفیت بیتالمقدس شریف از جهت دیگری نیز یگانه بود: این متصرفیت تحت اقتدار مستقیم استانبول قرار داشت ([Büsso 2011]؛ [Khalidi, R. 1997: 174]).

was established in 1872 and given the special administrative status of mutasarrıflığı or mutasarriflik. The shift in the perception of Palestine was partly reflected in the scale of the new Mutasarrifate of Noble Jerusalem. To begin with it was at least five times bigger than the sanjaks of Nablus and Acre put together. This very large Mutasarrifate was never intended to be a sanjak but rather a kind of super sanjak, practically a wilayah, an independent province completely separate and remarkably distinct from the historic Ottoman administrative divisions of al-Sham. Also, the political status of the Mutasarrifate of Noble Jerusalem was unique in another respect: it came under the direct authority of Istanbul (Büsso 2011; Khalidi, R. 1997: 174).

بر اساس این اصلاحات اداری بنیادین و گسترده در فلسطین با رضایت یا حمایت فعال نخبگان محلی بانفوذ فلسطینی انجام شد (فاستر ۲۰۱۶الف). هیچ مخالفتی از سوی فلسطینیان محلی با جدا کردن اداری بیت‌المقدس و بخش عمده‌ای از فلسطین از منطقه شام ثبت نشده است. متصرفیت بیت‌المقدس شریف، علاوه بر ناحیهٔ بیت‌المقدس، از چهار ناحیهٔ بزرگ دیگر (قضا) تشکیل می‌شد: یافا، غزه، الخلیل (حبرون) و بئرسبع. این وسعت زیاد، آن را عملاً به یک استان جدید تبدیل می‌کرد که شهر مقدس بیت‌المقدس در مرکز آن قرار داشت. این شهر برای قرن‌ها در مرکز Provincia Palaestina، Palaestina Prima بیزانسی و استان عربی جند فلسطین بوده است؛ و مرکز استان متصرفیت بیت‌المقدس شریف، یعنی استانی جدید که اغلب با «فلسطین» در هم آمیخته یا برابر دانسته می‌شد، شد.

Crucially these radical and far-reaching administrative reorganisations in Palestine were carried out with the consent or active support of the influential local Palestinian elites (Foster 2016a). No local Palestinian opposition to administratively separating Jerusalem and much of Palestine from the al-Sham region was recorded. The Mutasarrifate of Noble Jerusalem consisted of, in addition to the district of Jerusalem, four other large districts (qadas): Jaffa, Gaza, al-Khalil (Hebron) and Beersheba. With its huge size, this made it effectively a new province, at the centre of which was the holy city of Jerusalem. The latter for many centuries had been central to Provincia Palaestina, Byzantine Palaestina Prima and the Arab province of Jund Filastin; it became the provincial capital of the Mutasarrifate of Noble Jerusalem, a new province which was often conflated or equated with ‘Palestine’.

در سال‌های ۱۹۱۱ تا ۱۹۱۲، جودت بیگ، فرماندار متصرفیت اورشلیم، نامه‌ای به روزنامه پرطرفدار «فلسطین» که در یافا منتشر می‌شد نوشت (فلسطین) و خود را «فرماندار فلسطین» خواند (فاستر ۲۰۱۶ب؛ همچنین کوشنر ۱۹۸۷).

In 1911‒1912 the Governor of the Mutasarrifate of Jerusalem, Cevdet Bey, wrote a letter to the popular Jaffa-based newspaper Falastin ( (فلسطين calling himself the ‘Governor of Palestine’ (Foster 2016b; also Kushner 1987).

