۸.۳ تاریخ نخبگان شهری در برابر تاریخ «از پایین»: رهبری نوین، تجارت پنبه‌ی فلسطین با اروپا و انقلاب صنعتی - فلسطین: تاریخ چهار هزار ساله | Quran Course

۸.۳ تاریخ نخبگان شهری در برابر تاریخ «از پایین»: رهبری نوین، تجارت پنبه‌ی فلسطین با اروپا و انقلاب صنعتی - فلسطین: تاریخ چهار هزار ساله | Quran Course

و همچنین اقتصاد دهقانی‌ای که به سوی صادرات به اروپا هدایت می‌شد، زیرا این بازار سودآورتر شده بود. این تحول در قرن هجدهم، کشاورزی و صنعت فلسطین را از معیشتی به تولید برای بازار بین‌المللی دگرگون کرد و رابطه‌ای نو میان شهرهای بزرگ‌تر و شهرک‌ها و صدها روستایی را پدید آورد که بیشتر مردم در آن زندگی و کار می‌کردند. این گسترش تجارت بین‌المللی با سرمایه‌داری رو به رشد اروپا، و تقاضای سیری‌ناپذیر بریتانیا برای پنبه کارخانه‌هایش، همچنین مدرنیته‌های آغازین را در فلسطین پدید آورد. دانش رایج درباره مدرنیته در جهان عرب بر سیاست نخبگان اعیان (اَعیان)، تهاجم ناپلئون یا ضعف‌های دولت عثمانی به‌عنوان ترکیبی از عوامل آغاز نوسازی در این منطقه تمرکز دارد (بارام ۲۰۰۷الف: ۱۶). افزون بر این، دانش رایجی که مورخان مطرح کرده‌اند این است که مدرنیته‌های آغازین در فلسطین نخست در قرن نوزدهم توسط مبلغان مسیحی و کاوشگران کتاب مقدس وارد شد، یا توسط نخبگان شهری‌ای منتشر شد که در مدارس به سبک اروپایی یا مدارسی که زیر حمایت عثمانی فعالیت می‌کردند آموزش دیده بودند. تنظیمات عثمانی (لفظاً «بازسازی‌ها») – دوره‌ای از اصلاحات بزرگ «از بالا» که در ۱۸۳۹ آغاز شد و با دوره نخست مشروطیت عثمانی در ۱۸۷۶ پایان یافت – و تأثیر آن بر فلسطین و شرق عربی گسترده‌تر، بیشترین توجه علمی را به خود جلب کرده‌اند. با این حال، شواهد نوین با رویکردهای نخبه‌گرایانه، رمانتیک‌-شرق‌شناسانه و کتاب‌مقدس‌گرایانه به تاریخ معاصر فلسطین در تضاد است. این شواهد نشان می‌دهد که اولاً آغاز مدرنیته‌ها در فلسطین قرن هجدهم بوده است؛ ثانیاً، حمله ناپلئون به فلسطین و محاصره عکا در سال ۱۷۹۹ از فرهنگ مادی و کالاهای اروپایی (از جمله منسوجات اروپایی) که در دوران حکومت ظاهر عمر و احمد جزار در بسیاری از مناطق شهری و روستایی فلسطین به‌طور گسترده در دسترس قرار گرفت، پیروی کرد و نه آن‌که پیشگام آن باشد (بارام ۲۰۰۷الف، ۲۰۰۷ب)؛ ثالثاً، اقتصاد «نو» و ابزارهای کشاورزی جدید فلسطین در اواسط قرن هجدهم پیش‌تر به‌طور قابل توجهی در تجارت بین‌المللی مدرن و اقتصاد سرمایه‌داری اروپایی ادغام شده بود، اقتصادی که با انقلاب‌های فناورانه و صنعتی بریتانیا پدید آمده بود.

as well as a peasant economy directed towards export to Europe, as this became the more lucrative market. This move during the 18th century transformed Palestinian agriculture and industry from subsistence towards production for the international market, and brought about a new relationship between (larger) cities and towns, and the hundreds of villages where most people lived and worked. This increasing international trade with the growing capitalism of Europe, and the insatiable British demand for cotton for its mills, also ushered in early modernities in Palestine. The conventional wisdom about modernity in the Arab world focus on the elite notable (a’ayan) politics, the Napoleonic invasion or the Ottoman state’s weaknesses as a mix of factors behind the start of modernisation in the region (Baram 2007a: 16). Furthermore, the conventional wisdom advanced by historians is that early modernities in Palestine were first imported by European missionaries and biblical explorers in the 19th century or disseminated by urban elites educated in European-style schools or schools which operated under Ottoman patronage. The Ottoman Tanzimat (literally ‘reorganisations’) – a period of major reforms ‘from above’ that began in 1839 and ended with the Ottoman First Constitutional era of 1876 – and their impact on Palestine and the wider Arab East have been given most scholarly attention. Yet the new evidence contradicts elitist, romantic Orientalist and biblicist approaches to modern Palestinian history. This evidence shows, first, that the start of modernities was in 18th century Palestine; second, that the Napoleonic invasion of Palestine and siege of Acre in 1799 followed rather than led the European material culture and commodities (including European textiles) which became widely available in much of urban and rural Palestine throughout the rules of al-ʿUmar and al-Jazzar (Baram 2007a, 2007b); third, that the ‘new’ economy and new agricultural tools of Palestine in the mid-18th century had already been significantly integrated within the modern international trade and European capitalist economy which had been ushered in by the British technological and industrial revolutions.

