همان‌طور که پیش‌تر دیدیم، آگاهی ملی فلسطینی در اوایل قرن بیستم از هیچ پدید نیامد. این آگاهی به‌تدریج و طی دهه‌ها و از رهگذر تحولات مهمی شکل گرفت که در نیمه دوم قرن نوزدهم بر فلسطین و منطقهٔ پیرامون آن اثر گذاشت. با این حال، اهداف کلی ناسیونالیسم فلسطینی در دورهٔ پس از جنگ جهانی اول از خودمختاری و شهروندی برابر در چارچوب حکومت عثمانی، به مبارزهٔ ضداستعماری، رهایی و استقلال در دورهٔ قیمومت بریتانیا به‌طور بنیادین تغییر کرد.28

As we have already seen above, Palestinian national consciousness did not emerge out of the blue in the early 20th century. It emerged gradually across decades and through momentous developments which affected Palestine and the wider region in the second half of the 19th century. However the overall goals of Palestinian nationalism in the post-First World War period shifted radically from autonomy and equal citizenship under the Ottomans to anti-colonial struggle, liberation and independence during the British Mandatory period.28

بر این اساس، مقاومت فعال در برابر تهدید وجودی ناشی از مهاجرت صهیونیستی به فلسطین و استعمار شهرک‌نشینی آن در دوران قیمومیت، به محور جنبش ملی‌گرایانه فلسطینی تبدیل شد. بافت فلسطین پس از جنگ جهانی اول به‌شدت دگرگون شده بود. بریتانیایی‌ها که از ۱۹۱۷ تا ۱۹۱۸ فلسطین را اشغال کرده بودند، خود را به اهداف شهرک‌نشینی صهیونیستی، آن‌گونه که در اعلامیه بالفور نوامبر ۱۹۱۷ تدوین شده بود، متعهد کرده بودند. در سال ۱۹۲۰ کنفرانس سان‌ریمو، متشکل از چهار قدرت اصلی متفقین در جنگ جهانی اول، تصمیم گرفت متن اعلامیه بالفور را در متن قیمومیت بریتانیا بر فلسطین بگنجاند. جنبش ملی‌گرایانه فلسطین که در برابر تهدید وجودی تعهدات اعلامیه بالفور طرفدار صهیونیسم قرار گرفته بود، در همان آغاز ناچار شد با معضلی دائمی دست‌وپنجه نرم کند: آیا بر بعد سرزمینی فلسطینی هویت عرب فلسطینی تأکید کند یا بر بعد پان‌عربیستی آن.

Crucially, active resistance to the existential threat posed by Zionist immigration to and settler-colonialism of Palestine during the Mandatory period became central to the Palestinian nationalist struggle. The context of post-First World War Palestine had changed radically. The British, who occupied Palestine in 1917‒1918, had committed themselves to Zionist settler goals as framed in the Balfour Declaration of November 1917. In 1920 the San Remo Conference of the four Principal Allied Powers of the First World War decided to include the words of the Belfour Declaration in the text of the British Mandate over Palestine. In coming face to face with the existential threat of the pro-Zionist Balfour Declaration’s commitments, the Palestinian nationalist movement, early on, had to grapple with what was to become a perennial dilemma: whether to emphasise the territorial Palestinian or pan-Arabist dimensions of Palestinian Arab identity.

این معضل در تمام نیمه نخست قرن بیستم سیاست ملی‌گرایانه فلسطین را گرفتار کرد و تا دوران پس از نکبت نیز ادامه یافت.

This dilemma bedevilled Palestinian nationalist politics throughout the first half of the 20th century and was carried forward well into the post- Nakba period.

پس از جنگ جهانی اول، سازمان‌های مقاومت ملی‌گرای فلسطینی رو به فزونی نهادند. انجمن نهضت فلسطینی (النهضة الفلسطینیة)، سازمانی ملی‌گرای فلسطینی، در مارس ۱۹۱۹ در دمشق تأسیس شد. نخستین رئیس آن سالم التیبی بود که از اورشلیم به دمشق رفت، در انتظار تشکیل دولت امیر فیصل در این شهر. التیبی افسر ارشد ارتش عربی امیر فیصل بود و پدرش مفتی طولکرم بود. او بعدها در ریاست انجمن با سلمان عبدالرحمن، پسر شهردار طولکرم، جایگزین شد (Tauber 2007: 95). از دیگر رهبران انجمن محمد عزت دروزه از نابلس، عبدالقادر المظفر و رشدی الشاوا از غزه بودند. الشاوا اغلب میان دمشق، اورشلیم، یافا و غزه در رفت‌وآمد بود، همراه المظفر در سفرهایش به فلسطین می‌رفت، سلاح قاچاق می‌کرد و قیام علیه انگلیسی‌ها را تشویق می‌نمود. در سال ۱۹۱۹ گزارش شد که او ۱۰۰ قبضه تپانچه از دمشق به اورشلیم برای اعضای الفدائیة برد (Tauber 2007: 94).