در سال ۱۸۷۲ عثمانیان همچنین سنجاق‌های اداری نابلس و عکا را ایجاد کردند که هر دو، همراه با متصرفیت اورشلیم، پایه سرزمینی فلسطین تحت قیمومیت را در سال‌های ۱۹۱۷-۱۹۱۸ تشکیل دادند. با این حال، مورخان نتوانستند تشخیص دهند که هم ریشه‌های تاریخی فلسطین تحت قیمومیت و هم پایه سرزمینی سنجاق عکا به قرن هجدهم و به این واقعیت باز می‌گردند که ایالت (پاشالیک) عکا یک ایالت سنتی نبود که توسط مقامات عثمانی ایجاد شده باشد. ایالت عکا آفرینشی مدرن از اواسط قرن هجدهم بود. این ایالت در عمل توسط ظاهر العمر بر امپراتوری عثمانی تحمیل شد؛ او ارتش عثمانی را در جنگ شکست داد، در سال ۱۷۴۹ عکا را تصرف کرد و آن را پایتخت امارت خود در جلیل ساخت. این امارت، در عمل، جایگزین ایالت اداری قدیمی عثمانی صیدا شده بود. در واقع، مقامات ضعیف عثمانی بعدها ناچار شدند حکومت العمر را در بخش بزرگی از فلسطین به رسمیت بشناسند و او از سوی آنان رسماً عنوان «شیخ عکا، امیر ناصره، طبریه، صفد و شیخ تمام جلیل» را دریافت کرد (فیلیپ ۲۰۱۵).

In 1872 the Ottomans also created the administrative sanjaks of Nablus and Acre, both of which, together of the Mutasarrifate of Jerusalem, formed the territorial basis of Mandatory Palestine in 1917-18. However, historians failed to recognise that both the historical roots of Mandatory Palestine and the territorial basis of the sanjak of Acre go back to the 18th century and to the fact that the province (pashalik) of Acre was not a traditional province created by the Ottoman authorities. The province of Acre was a modern creation of the mid-18th century. It was effectively imposed on the Ottoman Empire by Dhahir al-ʿUmar, who militarily defeated the Ottoman army, occupied Acre in 1749 and made it the capital of his Galilee-based emirate. The latter, in effect, had replaced the old Ottoman administrative province of Sidon. In fact, the weak Ottoman authorities were subsequently forced to recognise al-ʿUmar’s regime in large parts of Palestine and he was officially granted by them the title of ‘Sheikh of Acre, Emir of Nazareth, Tiberias, Safed, and Sheikh of all Galilee’ (Philipp 2015).

پس از مرگ الظاهر عمر، احمد پاشا الجزار، که اکنون به‌طور رسمی به‌عنوان والی پاشالیک عکا شناخته می‌شد، همچون عمر از همان پایتخت، یعنی عکا، از سال ۱۷۷۶ تا مرگش در سال ۱۸۰۴ حکومت کرد. این میراث منطقه‌ای، اداری و قدرتِ قرن هجدهم تا قرن نوزدهم ادامه یافت و پایه‌ی شکل‌گیری سنجاق عکا شد.

After al-ʿUmar’s death, Ahmad Pasha al-Jazzar, now officially recognised as the Governor of the pashalik of Acre, continued to rule, as al‑ʿUmar, from the same capital, Acre, from 1776 until his death in 1804. This modern regional, administrative and power legacy of the 18th century persisted well into the 19th century and formed the basis of the sanjak of Acre.

در حالی که عثمانی‌ها، با پشتیبانی نخبگان محلی فلسطینی، می‌کوشیدند با ایجاد تمایزی مهم و روشن در تقسیمات اداری میان سنجق (عکا و نابلس) و متصرفیت (متصرفیت اورشلیم)، پیامی روشن منتقل کنند، برخی نویسندگان دیگر که در سایر موارد تیزبین بودند، همچنان، نادرست، از متصرفیت اورشلیم با عنوان «سنجق اورشلیم» یاد می‌کردند (ابو‌منه ۱۹۹۹). آشکار است که نام، وسعت و جایگاه متصرفیت اورشلیم سبب شده بود که این منطقه آگاهانه به‌عنوان یک «سنجق برتر» با جایگاهی ویژه و برجسته در نظر گرفته شود.

While the Ottomans, with the support of local Palestinian elites, sought to send a clear message by creating an important administrative distinction between sanjak (Acre and Nablus) and mutasarriflik (Mutasarrifate of Jerusalem), some otherwise perceptive authors continued to refer, rather inaccurately, to the Mutasarrifate of Jerusalem as the ‘Sanjak of Jerusalem’ (Abu-Manneh 1999). Clearly the naming, size and status of the Mutasarrifate of Jerusalem meant that it was consciously conceived as a ‘super sanjak’ with a particularly eminent status.