اگرچه انقلاب چاپ و انقلاب آموزشی اروپا تا اواخر قرن نوزدهم به فلسطین نرسید، انقلاب صنعتی انگلستان در قرن هجدهم و ظهور سرمایه‌داری اروپایی به‌طور مستقیم و عمیق بر اقتصاد فلسطین اثر گذاشت. این نیروهای نو همچنین به تغییر جهت فلسطین به سوی اروپا و شکل‌گیری یک اقتصاد سیاسی و دولت‌مندی تازه در فلسطینِ اواسط قرن هجدهم کمک کردند؛ دولت‌مندی‌ای که عملاً مستقل از امپراتوری عثمانیِ ضعیف‌شده بود و به رهبری رهبر فلسطینی ظاهر العمر الزیدانی (۱۶۸۹–۱۷۷۵) اداره می‌شد. زیدانی‌ها که اهل صفد بودند، با سنت‌های محلی و خاطرات اجتماعی ولایت صفد در دوران ممالیک آشنا بودند: «پادشاهی صفد» ( مملكة صفد ). این دولت‌مندی که با ارتشی حرفه‌ای و مدرن و بیشترِ دهقانان فلسطین پشتیبانی می‌شد، در برابر ارتش عثمانی ایستاد و آن را شکست داد و دولتی پدید آورد که توانست قدرت و حاکمیت عملی خود را بر بخش بزرگی از فلسطین امروزی تحمیل کند، هرچند بسیاری از نخبگان شهری فلسطین، در نابلس و اورشلیم، از آن ناخرسند بودند.

Although the European printing and educational revolutions did not catch up with Palestine until the late 19th century, the English Industrial Revolution of the 18th century and rise of European capitalism impacted on the economy of Palestine directly and profoundly. These new forces also contributed to the reorientation of Palestine towards Europe and creation of a new political economy and statehood in mid-18th century Palestine, a statehood that was effectively independent of the weakened Ottoman Empire, and which was headed by Palestinian leader Dhaher al-ʿUmar al-Zaydani (1689–1775). Natives of Safad, the Zaydanis would have been familiar with the local traditions and social memories of the province of Safad under the Mamluks: ‘Kingdom of Safad’ ( مملكة صفد ). Backed by a professional modern army and most of the Palestinian peasantry, the latter stood up to and defeated the Ottoman army and created a statehood which managed to impose its power and practical sovereignty on much of modern Palestine, despite being resented by many of the Palestinian urban elites of Nablus and Jerusalem.

در پرتو این تحولات چشمگیر در فلسطین، رویکرد «تاریخ از پایین» و «از درون» می‌تواند تا حدی ظهور ظاهر العمر الزیدانی و مدرنیته‌های نخستین در فلسطین را توضیح دهد، نه نظریه‌های مدرنیته‌ای که بر نخبگان فرهنگی شهرنشین در قرن هجدهم و نوزدهم یا بر فعالیت‌های مبلغان مسیحی اروپایی در فلسطین اواخر عثمانی تمرکز دارند؛ فعالیت‌هایی که در فلسطین شهری متمرکز بود، جایی که اکثریت مسیحیان فلسطینی در آن ساکن بودند. در واقع، می‌توان به آسانی ظاهر العمر را بنیانگذار مدرنیته‌های نخستین فلسطین و نوسازی اجتماعی آن دانست، و تنها شخصیت تأثیرگذار در آغاز بازجهت‌گیری مدرن فلسطین به سوی منطقه مدیترانه. در قرن هجدهم، اکثریت جمعیت فلسطین (که عمدتاً مسلمان بودند) دهقانانی بودند که در روستاها یا شهرک‌های کوچک زندگی می‌کردند، با چند مرکز تجاری بزرگ شهری. واژه‌ی «مدرن» در فلسطین قرن هجدهم «جدید» یا «تجدید» (نوسازی، نوآوری) بود و این حرکت در همین شهرک‌ها و روستاهای کوچک جلیل آغاز شد. رهبری محلی قدرتمند در جلیل قرن هجدهم و مدرنیته‌ها به شیوه‌های گوناگون خود را نشان دادند:

