۸.۶ حاکمیت اسمی در برابر حاکمیت عملی

۸.۶ حاکمیت اسمی در برابر حاکمیت عملی - فلسطین: تاریخ چهار هزار ساله | Quran Course

0% read · 6 min left

This chapter was translated automatically from English and may contain mistakes. Read the original

Show original

۸.۶ حاکمیت اسمی در برابر حاکمیت عملی

8.6 Nominal Sovereignty Versus Practical Sovereignty

by Nur Masalha6 min readViewed 215 times

امروزه در جهان عرب کشورهای متعددی وجود دارند که از نظر رسمی دارای حاکمیت هستند، اما همه آنها در زمینه سیاست خارجی واقعاً مستقل یا خودمختار نیستند. در مقابل، دولت الظاهر عمر در فلسطین، در جوهر و واقعیت دارای حاکمیت بود، هرچند از نظر اسمی هنوز بخشی از امپراتوری عثمانی به شمار می‌رفت.

Today there are many formally sovereign states in the Arab world, but not all of them are genuinely sovereign or independent when it comes to foreign policy. By contrast, al-ʿUmar’s state in Palestine was sovereign in substance and reality, while nominally still part of the Ottoman Empire.

اما امارت ظاهر العمر از سوی عثمانیان به‌عنوان امارتی خودمختار به رسمیت شناخته شد و در اوج قدرت خود در سال ۱۷۷۴ میلادی (یک سال پیش از کشته شدنش در بیرون عکا) قلمروش از جنوب لبنان در امتداد تمام سواحل فلسطین تا غزه گسترش یافت و بخش‌هایی از شمال ترانس‌اردن را نیز در برمی‌گرفت.

However, al-ʿUmar’s state was formally recognised by the Ottomans as an autonomous Emirate and at its peak in 1774 (a year before he was killed outside Acre) its territory extended from south Lebanon along the entire Palestinian coast to Gaza and included some regions in northern Transjordan.

ظاهر عمر الزیدانی که به سود دهقانان فلسطینی بود، راهبردهای نظامی و اتحادهای منطقه‌ای و بین‌المللی او (با امیران خودمختار دروزی کوه لبنان، مصر مملوکی و روسیه) تا حدی از کشمکش او با امپراتوری عثمانی و تا حدی از انحصار او بر صادرات پررونق پنبه و روغن زیتون به اروپا ناشی می‌شد، به‌ویژه صادرات پنبه خام به انگلستان پس از انقلاب صنعتی آن کشور و تقاضای رو به گسترش صنعت نساجی بریتانیا برای پنبه خام از فلسطین و شرق نزدیک. صعود عمر الزیدانی به قدرت در قرن هجدهم با رشد چشمگیر کشت پنبه در فلسطین و صادرات این محصول نقدی به فرانسه و انگلستان تسهیل شد. کاربرد پنبه برای پارچه به دوران پیش از تاریخ بازمی‌گردد و پنبه در مصر و ایران باستان کشت می‌شد و از دوران باستان نیز برای اعراب شناخته شده بود. طی قرن‌های متمادی از سده‌های میانه به بعد، فلسطین و جلیل منطقه‌ای عمده برای کشت پنبه بودند (Quataert 2002: 27; Le Strange 1890: 16‒19; 2014: 18‒19; al-Maqdisi 1994). مقدسی، تاریخ‌نگار فلسطینی، در قرن دهم میلادی به این واقعیت اشاره کرد که پنبه یکی از محصولات کشاورزی کلیدی فلسطین بود (به نقل از Le Strange 2014: 18‒19؛ همچنین Le Strange 1890: 16‒19; al-Maqdisi 1994).

