برای چندین قرن، ایلَه، همان شهر بندری امروزی العقبه در کنار دریای سرخ در اردن، بخشی از استان اداری اسلامی جند فلسطین بود که والی‌هایش (ولی‌ها) مسئول حفظ امنیت کاروان‌های زائران مسلمان از مکه، از راه ایلَه و الرَمله، تا دمشق و فراتر از آن نیز بودند. شواهد سکه‌شناختی و کتیبه‌ای امویان نشان می‌دهد که ایلَه در استان جند فلسطین شهری در صدر اسلام بود. ویرانه‌های ایلَه که در ابتدا شهری رومی و بیزانسی به نام آیلاس بود، اکنون در درون شهر بندری امروزی العقبه قرار دارد (رمضان ۲۰۱۰ب). «ایلَه در فلسطین» («آیلاس در پالستینای بیزانسی») همچنین دلیلی بود تا در چارچوب پروژه نام‌گذاری شهرک‌سازان اسرائیلی پس از ۱۹۴۸، شهرک جدید اسرائیلی نزدیک آن «ایلات» نامیده شود.

For several centuries Aylah, the present-day Jordanian port city of al-ʿAqabah on the Red Sea, was part of the Islamic administrative province of Jund Filastin, whose governors (walis) were also in charge of looking after the safety of the caravans of Muslim pilgrims from Mecca through Aylah and al-Ramla to Damascus and beyond. Umayyad numismatic and epigraphic evidence shows that Aylah was an early Islamic town in the province of Jund Filastin. Originally a Roman and Byzantine town called Aelas, now the ruins of Aylah lie within the present-day port city of al-ʿAqabah (Ramadan 2010b). ‘Aylah in Filastin’ (‘Aelas in Byzantine Palaestina’) was also the reason, within the Israeli settler toponymic project post-1948, for calling the nearby new Israeli settlement Eilat.

در «عقبه» جنوبی در فلسطین بیزانسی، که در جُند فلسطینِ اسلامی به «أیله» بدل شد، باید به روشنی از «ایلیا-فلسطین» شمالی (بیت‌المقدس) متمایز شود؛ همان که در دوران اسلامی ایلیا نامیده می‌شد و در دوران رومی و بیزانسی «آیلیا کاپیتولینا» نام داشت. أیله (Aelas) شهری بندری و پررونق در فلسطین بود که هم در دوران بیزانس و هم در دوران اسلامی زیر حکومت بود و در مرکز تجارت ادویه میان هند و جنوب عربستان قرار داشت. این شهر پس از فتوحات اسلامی اهمیت یافت. أیله-فلسطین که در موقعیتی راهبردی بر دریای سرخ قرار داشت، نزد جغرافی‌دانان قرون وسطای اروپا به «Mare Mecca» یا «دریای مکه» و «Sinus Arabicus» یا «خلیج عربستان» نیز شناخته می‌شد، و به یک شهر بندری بزرگ تجاری تبدیل شد و از کاروان‌های سالانه زائران مسلمان به مکه و بازگشت از آن (Lev 2006: 591) و نیز از پیوند منطقه شام با شبه‌جزیرهٔ عربستان و اقیانوس هند بهره فراوان برد. گفته می‌شود که سکه‌های اموی با نام «أیله فی فلسطین» در ایلیا-فلسطین نیز برای استفاده در شهر دریای سرخ و فراتر از آن ضرب می‌شد (Ramadan 2010a, 2010b). و جغرافی‌دان فلسطینی قرن دهم، المقدسی، پس از بازدید از أیله-فلسطین، آن را «بندری از فلسطین بر دریای چین» توصیف کرده است (Ramadan 2010a, 2010b). ترکیب منابع عربیِ مکتوب، شواهد سکه‌شناختی و کتیبه‌ای اموی و منابع بیزانسی، تصویر خوبی از چگونگی پیدایش جند فلسطین بزرگ عربی از ترکیب دو ایالت «پالستینای نخست» و «پالستینای سوم» به دست می‌دهد. در این زمینه شایان توجه است که پروکوپیوس قیصریِ فلسطینی، که اهل قیصریهٔ مَریتیما بود، پیش‌تر در سال ۵۶۰ میلادی نوشته بود:

