توسعه شهری و ساخت ساختمان‌های غیرنظامی و کلیساها در فلسطین در دوران سلطنت یوستینیانوس (۵۲۷ تا ۵۶۵ میلادی) به اوج خود رسید.

Urban development and the construction of civil buildings and churches in Palestine reached a zenith in the reign of Justinian (527 to 565 AD)

(Burns and Eadie 2001; Walmsley 1996) و نقشه موزاییکی مادابا یکی از قوی‌ترین نمادهای این شهری شدن فلسطین در این دوران چشمگیر دورهٔ باستانی متأخر است. این نقشه در سال ۱۸۸۴ میلادی، در جریان ساخت کلیسای یونانی ارتدکس جدید در مادابا (اردن کنونی) بر روی محل کلیسای بیزانسی پیشین آن، یعنی کلیسای سنت جورج، کشف شد. این نقشه مشهورترین و از کهن‌ترین شواهد مادی بازمانده برای کاربرد رسمی نام Palaestina در دورهٔ باستانی متأخر است. از آن زمان، کلیساهای بیشتری با موزاییک‌های کف در مادابا کشف شده‌اند که شبیه به موزاییک‌های یافت‌شده در کلیسای قبر مقدس در اورشلیم هستند. این شهر یکی از بزرگ‌ترین تمرکزهای موزاییک‌های دوران بیزانسی و اموی را در خود دارد و این موزاییک‌ها همچنین گواهی بر صنعت چشمگیر موزاییک‌سازی فلسطین در دوره‌های باستان، قرون وسطی و مدرن است (نگاه کنید به فصل هفتم). این نقشه که فلسطین، مصر و دریای مدیترانه را نشان می‌دهد و در مرکز آن توصیفی دقیق از شهر مقدس ایلیا کاپیتولینا (اورشلیم) آمده است، یکی از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناختی در مطالعهٔ فلسطین بیزانسی است. بخش باقی‌مانده نقشه، قدیمی‌ترین تصویر کارتوگرافیک اصلی بازمانده از Palaestina بیزانسی را در بر دارد.

(Burns and Eadie 2001; Walmsley 1996) and the Madaba Mosaic Map is one of the most powerful symbols of this urban Palestine during this spectacular era of Late Antiquity. Discovered in 1884, in the course of the construction of a new Greek Orthodox church in Madaba (present-day Jordan) on the site of its Byzantine predecessor, St George’s church, the map is the most famous and among the oldest surviving material evidence for the official use of the name Palaestina in Late Antiquity. Since then more churches with floor mosaics have been discovered in Madaba that are similar to those found in the Holy Sepulchre in Jerusalem. The city contains one of the greatest concentrations of mosaics from the Byzantine and Umayyad periods and these mosaics are also testimony to the spectacular Palestine mosaic industry, ancient, medieval and modern (see chapter seven). Showing Palestine, Egypt and the Mediterranean Sea, and featuring a detailed description of the holy city of Aelia Capitolina (Jerusalem) at its centre, being one of the most significant archaeological discoveries in the study of Byzantine Palestine, the remaining part of the map contains the oldest surviving original cartographical depiction of Byzantine Palaestina.

این بخش همچنین شامل جزئیاتی درباره برخی از شهرهای کلیدی فلسطین اول است، از جمله ایلیا کاپیتولینا، غزه، اسقلان و ائلوتروپولیس (بیت جبرین). این نقشه که به تاریخ ۵۶۰ تا ۵۶۵ میلادی است، در اصل در مقیاسی بزرگ (به اندازه ۱۵ در ۶ متر) ساخته شده و بخشی از کف موزاییکی کلیسای سنت جورج، در ماداها، در ۳۰ کیلومتری جنوب غربی عمّان، از کلیساهای اوایل دوره بیزانس بوده است. این نقشه موزاییکی توسط هنرمندان مسیحی محلی ساخته شد و هدف آن زائران مسیحی، مسافران و الهیدانان بود. در آن زمان ماداها که بخشی از استان اداری بیزانسی فلسطین اول بود، مقر یک اسقف مسیحی بود.