Al-ʿUmar’s economic policies, which benefited the Palestinian peasantry, his military strategies and regional and international alliances (with the autonomous Druze Emirs of Mount Lebanon, Mamluk Egypt and Russia) were partly dictated by his struggle with the Ottoman Empire and partly by his monopolisation of the flourishing cotton and olive oil exports to Europe, especially raw cotton to England following its Industrial Revolution and the expanding British textile industry’s demand for raw cotton from Palestine and the Near East. Al-ʿUmar’s rise to power in the 18th century was facilitated by the considerable growth of cotton cultivation in Palestine and the export of this cash crop to France and England. The use of cotton for fabric is known to date back to prehistoric times and cotton had been cultivated in ancient Egypt and Persia, and it was also known to the Arabs since Antiquity. For many centuries since the Middle Ages Palestine and the Galilee had been a major area of cotton cultivation (Quataert 2002: 27; Le Strange 1890: 16‒19; 2014: 18‒19; al-Maqdisi 1994). Already in the 10th century AD Palestinian historian al-Maqdisi commented on the fact that cotton was one of the key agricultural products of Palestine (cited in Le Strange 2014: 18‒19; also Le Strange 1890: 16‒19; al-Maqdisi 1994).

در دوران مملوکی، کشت پنبه و تجارت بین‌المللی با فلسطین و الشام همچنان گسترده بود، اما در فلسطینِ اواخر دورهٔ عثمانی، به‌ویژه در قرن هجدهم، رونق یافت. امروزه سوق القطانین («بازار پنبه‌فروشان») — که با نام سوق امیر تنکز الناصری، فرمانروای مملوکی فلسطین و سوریه نیز شناخته می‌شود — در شهر قدیمی بیت‌المقدس، گواهی بنایی و نام‌شناختی بر تاریخ طولانی و اهمیت این صنعت پنبه‌ی فلسطین است. سوق القطانین در سمت غربی الحرم الشریف واقع شده است. این بازار به سال‌های ۷۳۶–۷۳۷ هجری قمری (۱۳۳۶–۱۳۳۷ میلادی) بازمی‌گردد و در بر دارنده برخی از زیباترین و غنی‌ترین معماری اسلامی بیت‌المقدس است. در میانهٔ سوق، امضای یکی از صنعتگرانی که در ساخت آن کار کرده‌اند دیده می‌شود. این کتیبه با خط نسخ عربی نوشته شده و چنین است: «خداوند بر او رحمت آورد، کار محمد بن احمد بن علیش.» سوق دو ورودی دارد، یکی در غرب و دیگری در شرق، که «باب القطانین» («دروازهٔ پنبه‌فروشان») نامیده می‌شود و به سمت غربی الحرم راه می‌یابد. سوق القطانین نه تنها در فلسطین، بلکه در سراسر خاور نزدیک، یکی از کامل‌ترین و زیباترین بازارهای قرون وسطایی به شمار می‌رود (Burgoyne 1987; Burgoyne and Abu al-Hajj 1979: 128–129).3

Sizeable cotton cultivation and international trade with Palestine and al-Sham continued in the course of the Mamluk period but flourished in late Ottoman Palestine, especially in the 18th century. Today Suq al-Qattanin (‘Market of the Cotton Merchants’) – also known as Suq of Amir Tankaz al-Nasiri, the Mamluk ruler of Palestine and Syria – in the Old City of Jerusalem is a monumental and toponymic testament to the long history and significance of this Palestinian cotton industry. Suq al-Qattanin is located on the west side of the Haram al-Sharif. The market dates from 1336–1337 AD and contains some of the most exquisite and richest Islamic architecture in Jerusalem. In the middle of the Suq there is the signature of one of the craftsmen who worked on its construction. Written in Arabic naskhi script, the inscription reads: ‘May God have mercy on him, the work of Muhammad bin Ahmad bin ‘Alish. The Suq has two entrances, one to the west and the other to the east, called Bab al-Qattanin (‘Gate of the Cotton Merchants’), which opens on to the west side of the Haram. Suq al-Qattanin is considered to be one of the most complete and beautiful medieval suqs not only in Palestine, but in the whole of the Near East (Burgoyne 1987; Burgoyne and Abu al-Hajj 1979: 128–129).3