سازماندهی مجدد اداری عثمانی در فلسطین در دهه ۱۸۷۰ نیز سرنخ‌هایی آشکار از پیوندهای انکارناپذیر میان سیاست و اقتصاد فلسطین قرن هجدهم و فلسطین رو به تحول اواخر دوره عثمانی به دست می‌دهد. عکا و نابلس در بیشتر سده‌های هجدهم و نوزدهم مهم‌ترین مراکز تجاری و تولیدی فلسطین بودند و هر دو در تجارت جهانی پنبه و منسوجات فلسطین و الشام نقشی محوری داشتند. همچنین، و نکته‌ای تعیین‌کننده این است که عکا نزدیک به نیم قرن، از ۱۷۴۶ تا ۱۸۰۴، پایتخت دو رژیم تقریباً مستقل مبتنی بر فلسطین بود: رژیم ظاهر العمر و رژیم احمدپاشا الجزار. نکته جالب دیگر آن است که هنگام تأسیس دو سنجاق نابلس و عکا، این دو در آغاز تحت اقتدار سیاسی متصرفیت اورشلیم قرار گرفتند، نه دمشق (الشام). این امر آغاز شکل‌گیری مفهومی تازه از فلسطین را نشان می‌دهد که بر اندیشه‌ای واحد درباره سرزمین مقدس استوار بود؛ اندیشه‌ای که از قرن نوزدهم به تدریج اندیشه اروپایی را شکل داد و گفتمانی بود که هم مقامات عثمانی در فلسطین و هم نخبگان محلی فلسطینی به‌خوبی از آن آگاه بودند، و فلسطین تحت حکومت مستقیم یک متصرف منصوب از استانبول قرار گرفت.

Ottoman administrative reorganisation of Palestine in the 1870s also provides us with some clues as to the unmistakable links between the politics and economy of 18th century Palestine and that of evolving late Ottoman Palestine. Acre and Nablus were Palestine’s most powerful trade and manufacturing centres throughout most of the 18th and 19th centuries and both were central to Palestine’s and al-Sham’s global trade in cotton and textiles. Also, crucially, Acre had been the capital of two practically independent Palestinebased regimes, those of Dhaher al-ʿUmar and Ahmad Pasha al-Jazzar, for almost half a century from 1746 to 1804. Also, interestingly, when the two sanjaks of Nablus and Acre were established, they were initially placed under the political authority of the Mutasarrifate of Jerusalem, rather than that of Damascus (al-Sham). This suggests the beginning of a new conceptualisation of Palestine based on the idea of a unified Holy Land – an idea which began to shape European thinking in the 19th century and a discourse with which both Ottoman officials in Palestine and local Palestinian elites were acutely aware – subject to direct rule from an Istanbul-appointed mutasarrif.

مُتَصَرِّفِیّت و دو سَنجَق عَکّا و نابُلُس، در محافل محلی و بین‌المللی عموماً «فِلَسطین» نامیده می‌شدند.

The mutasarrifate and the two sanjaks of Acre and Nablus were commonly referred to locally and internationally as ‘Palestine’.

تصاویر و برداشت‌ها همواره بسیار قدرتمندند، و تقسیم جدید فلسطین/سرزمین مقدس به بخش‌های جنوبی و شمالی، ناخواسته یادآور تقسیمات تاریخی جنوب و شمال این سرزمین بود؛ هم در دوران بیزانس (با نام‌های نخستین Palaestina Prima و Palaestina Secunda) و هم در صدر اسلام (جند فلسطین و جند الأردن). با این حال، پارادوکسی در کار بود: هرچند سنجاق‌های عکا و نابلس به زودی به ولایت بیروت ملحق شدند، عمدتاً برای مقابله با مداخلات مستمر غرب در سرزمین مقدس/فلسطین، تأسیس میوتسارفیت اورشلیم (و نیز دو سنجاق نابلس و عکا) از سوی کنسول بریتانیا در اورشلیم، «تشکیل فلسطین به‌عنوان ایالتی جداگانه» ۹ تلقی و حتی چنین خوانده شد (ابو-منه ۱۹۹۹: ۳۹). مرزهای این ایالت مجزای فلسطین، یا سرزمین مقدس متحد، عمدتاً همان قلمروی بود که بعدها به فلسطین تحت قیمومیت (Mandatory Palestine) شهرت یافت ([Foster 2016b]).