In view of these dramatic developments in Palestine, a history ‘from below’ and ‘from within’ approach can partly explain the rise of Dhaher al-ʿUmar al-Zaydani and early modernities in Palestine rather than theories of modernities which focus on metropolitan cultural elites in the 18th and 19th centuries or European missionary activities in late Ottoman Palestine, activities which centred on urban Palestine where the majority of the Palestinian Christians resided. Indeed al-ʿUmar can easily qualify as the founding father of early Palestinian modernities and social renewal, and the single most influential figure in the beginning of the modern reorientation of Palestine towards the Mediterranean region. In the 18th century the majority of the Palestinian population (predominantly Muslim) were peasants who lived in villages or small towns, with a few large urban trading centres. The term for ‘modern’ in 18th century Palestine was jadid (new) or tajdid (renewal, innovation), and it began in these small towns and villages of the Galilee. Powerful local leadership in 18th century Galilee and modernities manifested themselves in a variety of ways:

با الهام از الگوی امارت خودمختار و همسایه‌ی کوه لبنان (۱۵۱۶–۱۸۴۱)، رهبری مؤثر عُمَر (الظاهر) و حمایت مردمی بخش بزرگی از دهقانان فلسطینی، و روابط تجاری بین‌المللی با فرانسوی‌ها و انگلیسی‌ها، همگی به ایجاد یک «دولة قطریة» در فلسطین منجر شد؛ دولتی نوین که به دست عاملیت بومی هدایت می‌شد و بر پایه‌ی آن بنا شده بود، و اقتدارش از لبنان تا غزه گسترش داشت و پایتخت مدرنش عکا بود. این «دولة قطریة» فلسطینی، عکا را از روستایی کوچک به کلانشهری مستحکم و ثروتمند تبدیل کرد. در بیشتر سده‌ی هجدهم و اوایل سده‌ی نوزدهم، عکا به‌طور مؤثر و در عمل، نقش پایتخت دوم فلسطین مدرن را ایفا می‌کرد. واردات پنبه‌ی فرانسوی از فلسطین و واردات مشابه بریتانیایی پس از انقلاب صنعتی و ظهور فناوری‌های «نوین» بریتانیایی، که تقاضای سیری‌ناپذیری برای پنبه داشتند، همراه با تجارت نوین منطقه‌ای و بین‌المللی در پنبه، روغن زیتون، ابریشم و منسوجات، همگی به دگرگونی کشاورزی و فضاهای شهری فلسطین در بیشتر نقاط کشور کمک کردند. فضاهای شهری و محله‌های نوینی در شهرهای کلیدی مانند عکا و نابلس ایجاد شد که این شهرها را نه‌تنها به بزرگ‌ترین و ثروتمندترین مراکز فلسطین، بلکه در میان بزرگ‌ترین شهرهای الشام تبدیل کرد (Doumani 1995; Philipp 2001). بندر گسترش‌یافته‌ی عکا (همراه با بندر کوچک‌تر یافا) در بیشتر سده‌های هجدهم و نوزدهم، همچنان دروازه‌ی بین‌المللی اصلی ورود و خروج از فلسطین بود. پس از افول صنعت پنبه در فلسطین، عکا و نابلس در ساحل، همراه با القدس/اورشلیم، همچنان سه شهر «نوین» مهم در فلسطین بودند و همانگونه که در ادامه خواهیم دید، در بازسازی اداری عثمانی در دهه ۱۸۷۰ نقش محوری داشتند؛ متصرفیت اورشلیم شریف و سنجاق‌های عکا و نابلس در تحول پارادایمی (تکاملی) جدید در بازاندیشی فلسطین عثمانیِ متأخر نقشی کلیدی داشتند. انقلاب صنعتی بریتانیا نیز به طور غیرمستقیم به پیدایش نخستین «دولت» مبتنی بر جلیل در فلسطین در نیمه دوم سده هجدهم کمک کرد.