از دوران جنگ‌های صلیبی، شام و شمال فلسطین از طریق شهرهای بندری مانند عکا، هم بازارهای منطقه‌ای و هم بازارهای اروپایی منسوجات را تأمین می‌کردند. کشت پنبه در فلسطین در طول دوران عثمانی ادامه یافت، اما در قرن هجدهم، زیر رهبری مؤثر ظاهر عمر، که وارد پرسودترین کالای جهان در آن زمان، یعنی پنبه، شد، به‌شدت رشد کرد. ظهور ظاهر عمر همزمان بود با افزایش تقاضای فرانسه و بریتانیا برای پنبه خام پس از انقلاب صنعتی در قرن هجدهم. سرمایه‌داری بریتانیا و صنایع تولیدی لنکашایر، بریتانیا را قادر ساخت تا به صدرنشین صادرکننده منسوجات تولیدشده تبدیل شود. از اواخر قرن هجدهم به بعد، شهر منچستر بریتانیا به دلیل سلطه صنعت پنبه در این شهر و نقش منچستر در قلب تجارت پنبه منطقه‌ای و بین‌المللی، به «کاتن‌پولیس» (شهر پنبه) ملقب شد. البته ادغام فلسطین در بازارهای مدرن اروپا و نظام سرمایه‌داری جهانی تحت سلطه بریتانیا، و واردات منسوجات از لنکашایر به فلسطین، چالشی بزرگ برای منسوجات تولیدشده در داخل فلسطین ایجاد کرد (دومانی ۱۹۹۵).

From the time of the Crusades the Levant and north Palestine had supplied both regional and European textile markets via port cities such as Acre. The cultivation of cotton in Palestine was maintained throughout the Ottoman period but grew dramatically in the 18th century under the effective leadership of al-ʿUmar, who got involved in the world’s most profitable commodity at the time: cotton. Al-‘Umar’s rise coincided with the rise of French and British demand for raw cotton following the Industrial Revolution in the 18th century. British capitalism and the manufacturing industries of Lancashire enabled Britain to emerge as the leading exporter of manufactured textiles. From the late 18th century onwards, the British city of Manchester acquired the nickname ‘Cottonpolis’ due to the cotton industry’s predominance within the city, and Manchester’s role at the heart of the regional and international cotton trade. Of course, the incorporation of Palestine into the modern European markets and British-dominated global capitalist system and import of textiles from Lancashire to Palestine posed a major challenge to the locally produced textiles in Palestine (Doumani 1995).

حکومت ظاهر العمر امری نوظهور بود. دستگاه اداری او از صادرات کالاهایی چون پنبه و روغن زیتون به خارج ثروتمند شد، و حکومتش این تجارت پرسود با اروپا را تحکیم و گسترش داد، به طوری که تا اواسط قرن هجدهم، تجارت منطقه‌ای و جهانی پنبه و منسوجات، شهر عکا، پایتخت او، و شهر نابلس در فلسطین را به بزرگ‌ترین و مرفه‌ترین شهرهای کشور و از بزرگ‌ترین شهرهای الشام بدل کرد (Doumani 1995; Philipp 2001). با وجود پیشرفت‌های عظیم فناورانه در اروپای قرن نوزدهم و افول پس‌ازآن اقتصاد پنبه در جلیل (Heyd 1942)، حتی در اواسط قرن نوزدهم، جیمز فین، کنسول بریتانیا در اورشلیم، در خاطرات سفرهای خود به فلسطین مرکزی و مثلث نابلس‌–جنین‌–طولکرم یاد کرد و خاطرنشان ساخت که مزارع پنبه‌ای که دیده بود «به‌زیبایی پاکیزه و منظم» بودند (Kamel 2015). در واقع، در نتیجه سیاست‌های ظاهر العمر، پنبه برای بیش از یک قرن، یعنی از دهه ۱۷۳۰ تا دهه ۱۸۶۰، همچنان عمده‌ترین کالای صادراتی فلسطین به اروپا باقی ماند.

Al-ʿUmar’s rule was of modern creation. His administration grew rich on foreign export of cotton and olive oil and his rule consolidated and expanded this lucrative trade with Europe and by the mid-18th century regional and global trade in cotton and textiles made his capital city of Acre and the Palestinian city of Nablus the biggest and the most prosperous cities in the country and among the largest cities of al-Sham (Doumani 1995; Philipp 2001). Despite the massive technological developments in Europe in the 19th century and subsequent decline of the cotton economy of the Galilee (Heyd 1942), even in the mid-19th century the British Consul in Jerusalem James Finn would recall his journeys in central Palestine and the Nablus‒Jenin‒Tulkarem triangle, and note that the cotton plantations he visited were ‘beautifully clean and orderly’ (Kamel 2015). In fact, as a consequence of al-ʿUmar’s policies, for over a century between the 1730s and 1860s cotton would remain the main export from Palestine to Europe.