Images and perceptions are always very powerful and the new south‒ north division of Palestine/Holy Land inadvertently echoed historic south‒month divisions of the country under both the Byzantines (with originally Palaestina Prima and Palaestina Secunda) and early Islam (Jund Filastin and Jund al-Urdun). Paradoxically, however, although the sanjaks of Acre and Nablus were soon to be attached to the wilayah of Beirut, mainly in order to counter persistent Western intervention in the Holy Land/Palestine, the creation of the Mutasarrifate of Jerusalem (as well as the two sanjaks of Nablus and Acre) were perceived and actually referred to by the British consul in Jerusalem as the creation of ‘Palestine into a separate Eyalet’9 (Abu-Manneh 1999: 39). The boundaries of this distinct Palestine eyalet, or unified Holy Land, were (by and large) the territory which became known as Mandatory Palestine (Foster 2016b).

رسمی طور پر عثمانی حکام، که از مداخلهٔ اروپایی‌ها در «سرزمین مقدس» عمیقاً نگران بودند، کوشیدند اصطلاح جغرافیایی فلسطین را به متصرفیت قدس شریف محدود کنند. در یک کتاب درسی جغرافیای عثمانی سال ۱۹۱۳ (مکاتب ابتدائیه، جغرافیای عثمانی، مطبعهٔ عامره، ۱۳۳۲ [۱۹۱۳/۱۹۱۴]، ص ۱۹۳)، نقشه‌ای آمده بود که متصرفیت قدس را برابر با فلسطین (‘Palestine’) نشان می‌داد.۱۰ با این حال، ترکیب سنجق‌های عکا و نابلس با استان یا متصرفیت قدس شریف، تصور کاملاً متفاوتی از فلسطین/سرزمین مقدس پدید آورد، و ترکیب نواحی اداری «سه در یکی» در دفتر ثبت دادگاه شرعی اسلامی قدس «ایالت القدس» (‘استان اورشلیم’) نامیده شد (ابو منه ۱۹۹۹: ۴۳).

Officially the Ottoman authorities, deeply concerned about European interference in the ‘Holy Land’, sought to confine the geographic term Filastin to the Mutasarrifate of Noble Jerusalem and a 1913 Ottoman geography textbook (Mekatib-i Ibtida’iye, Juğrafiya-i Osmani, Matbaa-i ‘Amire, 1332 [1913/1914], p. 193) had a map showing the Mutasarrifate of Jerusalem equated with فلسطين (‘Palestine’).10 However, the combination of the sanjaks of Acre and Nablus with the province or Mutasarrifate of Noble Jerusalem produced a radically different perception of Palestine/Holy Land and the combination of the ‘Three in One’ administrative districts was referred to in the register of the Islamic Sharia Court of Jerusalem as ‘Eyalet al-Quds’ (the ‘Province of Jerusalem’) (Abu-Manneh 1999: 43).

تداوم‌های تاریخی در تقسیم جغرافیایی فلسطین باید در نظر گرفته شود. تقسیم سه‌گانهٔ فلسطین عثمانی از جنوب (متصرفیت بیت‌المقدس شریف) تا شمال (سنجاق‌های نابلس و عکا به ترتیب) یادآور تقسیم‌های پیشین این سرزمین است، هم در دوران صدر اسلام (جند فلسطین و جند الاردن) و هم در دوران بیزانس (Palaestina Prima، Palaestina Secunda و Palaestina Salutaris) (Rosen-Ayalon 2006: 15). البته، ادراکات بسیار قدرتمندند و با نگاه تاریخی به گذشته، این برداشت از فلسطین/سرزمین مقدس در اواخر دورهٔ عثمانی به‌عنوان «سه در یک» – «یک متصرفیت و دو سنجاق در یک ایالت»، با محوریت بیت‌المقدس و به رهبری متصرفیت بیت‌المقدس – کاملاً بی‌پایه یا از نظر تاریخی بی‌سابقه نیست. از نظر تاریخی، این بازنمایی «سه در یک» از Provincia Palaestina را پیش‌تر در دوران بیزانس در اواخر عهد باستان دیده‌ایم، دورانی که در آن مفهوم سرزمین مقدس نیز پدید آمد و تثبیت شد. البته، «سه سنجاق» معادل «سه فلسطین» (Palaestina Prima، Palaestina Secunda، Palaestina Tertia) است؛ و بر پایهٔ قیاس خلاقانهٔ «سه در یک» شکل گرفته‌اند.