Inspired by the model of the neighbouring and autonomous Emirate of Mount Lebanon (1516‒1841), al-ʿUmar’s effective leadership, popular backing by much of the Palestinian peasantry and international trading relations with the French and British all brought about the creation of a dawlah qutriyyah in Palestine, a new state driven by and based on an indigenous agency, whose authority extended from Lebanon to Gaza, and whose modern capital was Acre. This Palestinian dawlah qutriyyah transformed Acre from a small village into a fortified and rich urban metropolitan centre. Throughout much of the 18th and early 19th centuries Acre, effectively and to all practical purposes, functioned as the second capital of modern Palestine. French cotton imports from Palestine and similar British imports following the Industrial Revolution and the rise of ‘new’ British technologies, with their insatiable demand for cotton, together with the new regional and international trade in cotton, olive oil, silk and textiles, all helped transform Palestinian agriculture and urban spaces in much of the country. New urban spaces and neighbourhoods were created in key cities such as Acre and Nablus, making these cities not only into the biggest and wealthiest centres in Palestine but also among the largest cities of al-Sham (Doumani 1995; Philipp 2001). The newly expanded port of Acre (together with the smaller port of Jaffa) remained the main international gateway to and from Palestine throughout much of the 18th and 19th centuries. After the decline of the Palestine cotton industry, coastal Acre and Nablus, together with al-Quds/Jerusalem, were still the three most important ‘new’ urban centres in Palestine and were central to the Ottoman administrative reorganisation of the country in the 1870s, as we shall see below, the Mutasarrifate of Noble Jerusalem and the Sanjaks of Acre and Nablus were central to the new (evolutionary) paradigm shift in the reconceptualisation of late Ottoman Palestine. The British industrial revolution also contributed indirectly to the emergence of the first modern Galilee-based ‘state’ in Palestine in the second half of the 18th century.

تحوّلِ چشمگیرِ فلسطینِ مدرن به سوی منطقۀ مدیترانه/اروپا و رشدِ شتابانِ عکّای مدرن در قرنِ هجدهم، با ظهور و پیروزی‌های نظامیِ عُمَر (الظاهر عمر) در جلیل آغاز شد، که دهقانانِ فلسطینی از او پشتیبانی می‌کردند. دستیابیِ دهقانان به قدرتِ خودمختار در فلسطین، با تحولاتِ انقلابیِ فناورانه و صنعتیِ اروپا برانگیخته شد. شهر بندریِ ساحلیِ عکّا پیش‌تر پایگاهی مشهورِ جنگ‌های صلیبی بود. در قرن‌های پس از جنگ‌های صلیبی، این شهر در گمنامی فرو رفته بود و تا زمانِ فتحِ عثمانی، عکّای قدیم به دهکدۀ کوچکی از ماهی‌گیران بدل شده بود (فیلیپ ۲۰۰۱: ۱). در دورۀ مملوکیان و در سراسرِ آغازِ دورۀ عثمانی، شهرِ صفد جای عکّای قدیم را به‌عنوان پایتختِ اداریِ جلیل گرفته بود. با این همه، در میانۀ قرنِ هجدهم، عکّای مدرن نخستین مرکزِ عمده در امتدادِ سواحلِ مدیترانه‌ایِ فلسطین بود که پس از افولِ شدیدِ شهرهای ساحلی در دورۀ پس از صلیبی‌ها، در زیرِ حکومتِ ایوبیان و مملوکیان، به‌سرعت کارکردش را به‌عنوانِ یک شهرِ بندریِ «نو»، پویا و مهم از سر گرفت (روزن-ایالون ۱۹۹۸: ۵۲۰؛ فیلیپ ۲۰۰۱: ۱). اما تا سالِ ۱۷۸۵، عکّای مدرن به یکی از بزرگ‌ترین شهرهای فلسطین و سومین شهرِ بزرگِ الشام، پس از دمشق و حلب، بدل شده بود (فیلیپ ۲۰۰۱: ۱).

The spectacular reorientation of modern Palestine towards the Mediterranean region/Europe and the dramatic rise of modern Acre in the 18th century began with the emergence and military successes of al-ʿUmar in Galilee, backed by the Palestinian peasantry. The latter’s achievement of autonomous power in Palestine was spurred by revolutionary technological and industrial developments in Europe. The coastal port city of Acre had been a famous Crusade stronghold. In the centuries following the Crusades the city had slipped into oblivion and by the time of the Ottoman conquest old Acre had become a small fishing village (Philipp 2001: 1). Under the Mamluks and throughout the early Ottoman period the town of Safad replaced old Acre as the administrative capital of the Galilee. Yet in the middle of the 18th century modern Acre was the first of the major sites along Palestine’s Mediterranean coast that quickly renewed its function as a ‘new’, dynamic, major port city following the sharp decline of the coastal cities in the post-Crusader period under both the Ayyubids and Mamluks (Rosen-Ayalon 1998: 520; Philipp 2001: 1). But by 1785 modern Acre had become one of the largest cities in Palestine and the third largest city in al-Sham, after Damascus and Aleppo (Philipp 2001: 1).