This part also contains details of some of the key cities of Palaestina Prima including Aelia Capitolina, Gaza, Ascalon and Eleutheropolis (Beit Jibrin). Dated 560‒565 AD, the map was created originally on a large scale (measuring 15 by 6 metres) and was part of the mosaic floor of the early Byzantine church of St George, Madaba, 30 kilometres to the south-west of ‘Amman. The mosaic floor map was created by local Christian artists and was aimed at Christian pilgrims, travellers and theologians. At the time Madaba, part of the administrative Byzantine province of Palaestina Prima, was the seat of a Christian bishop.

نقشه مادبا قطعهٔ مشهوری دارد که «οροι Αιγυπτου και Παλαιστινης» («مرز مصر و فلسطین») را نشان می‌دهد. بر این نقشهٔ تاریخی فلسطین در اواخر دوران باستان، هیچ اشارهای به اصطلاحات «کنعان» یا «سرزمین اسرائیل» دیده نمی‌شود. این نقشه (با «مرز مصر و فلسطین») نشانهٔ روشن دیگری است بر این‌که نام Palaestina در سراسر مسیحیت اولیه و اواخر دوران باستان، نام رسمی این سرزمین بوده است.

The Madaba Map has a famous extract showing ‘οροι Αιγυπτου και Παλαιστινης’ (the ‘border of Egypt and Palestine’). There is no mention of the terms ‘Cana’an’ or ‘land of Israel’ on this historic map of Late Antiquity Palestine. The map (with the ‘border of Egypt and Palestine’) is another powerful indication of the fact that the name Palaestina was the official name of the country throughout early Christianity and Late Antiquity.

نقشه مادبا بیلهٔ اِلوتِروپولیس را به صورت شهری با دیوار و سه برج نشان می‌دهد، با خیابانی خمیده که در بخش مرکزی آن رواقی ستون‌دار قرار دارد، و با یک کلیسای بزرگ (باسیلیکا). در قرن چهارم میلادی این شهر یک اسقف مسیحی داشت که بزرگ‌ترین قلمرو را در فلسطین اول (Palaestina Prima) در اختیار داشت. اسقف آن، ماکسیموس، در نخستین شورای نیقیه شرکت کرد که در سال ۳۲۵ به فرمان امپراتور کنستانتین اول برگزار شد. در دسامبر ۱۹۶۴، بنیاد فولکس‌واگن به انجمن آلمانی برای کاوش در فلسطین (Deutscher Verein für die Erforschung Palästinas) بودجه‌ای داد تا برای نجات نقشه مادبا کار کند. و همان‌طور که در فصل نهم خواهیم دید، این کشف شگفت‌انگیز و پرسروصدای سال ۱۸۸۴ که در آن زمان کلیسای ارتودوکس یونانی تمام فلسطین در اورشلیم نیز در آن نقش داشت، به احیای خاطرات فلسطین تاریخی نزد برخی روشنفکران ارتودوکس عرب فلسطینی در فلسطین اواخر دوران عثمانی نیز کمک خواهد کرد.

The Madaba Map shows Eleutheropolis as a walled city with three towers, a curving street with a colonnade in the central part and a large basilica. In the 4th century AD the city had a Christian bishop with the largest territory in Palaestina Prima. Its bishop Maximus attended the First Council of Nicaea which was convened in 325 by the Emperor Constantine I. In December 1964, the Volkswagen Foundation provided funding to the Deutscher Verein für die Erforschung Palästinas (German Society for the Exploration of Palestine) to work on saving the Madaba Map. And, we shall see in chapter nine, this sensational and widely publicised discovery of 1884, which, at the time, also involved the All Palestine Greek Orthodox Church of Jerusalem, would also contribute to reviving memories of historic Palestine among some Palestinian Arab Orthodox intellectuals in late Ottoman Palestine.