Historical continuities in the geographic division of Palestine should be kept in mind. The three-way division of Ottoman Palestine from south (Mutasarrifate of Noble Jerusalem) to north (the sanjaks of Nablus and Acre respectively) echoes previous divisions of the country under both early Islam (Jund Filastin and Jund al-Urdun) and the Byzantines (Palaestina Prima, Palaestina Secunda and Palaestina Salutaris) (Rosen-Ayalon 2006: 15). Of course, perceptions are very powerful and with historical hindsight this perception of late Ottoman Palestine/Holy Land as ‘Three in One’ – ‘One mutasarriflik and two sanjaks in one eyalet’, centred on Jerusalem and led by the Mutasarrifate of Jerusalem – is not entirely unjustified or historically unprecedented. Historically, we have already seen this ‘Three in One’ representation of Provincia Palaestina under the Byzantines in Late Antiquity, during which period the notion of the Holy Land also emerged and was consolidated. Of course, the ‘Three sanjaks’ are equivalent to the ‘Three Palestines’ (Palaestina Prima, Palaestina Secunda, Palaestina Tertia); they are based on the creative analogy of ‘Three in One’.

عثمانیان خود وارثان مستقیم بیزانس بودند و از تاریخ‌های بیزانسی و عربی خاورمیانه و فلسطین آگاه بوده‌اند.

The Ottomans were themselves direct heirs to Byzantium and would have been aware of Byzantine and Arab histories of the Near East and Palestine.

پس از این همه، کلیسای ارتدوکس «تمام فلسطین» که خودسر و مستقل بود و بر پایهٔ کلیسای اورشلیم قرار داشت، قرن‌ها زیر حکومت عثمانی فعالیت می‌کرد و پاتریارک‌های آن به رسمیت شناخته‌شده از سوی دولت عثمانی بودند. اما از دیدگاه امپراتوری یا استعمارگران بریتانیایی نیز می‌توان الگوی «سه در یک» را در شکل‌گیری عراق نوین دید؛ عراقی که پس از جنگ جهانی اول توسط بریتانیا تأسیس شد و از سه ولایت عثمانی بغداد، بصره و موصل ساخته شد، و بغداد به‌عنوان پایتخت، هم کانون عراق نوین بود و هم یادآور پایتخت بزرگ مسلمانان در دوران عباسیان. در مورد فلسطین نیز، برای بریتانیا (و همهٔ قدرت‌های اروپایی در قرن نوزدهم) اورشلیم هم مرجع تاریخی و هم کانون تصور نوین از فلسطین بود.

After all, the autocephalous and independent ‘All Palestine’ Orthodox Church, based on the Church of Jerusalem, operated for centuries under the Ottomans and its Patriarchs were officially approved by the Ottoman government. But from British imperial or colonial perspectives, we can also see the ‘Three in One’ analogy in the way modern Iraq was constituted by the British after the First World War, and constructed from the three Ottoman provinces of Baghdad, Basra and Mosul, with the capital Baghdad providing the focal point for modern Iraq as well as the historical reference to the great Muslim capital under the Abbasids. In the case of Palestine, for the British (as well as for all European powers in the 19th century) Jerusalem provided the historical reference and focal point for the modern conception of Palestine.