پیش از سال ۱۸۵۲، فلسطین پنبهٔ خود را عمدتاً به منطقهٔ شام، ایتالیا، فرانسه و به میزان کمتر به انگلستان صادر می‌کرد. در سال ۱۸۵۹ یک فرهنگ جغرافیایی بریتانیایی گزارش داد که تنباکو، عدس، زیتون، پنبه و ابریشم در این پاشالیک [«بخشی از فلسطین»] به‌طور گسترده تولید می‌شود… تنها محصولات صنعتی، پارچه‌های ابریشمی و پنبه‌ای است. موقعیت این ناحیه برای تجارت بسیار مساعد است. صادرات عکا و بیروت، که بندرهای اصلی آن هستند، عبارت است از پشم، پنبه، ابریشم، تنباکو، صمغ‌ها، میوه‌های خشک، مازوج، ریشهٔ روناس و پوست. تجارت صادراتی عمدتاً با فرانسه و ایتالیا انجام می‌شود… این پاشالیک از ایجاد نوین است. در سال ۱۷۴۹ بخشی از پاشالیک صیدا بود، هنگامی که ظاهر، پسر عمر، یکی از شیوخ عرب، پس از حمله به عکا توانست کل پاشالیک را تحت فرمان خود درآورد.4

Before 1852 Palestine exported its cotton mainly to the al-Sham region, Italy, France and, to a lesser extent, England. In 1859 it was reported by a British geographical gazetteer that Tobacco, lent[ils], olives, cotton and silk, are extensively produced in this pash.[lik of Acre] [‘a part of Palestine’] … The only manufactures are silk and cotton fabrics. The situation of this district is highly favourable to commerce. The exports from Acre and Beirut, its principal ports, are wool, cotton, silk, tobacco, gums, dried fruits, gallnuts, madder-root, and skins. The export trade is principally carried on with France and Italy … This pash.[lik] is of modern creation. In 1749 it formed part of the pash.[lik] of Saida or Sidon, when Dhahir, son of Omar, an Arab Sheikh, having invaded Acre, succeeded in subduing the whole pash.[lik] to his way.4

از ساخته‌های دوران جدید، و شاید باشکوه‌ترین نمادِ فرهنگ فلسطینِ اوایلِ دورهٔ مدرن، مسجد سفیدِ عکای امروزی است که به مسجد الجزار معروف است و به قدرتمندترین نمادِ پایتخت مدرنِ شمالِ فلسطین بدل شد. این مسجد در سال ۱۷۸۱ میلادی، هجده سال پیش از حملهٔ ناپلئون به فلسطین ساخته شد و از نظر معماری متأثر از مساجد بزرگ عثمانیِ استانبول بود. نامِ آن (مسجد سفید) یادآور مسجد سفیدِ مشهورِ الرملہ بود، که در صدرِ اسلام پایتختِ جُند فلسطین، یعنی استانِ فلسطین، به شمار می‌رفت. مجموعهٔ مسجد سفیدِ عکا شامل یک دانشکدهٔ الهیاتِ اسلامی بود، که نخستین دانشکدهٔ از این نوع در فلسطین به شمار می‌آید. این مجموعهٔ مسجد و دانشکده، با الگوگیری از دانشکدهٔ الازهرِ قاهره و جدا شدن از مدرسه‌های سنتیِ قرون وسطایی اسلامی (مدارس) در اورشلیم، شامل اقامتگاهِ دانشجویان، یک دادگاهِ اسلامی و کتابخانهٔ عمومیِ بزرگی بود که همه از مالیات‌های محلیِ فلسطین و از تجارتِ پررونقِ منطقه‌ای و بین‌المللیِ پنبه و دیگر محصولاتِ نقدیِ فلسطین تأمین می‌شد. مسجد الجزار که با منظره‌ای باشکوه بر دریای مدیترانهٔ شرقی مشرف بود، همچنین بیانگرِ گرایشِ فلسطینِ مدرن به سوی اروپا بود، زیرِ تأثیرِ سیاست‌های تجارتِ بین‌المللی و برنامه‌های ساختمانیِ عظیمی که دو رهبرِ قدرتمند، العمر و الجزار، دنبال می‌کردند.