In the post-First World War period, Palestinian nationalist resistance organisations began to proliferate. The Palestinian Revival Society (al-Nahdah al-Filistiniyyah), a Palestinian nationalist organisation, was founded in Damascus in March 1919. Its first president was Salim al-Tibi, who went from Jerusalem to Damascus in the anticipation of the formation of Emir Faisal’s administration in the city. Al-Tibi had been a senior officer in the Arab Army of Emir Faisal and his father was the mufti of Tulkarem. He was later replaced as a president of the society by Salman ‘Abdel-Rahman, the son of the mayor of Tulkarem (Tauber 2007: 95). Other leaders of the society were Muhammad ʿIzzat Darwazah from Nablus, ‘Abd al-Qader al-Muzaffar and Rushdi al-Shawa from Gaza. Al-Shawa travelled frequently between Damascus, Jerusalem, Jaffa and Gaza, accompanying al-Muzaffar on his trips to Palestine, smuggling arms and encouraging an uprising against the British. In 1919 it was reported he took 100 pistols from Damascus to Jerusalem for the members of al-Fida’iyyah (Tauber 2007: 94).

در سال‌های نخست دوران قیمومیت نیز رهبری ملی عرب‌های فلسطین «کنگرهٔ عرب فلسطین» (المؤتمر العربی الفلسطینی) را تشکیل داد؛ مجموعه‌ای از کنگره‌های ملی که توسط شبکه‌ای سراسری از کمیته‌ها و انجمن‌های محلی مسلمانان و مسیحیان فلسطینی سازماندهی می‌شد. میان سال‌های ۱۹۱۹ تا ۱۹۲۸، هفت کنگره در اورشلیم، حیفا، یافا و نابلس برگزار شد (Porath 1974). از سال ۱۹۲۰ تا ۱۹۳۴

Also in the early days of the Mandatory period the Palestinian Arab national leadership convened the Palestine Arab Congress (al-Mutamar al-‘Arabi al-Filastini), a series of national congresses organised by a nationwide network of committees and local Palestinian Muslim and Christian associations; between 1919 and 1928 seven congresses were held in Jerusalem, Haifa, Jaffa and Nablus (Porath 1974). From 1920 until 1934

کمیته اجرایی ملی کنگره، که مخالفت فلسطینیان با اعلامیه بالفور و سیاست‌های طرفدار صهیونیسم بریتانیا در فلسطین را هماهنگ می‌کرد، به ریاست موسی کاظم الحسینی، شهردار اورشلیم بین سال‌های ۱۹۱۸ تا ۱۹۲۰، اداره می‌شد. کمیته اجرایی و کمیته‌های محلی آن از حمایت گسترده مردمی برخوردار بودند، اما هرگز از سوی مقامات بریتانیایی به رسمیت شناخته نشدند. قطعنامه‌های سومین کنگره عرب فلسطین که از ۴ تا ۱۴ دسامبر ۱۹۲۰ در حیفا برگزار شد و بعدها در اوایل سال ۱۹۲۱ به وینستون چرچیل، وزیر مستعمرات بریتانیا، ارائه گردید، توسط ایلان پاپه به این شرح خلاصه شده است:

the national Executive Committee of the Congress, which coordinated Palestinian opposition to the Balfour Declaration and British pro-Zionist policies in Palestine, was headed by Musa Kazim al-Husayni, Mayor of Jerusalem between 1918 and 1920. The Executive Committee and its local committees commanded widespread public support but they were never officially recognised by the British authorities. The resolutions of the Third Palestine Arab Congress held in Haifa on 4‒14 December 1920, which were subsequently presented to British Colonial Secretary Winston Churchill in early 1921, were summarised by Ilan Pappe as follows:

شعار المؤتمر كان «المساواة مع انتداب العراق».

The slogan of the conference was ‘Equality with the Mandate of Iraq’.