شش تحول مهم و مرتبط با یکدیگر در نیمه دوم قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم به عوامل «وحدت‌بخش» «ایالت سه‌گانه (فلسطین)» کمک کردند. این تحولات فلسطین یا سرزمین مقدس عمیقاً بر بازسازی عثمانی و اداره واقعی فلسطین تأثیر گذاشت. این تحولات عبارت بودند از:

Six important and closely related developments in the second half of the 19th and early 20th centuries contributed towards the ‘unifying’ factors of ‘Three in One (Palestine) Eyalet’. These Palestine/Holy Land developments deeply affected the Ottoman reorganisation and actual administration of Palestine. These developments were:

• زیارت گسترده و گردشگری انبوه در فلسطین.

• Large-scale pilgrimage and mass tourism in Palestine.

• ساخت سیستم‌های جدید جاده‌ای برای پذیرش ورود زائران مسیحی۔

• The construction of new road systems to accommodate the influx of Christian pilgrims.

• تأسیس هیئت‌های فلسطین/سرزمین مقدس، هم دیپلماتیک و هم کلیسایی.

• The establishment of Palestine/Holy Land missions, both diplomatic and ecclesiastical.

عکاسی جدید از فلسطین و سرزمین مقدس، کوه‌هایی از تصاویر تولید کرد و عاملی برای وحدت شد.

• The new Palestine/Holy Land photography produced mountains of images and played a unifying factor.

• تولید دانش درباره سرزمین مقدس (نقشه‌برداری بر پایه متون مقدس، بررسی‌های زمین‌شناختی و کاوش‌های باستان‌شناختی).

• Holy Land knowledge production (scriptural mapping, ordinance surveys and archaeological excavations).

• باستان‌شناسی فلسطین و کشفیات معروف باستان‌شناختی مرتبط با گستره و شکوه فلسطین بیزانسی (Palaestina)، مانند نقشه کف موزاییکی مَدَبا که در سال ۱۸۸۴ کشف شد.

• Palestine archaeology and famous archaeological discoveries related to the extent and splendour of Byzantine Palaestina, such as the Madaba Mosaic Floor Map, discovered in 1884.

شهر ناصره در اواخر قرن نوزدهم اهمیت بسیاری پیدا کرد، زیرا نخستین جاده‌های مدرن و سواره‌رو برای پاسخ‌گویی به سیل زائران مسیحی ساخته شد و جاده اصلی در جلیل پایین ساخته شد تا جایگاه‌های مقدس مسیحی ناصره، کفرکنا و طبریه را به هم متصل کند (کارمون ۱۹۶۰: ۲۵۱). ورود زائران مسیحی و گردشگران اروپایی به فلسطین، جلیل را بسیار نزدیک به سایر بخش‌های فلسطین پیوند داد. این امر در ساخت هفت برج ساعت به سبک اروپایی در قلب فضاهای عمومی شهرهای کلیدی فلسطین در اواخر دوره عثمانی دیده می‌شود (یافا، حیفا، عکا، ناصره، صفد، القدس و نابلس)؛ این برج‌ها میان سال‌های ۱۹۰۰ تا ۱۹۰۳ با ابتکار محلی و از سنگ‌هایی که در فلسطین استخراج شده بود ساخته شدند.

The town of Nazareth became very important at the end of the 19th century as the first modern carriage roads were built to serve the influx of Christian pilgrims and the main road was constructed in lower Galilee to connect the Christian holy places of Nazareth, Kafr Kanna and Tiberias (Karmon 1960: 251). The influx of Christian pilgrims and European tourists to Palestine linked the Galilee very closely with the rest of Palestine. And this can be seen in the construction of seven European-style clock towers at the heart of the public spaces of key cities of late Ottoman Palestine (Jaffa, Haifa, Acre, Nazareth, Safad, al-Quds and Nablus), built between 1900 and 1903 at local initiatives and from stones quarried in Palestine.