Southern ‘Aelas’ in Byzantine Palaestina, which became ‘Aylah’ in Islamic Jund Filastin, should be clearly distinguished from the northern ‘Ilya-Filastin’ (Jerusalem) under Islam (Aelia Capitolina under the Romans and Byzantine). Aylah (Aelas) was a vibrant Palestinian port town under both the Byzantines and Muslims and at the centre of the Indian and South Arabian spice trade. Rising to prominence after the Islamic conquests, Aylah-Filastin, located strategically on the Red Sea – also known to medieval European geographers as Mare Mecca, or the Sea of Mecca, and Sinus Arabicus, or the Gulf of Arabia – developed into a major trading port town and benefited hugely from the annual caravans of Muslim pilgrims to and from Mecca (Lev 2006: 591) and from the linking of the al-Sham region with the Arabian Peninsula and Indian Ocean. Apparently, Umayyad ‘Aylah in Filastin’ coins were also minted in Iliya-Filastin for the use in the Red Sea town and beyond (Ramadan 2010a, 2010b) and 10th century Palestinian geographer al- Maqdisi, after visiting Aylah-Filastin, described it as ‘a port of Palestine on China Sea’ (Ramadan 2010a, 2010b). The combination of Arabic written sources, Umayyad numismatic and epigraphic evidence and Byzantine sources gives us a good idea about the way the large Arab province of Jund Filastin emerged out of the combination of two provinces of Palaestina Prima and Palaestina Tertia. In this regard, it is worth noting that Palestinian historian Prokopios of Caesarea Maritima had already written in 560 AD:

حدود فلسطین از جانب شرق تا دریایی امتداد دارد که دریای سرخ نامیده می‌شود. این دریا از هندوستان آغاز می‌شود و در این نقطه، در قلمرو رومیان، به پایان می‌رسد. در ساحل آن شهری به نام ایلاس [عَقَبه‌ی امروزی] قرار دارد، جایی که دریا، چنان که گفتم، به پایان می‌رسد و به خلیجی بسیار باریک بدل می‌شود. کسی که از آنجا به دریا وارد شود، کوه‌های مصر را در سمت راست خود دارد که به سوی جنوب کشیده شده‌اند؛ در سوی دیگر، سرزمینی خالی از انسان تا فاصله‌ای نامعلوم به سوی شمال گسترده است. و زمین در دو سوی دریا تا جزیره‌ای به نام ایوتابه، که نه کمتر از هزار استادیون از شهر ایلاس فاصله دارد، هنگام ورود به دریا دیده می‌شود.

The boundaries of Palestine extend toward the east to the sea which is called the Red Sea. Now this sea, beginning at India, comes to an end at this point in the Roman domain. And there is a city called Aelas [modern-day ‘Aqabah] on its shore, where the sea comes to an end, as I have said, and becomes a very narrow gulf. And as one sails into the sea from there, the Egyptian mountains lie on the right, extending toward the south; on the other side a country deserted by men extends northward to an indefinite distance; and the land on both sides is visible as one sails in as far as the island called Iotabe, not less than one thousand stades distant from the city of Aelas.

(پروکوپیوس، ۲۰۰۵)

(Prokopios 2005)

آیلَه-فلسطین در دوران اسلامی، گواهی از گستردگی و ثروت استان جُند فلسطین به دست می‌دهد؛ استانی که از دشت حاصلخیز مَرج ابن عامر در شمال، انباری غلات در فلسطین و منطقه‌ای که در آن زمان بخشی از جلیل پایین به شمار می‌رفت، تا العریش در صحرای سینا و تا شهر تجاری آیلَه-فلسطین بر ساحل دریای سرخ امتداد داشت. در واقع، استان جُند فلسطین بیشتر بخش‌های پالستینای نخست و پالستینای سوم را در بر می‌گرفت ([Avni 2014: 27]). جُند الأردن (جند الأردن)، یعنی «استان نظامی/اداری اردن»، که جانشین پالستینای دوم شد ([Blankinship 1994: 84; Avni 2014: 27])، با مرکزیت شهر فلسطینی طبریه (تیبریاس) تشکیل شد. این شهر که در فلسطین رومی بنیان نهاده شده و با نام یونانی خود، Τιβεριάς، شناخته می‌شد، در زمان عیسی مرکز منطقه‌ای جلیل بود و برای چندین قرن بعد نیز یکی از مراکز مهم فلسطین در تجارت، صنعت ابریشم و فعالیت‌های تفریحی باقی ماند.