متن قیمومیت عراق مقرر می‌داشت که این کشور مجلسی خواهد داشت که بر پایه اصل دموکراتیک «یک شهروند، یک رأی» انتخاب شود. این متن عراق را به‌عنوان یک «وطنی» (واحد ملی) به رسمیت می‌شناخت که سرانجام استقلال خواهد یافت. [شیخ سلیمان التاجی الفاروقی] برای حاضران توضیح داد که این‌ها ابتدایی‌ترین خواسته‌ها هستند، با این حال به دلیل اعلامیه بالفور، این خواسته‌ها از فلسطینی‌ها دریغ شده بود. (Pappe 2010: 208)

The text of Iraq’s mandate stipulated that it would have a parliament elected on the democratic principle of one citizen, one vote. It acknowledged Iraq as a watani (national entity) that would eventually become independent. [Sheikh Suleiman al-Taji al-Faruqi] explained to those gathered that these were the most elementary demands, yet they had been denied to the Palestinians because of the Balfour Declaration. (Pappe 2010: 208)

این کنگرهٔ سوم عرب فلسطین:

This Third Palestine Arab Congress:

میتوان آن را نقطهٔ آغاز جنبش ملی عرب فلسطین دانست؛ کنگرهای که در اواسط دسامبر ۱۹۲۰ در حیفا تشکیل شد و از حاکمان جدید بریتانیایی خواست حکومتی تأسیس کنند «که توسط مردم عرب‌زبانی که پیش از آغاز [جنگ] جهانی در فلسطین زندگی می‌کردند برگزیده شود». این کنگره ادعاهای [صهیونیستی] یهودیان نسبت به فلسطین را کاملاً و بی‌قید و شرط رد کرد. (Morris 2009: 88)

can be seen as the conceptive venue of the Palestine Arab national movement, meeting in Haifa in mid-December 1920, called on the new British rulers to establish a government ‘to be chosen by the Arabic-speaking people who had lived in Palestine before the beginning of the [world] war’. It completely, flatly rejected [Zionist] Jewish claims to Palestine. (Morris 2009: 88)

در فکر ملی فلسطینی معاصر، استمراری را می‌توان در برخی جنبه‌های نهادینه‌شدهٔ مبارزهٔ ملی فلسطین در دوران پیش از نکبت مشاهده کرد که در دوران پس از نکبت بازظهور یافتند. برای نمونه، در سال ۱۹۳۰، پس از قیام «براق» (هَبّة البُراق) در سال ۱۹۲۹،

Continuities in modern Palestinian national thinking can be seen in some of the institutionalised aspects of the Palestinian national struggle in the pre-Nakba period which re-emerged in the post-Nakba era. For instance, in 1930, following the 1929 ‘al-Burraq Uprising’ (Habbat al-Buraq)

در فلسطین، کشوری با اکثریت مسلمان، رهبری فلسطینی صندوق ملی عربی فلسطین (PANF) را تأسیس کرد. این صندوق که توسط الهیئة العربیة العلیا فلسطین بنیان گذاشته شد و به سرپرستی فؤاد صبا، فعال و حسابدار فلسطینی متولد عکا، اداره می‌شد، برخی گام‌های عملی مالی برداشت تا از فروش زمین به نهادهای ملی صهیونیستی در فلسطین جلوگیری کند. صندوق ملی عربی فلسطین سلف صندوق ملی فلسطین (PNF) بود که گسترده‌تر و با اهداف چندمنظوره‌تر بود.

in Muslim-majority Palestine, the Palestinian leadership set up the Palestine Arab National Fund (PANF). Established by the Palestine Arab Executive and led by Fouad Saba, a Palestinian activist and accountant born in Acre, the PANF took some practical financial steps to discourage land sales to Zionist national institutions in Palestine. The PANF was the antecedent to the much larger and more multi-purpose Palestine National Fund (PNF)

«تأسست منظمة التحرير الفلسطينية عام ۱۹۶۴ (انظر أدناه).»

set up by the PLO in 1964 (see below).

در دوران انتداب (استعماری)، طبیعی است که برخی از شخصیت‌های برجسته فلسطینی همچنان هویت فلسطینی را بخشی از هویت گسترده‌تر عربی منطقه شام و/یا هویت‌های فراعربی می‌دانستند. اما هویت‌های فراعربی یا شامی را در کل نمی‌توان جدا از هویت‌های سازنده و خاص آن‌ها، یعنی هویت فلسطینی، لبنانی، سوری و اردنی، درک کرد. افزون بر این، ایدئولوژی‌های فراعربی یا شامی نمی‌توانند وجود فلسطین تاریخی یا هویت فلسطینی عمیقاً ریشه‌دار، متمایز و ویژه را نفی کنند.

Understandably, during the Mandatory (colonial) period some leading Palestinian personalities continued to view Palestinian identity as part of wider Arab identity of the al-Sham region and/or pan-Arab identities. But pan-Arab or al-Sham identities as a whole cannot be understood in isolation from their constituent and particular (Palestinian, Lebanese, Syrian and Jordanian) identities. Furthermore pan-Arab or al-Sham ideologies cannot negate the existence of historic Palestine or the deeply rooted, distinct and particular Palestinian identity.