برای بزرگداشت بیست و پنجمین سال سلطنت سلطان عبدالحمید دوم، عثمانی، برج‌های ساعت به‌عنوان نمادهای نوین زمان‌سنجی و مدرنیته ساخته شدند. به‌جز برج ساعت قدس که انگلیسی‌ها در سال ۱۹۲۲ آن را منفجر کردند، این برج‌های ساعت همچنان نشانه‌های کلیدی مدرنیته فلسطینی باقی مانده‌اند. تأثیر زیارت و گردشگری انبوه مدرن در مقیاس صنعتی بر اداره فلسطین در اواخر دوره عثمانی را به سختی می‌توان اغراق‌آمیز دانست. در نتیجه، و شاید هم جای تعجب نداشته باشد، در سال ۱۹۰۶ دو ناحیه ناصره و طبریه در جلیل به مته‌صرفیت اورشلیم شریف پیوست، عمدتاً به این منظور که زیارت و گردشگری انبوه تازه از روسیه، اروپا و ایالات متحده را جای دهد و صدور یک روادید گردشگری واحد را برای زائران و مسافران مسیحی در فلسطین تسهیل کند (Bussow 2011: 70; Kark 1994: 131).

Designed to commemorate the silver Jubilee of the reign of the Ottoman Sultan ‘Abd al-Hamid II, the clock towers served as new symbols of modern time-keeping and modernity. With the exception of the clock tower of al-Quds — which was blown up by the British in 1922 — these clock towers have remained key landmarks of Palestinian modernity. The impact of the industrial-scale pilgrimage and modern mass tourism on the administration of late Palestine can hardly be overstated. Consequently, and, perhaps not surprisingly, in 1906 the two districts of Nazareth and Tiberias in the Galilee were attached to the Mutasarrifate of Noble Jerusalem, mainly in order to accommodate the new mass pilgrimage and tourism from Russia, Europe and the US and facilitate the issuance of a single tourist visa to Christian pilgrims and travellers in Palestine (Bussow 2011: 70; Kark 1994: 131).

آنها نه تنها پیوندها و «وحدت» میان مکان‌های مقدس مسیحی اورشلیم و مکان‌های مقدس جلیل (از جمله ناصره و طبریه) را تقویت کردند، بلکه همچنین شروع به تأثیرگذاری بزرگی بر اقتصاد سیاسی و تصورات جغرافیایی جدید این سرزمین کردند؛ تصوراتی که، همان‌گونه که در ادامه خواهیم دید، هم مقامات اروپایی و عثمانی در فلسطین و هم فلسطینیان بومی در آن سهیم بودند.

Not only had they reinforced the links between, and ‘unity’ of, the Christian holy sites of Jerusalem and those of the Galilee (Nazareth and Tiberias included). They also began to have a major impact on the political economy and the new geographical perceptions of the country – perceptions, as we shall see below, shared by European and Ottoman officials in Palestine as well as local Palestinians.

البته، در تمام نیمه دوم قرن نوزدهم، مقامات عثمانی در فلسطین مصمم بودند در برابر مداخلهٔ اروپاییان در سرزمین مقدس مقاومت کنند، و در عین حال یا تحت فشارهای شدید یا به دلیل تغییر اتحادهای عثمانی با قدرت‌های اروپایی، به قدرت‌های اروپایی امتیازاتی می‌دادند. از منظر تحولات فلسطینِ اواخرِ دورهٔ عثمانی، تصوّر بازسازی اداریِ عثمانی از فلسطین به‌عنوان استانی «سه‌در‌یک» که از دو سنجاق اداری و یک متصرفیت تشکیل می‌شد و مرکزیت آن با متصرفیت بیت‌المقدس شریف بود، آشکارا تأثیر بزرگی بر اندیشهٔ امپریالیستی بریتانیا در طول جنگ جهانی اول، و به‌ویژه پس از ۱۹۱۸، داشت. برای نمونه، در سال ۱۹۲۱ هربرت ساموئل، نخستین کمیسر عالی بریتانیا برای فلسطین، شورای عالی اسلامی را تأسیس کرد که از یک رئیس و چهار عضو تشکیل می‌شد، که از این میان دو نفر نمایندهٔ متصرفیت سابق بیت‌المقدس شریف و دو نفر باقی‌مانده نمایندهٔ سنجاق‌های سابق نابلس و عکا باشند.