Aylah-Filastin under Islam gives us some indication of the vastness and wealth of the province of Jund Filastin which stretched from the fertile plain of Marj Ibn ‘Amer in the north – a rich granary in Palestine and a region which at the time was considered part of lower Galilee – to al-‘Arish in Sinai and to the trading town of Aylah-Filastin on the Red Sea. In fact, the province of Jund Filastin encompassed most of Palaestina Prima and Palaestina Tertia (Avni 2014: 27). Jund al-Urdun ( جند الأردن ), ‘the Military/ Administrative Province of Jordan’, replacing Palaestina Secunda (Blankinship 1994: 84; Avni 2014: 27), was formed with its capital in the Palestinian city of Tabariyyah (Tiberias). Founded in Roman Palestine and known by its Greek name, Τιβεριάς, the city had been the regional capital of Galilee at the time of Jesus and would remain a key Palestinian centre of trade, silk industry and leisure activities for several centuries to come.

شهر طبریه همچنین مرکزی برای آموزش دینی یهودیت عربی و عبری باستان بود؛ زبانی که آن زمان دیگر زبان گفتاروزمره نبود و بیشتر زبان عبادت (لشون هکودش) به شمار می‌رفت، و در طبریه، تحت تأثیر جهانی‌شدنِ زبان عربی و اسلام، تدوین شد. در دوران اسلامی، شهرت طبریه به‌عنوان شهری چندفرهنگی، لذت‌جو و محلِ تفریح—که در نزدیکی چشمه‌های طبیعی آب گرم و حمام‌های سلامتی گرم قرار داشت—چنان بالا گرفت که دریاچه جلیل در زبان عربی به «دریای طبریه» (بحر طبریه و بعدها بُحیرة طبریه) شناخته شد. مانند فلسطین دوم، جند الاردن بیشتر جلیل و برخی سرزمین‌های آن‌سوی اردن را در بر می‌گرفت.

The city was also a seat of religious learning for Arab-Judaism and ancient Hebrew – then a language of liturgy (lashon hakodesh) rather than a day-to day spoken language – was codified in Tabariyyah under the globalising impact of Arabic and Islam. Under Islam the fame of Tabariyyah as a multicultural, hedonistic and leisure city –situated in the proximity of many natural thermal springs and hot health baths – became so great that the Sea of Galilee became known in Arabic as the ‘Sea of Tiberias’ (Bahr Tabariyyah and later Buhayrat Tabariyyah). Like Palaestina Secunda, Jund al-Urdun included most of the Galilee and some territories in Transjordan.

حجم کلی جُند الاردن تقریباً یک‌سوم فلسطین تحت قیمومیت بریتانیا (Mandatory Palestine) امروزی بود. با برخی تغییرات جزئی، این تقسیم‌بندی اداری فلسطین تا حمله صلیبیان به این سرزمین در سال ۱۰۹۹ تا حد زیادی بدون تغییر باقی ماند، هرچند در دوران فاطمیان، جُند الاردن عملاً از رَمله توسط «متولیِ حربِ فلسطین» اداره می‌شد.

The overall size of Jund al-Urdun was about one-third of modern Mandatory Palestine. With some minor changes this administrative division of Palestine remained largely unchanged until the Crusader invasion of the country in 1099, although under the Fatimids Jund al-Urdun was effectively ruled from al-Ramla by the Military Governor of Palestine .(متولي حرب فلسطين)

البته، عرب قرون وسطی با عهد عتیق و عهد جدید آشنا بودند. اما آنان نام تاریخی و رسمی واقعی این سرزمین، یعنی فلسطین (فلسطین)، را بر اصطلاح ایدئولوژیک عهد عتیق، یعنی «کنعان»، ترجیح دادند و میراث متنوع فلسطین و میراث مشترک شام را پذیرفتند و گرامی داشتند. نام‌شناسی عربی قرون وسطایی «فلسطین» با اصطلاح فرانسه باستان «Philistin» یکسان بود که از لاتین Philistina یا Philistinus یا Palaestina گرفته شده بود، و این نیز خود از نام رومی این ولایت، Palaestina، مشتق شده بود؛ نامی که بر پایه نام باستانی آن است و یادش در عهد عتیق و در زبان‌های باستانی گوناگون، یعنی Palashtu در زبان akkadی و Parusata در زبان مصری، حفظ شده است.

Of course, the medieval Arabs were familiar with the Old Testament and New Testament. But they opted for the real historical and official administrative name of the country: Palestine (Filastin) rather than for the ideological Old Testament term ‘Cana’an’, and they embraced and cherished the diverse heritage of Palestine and the shared heritage of the Levant. The medieval Arabic toponymy of Filastin was identical to the Old French term Philistin, which came from Latin Philistina or Philistinus or Palaestina which, in turn, derived from the Roman name of the province, Palaestina, based on the ancient name with its memory preserved in the Old Testament and a variety of ancient languages, the Akkadian Palashtu and Egyptian Parusata.