Of modern creation, and perhaps the most monumental symbol of the culture of early modern Palestine is the White Mosque of modern Acre, famously known as al-Jazzar Mosque, which became the most powerful symbol of the modern capital of northern Palestine. Constructed in 1781, eighteen years before the Napoleonic invasion of Palestine, and influenced architecturally by the grand Ottoman mosques of Istanbul, its namesake (the White Mosque) evoked memories of the famous White Mosque of al-Ramla, the capital of Jund Filastin, the province of Palestine throughout early Islam. The compound of the White Mosque included an Islamic theological academy, the first college of its kind in Palestine. Modelled on the al-Azhar university college of Cairo, and departing from the traditional medieval Islamic schools (madrasahs) of Jerusalem, the mosque/college compound contained student lodging, an Islamic court and a major public library, all paid for by Palestinian local taxes and by the flourishing regional and international trade in cotton and other cash crops of Palestine. Spectacularly overlooking the Eastern Mediterranean Sea, al-Jazzar Mosque was also a statement of the reorientation of modern Palestine towards Europe under the impact of the international trade policies and the monumental building programmes pursued by the two powerful leaders, al-ʿUmar and al-Jazzar.

سیاسی ثبات و نظام مالیاتی مؤثر و عادلانه‌ای که الظاهر عمر در شمال فلسطین برقرار کرد، و همچنین گسترش و دگرگونی شهرهای تاریخی‌ای چون عکا، طبریه و صفد، به تأسیس «حیفای مدرن» و تبدیل ناصره از روستای کوچکی به شهر بزرگی در فلسطین نیز انجامید. حیفای مدرن، یا «حیفای جدید» (حیفای الجدیده)، در سال‌های ۱۷۶۴ تا ۱۷۶۵ میلادی به دست الظاهر عمر بنا شد. این کار با انتقال ۲۵۰ ساکن محلی به روستای مستحکم حیفا، که ۲/۴ کیلومتر به شرق آبادی قدیمی قرار داشت، انجام شد. این روستای عرب فلسطینیِ «جدید/مدرن» هسته‌ی شهر مدرن حیفا شد که امروز سومین شهر بزرگ اسرائیل است (یزبک ۱۹۹۸). این روستای جدید در آغاز به زبان عربی «العماره الجدیده» (به معنای «ساختمان نو») نام گرفت؛ اصطلاحی که در قرن هجدهم برای ساختمان‌های مدرن در فلسطین به کار می‌رفت. ساکنان فلسطینی نخست این روستا را حیفای نو و بعدها به سادگی حیفا نامیدند. این روستای عربیِ نو به شهری عربی بدل شد که در قرن بیستم به شهر مدرن حیفا تبدیل گشت (سیکالی ۲۰۰۲الف، ۲۰۰۲ب؛ شارون ۲۰۱۳: ۲۶۲؛ ماریتی ۱۷۹۲: ۳۱۸). به همین ترتیب، دوران «نو» در حکومت الظاهر عمر، آغاز تاریخ مدرن فلسطین را نمادین کرد.

The political stability and effective and fair taxation system provided by al-ʿUmar in northern Palestine and the expansion and transformation of historic urban centres such Acre, Tiberias and Safad also led to the founding of ‘modern’ Haifa’ and the transformation of Nazareth from a small village into a major town in Palestine. Modern Haifa, or the ‘new Haifa’ (Haifa al-Jadidah), was founded by al-ʿUmar in 1764‒1765. This was done by moving the 250 local inhabitants to the fortified village of Haifa 2.4 kilometres to the east of the old hamlet.5 This ‘new/modern’ Palestinian Arab village became the nucleus of the modern town of Haifa (Yazbak 1998), today the third largest city in Israel. The new village was originally named in Arabic al-ʿImarah al-Jadidah (‘the New Construction’), a term applied to modern buildings in Palestine in the 18th century. Local Palestinians first called the village New Haifa and later simply Haifa. This new Arab village grew into an Arab town which in the 20th century developed into the modern city of Haifa (Seikaly 2002a, 2002b; Sharon 2013: 262; Mariti 1792: 318). In a similar vein, the ‘new’ era of al-ʿUmar’s state symbolised the beginning of the modern history of Palestine.