Of course, throughout the second half of the 19th century Ottoman officials in Palestine were determined to resist European intervention in the Holy Land, while making concessions to European powers either under intense pressures or due to shifting Ottoman alliances with European powers. From the perspective of the changes in late Ottoman Palestine, the perception of the Ottoman administrative rearrangement of Palestine as a ‘Three in One’ province, consisting of two administrative sanjaks and mutasarriflik and centred on the Mutasarrifate of Noble Jerusalem, evidently had a major impact on British imperial thinking during the First World War but especially after 1918. For instance, in 1921 the first British High Commissioner for Palestine, Sir Herbert Samuel, established the Supreme Muslim Council which consisted of a president and four members, two of whom were to represent the former Mutasarrifate of Noble Jerusalem and the remaining two to represent the former sanjaks of Nablus and Acre.

این دو سنجاق و یک متصرفیت با سه ناحیهٔ اداری فلسطین عثمانیِ اواخر مطابقت داشتند (دامپر، ۱۹۹۴).

These two sanjaks and one mutasarriflik corresponded to the three administrative districts of late Ottoman Palestine (Dumper 1994).

در اواخر قرن نوزدهم، محور تغییر پارادایم در فلسطین عثمانیِ پایانی این تصور بود که متصرفیِ اورشلیم، به همراه سنجاق‌های نابلس و عکا، فلسطینِ تاریخی، یا سرزمین مقدس، را به کشوری مجزا متحد می‌کرد. این تصور تنها به نویسندگان اروپایی و فلسطینی محدود نمی‌ماند. از نظر سیاسی و راهبردی، این برداشت در سندی مهم از عثمانیان نیز دیده می‌شود: «فلسطین رساله‌سی» (Filastin Risalesi)، کتابچه‌ای نظامی که در آغاز جنگ جهانی اول برای توزیعی محدود میان افسران قول‌اردوی هشتم در فلسطین منتشر شد. این کتاب که بررسی جمعیتی و جغرافیایی استان فلسطین بود، نقشه‌های توپوگرافی، جدول‌های آماری و یک جغرافیای قومی-سرزمینی از فلسطین را دربرمی‌گرفت. همچنین نقشه‌ای کلی از کشور در آن آمده بود که در آن مرزهای فلسطین بسیار فراتر از مرزهای متصرفیِ اورشلیم گسترده شده بود. در سال ۱۸۷۲، مرزهای این متصرفیلیک با پنج قضا (قضاء) آن یعنی اورشلیم، یافا، غزه، بئرشِبَع و الخلیل، هم با تحدید بیزانسی پالستینای نخست و هم با تحدید اولیهٔ عربی-اسلامیِ جند فلسطین شباهت داشت. مرزهای شمالی در نقشهٔ «فلسطین رساله‌سی» رود لیتانی و شهر صور را دربر می‌گرفت. این نقشه تمامی جلیل و بخش‌هایی از جنوب لبنان را همراه با سنجاق‌های نابلس و عکا شامل می‌شد (تمری ۲۰۱۱).

Central to the paradigm shift in late Ottoman Palestine was the perception throughout the late 19th century that the Mutasarrifate of Jerusalem, together with the sanjaks of Nablus and Acre, unified historic ‘Palestine’, or the Holy Land, into a distinct country. This was not confined to European and Palestinian authors. Politically and strategically this conception was also evident from an important Ottoman document, Filastin Risalesi, a military handbook issued for limited distribution to the officers of the Eighth Army Corps in Palestine at the beginning of the First World War. A demographic and geographic survey of the Palestine province, the manual included topographic maps, statistical tables and a geo-ethnography of Palestine. It also contained a general map of the country in which the boundaries of Palestine extended far beyond the frontiers of the Mutasarrifate of Jerusalem. In 1872 the boundaries of this mutasarriflik, with its five districts (qadas) of Jerusalem, Jafa, Gaza, Beersheba and al-Khalil, had analogies to both the Byzantine delineation of Palaestina Prima and the early Arab Islamic delineation of Jund Filastin. The northern borders of the Filastin Risalesi map included the Litani River and the city of Tyre. The map encompassed all of the Galilee and parts of southern Lebanon, as well as the sanjaks of Nablus and Acre (Tamari 2011).