در موسم حج [حج مسلمانان]، هزاران نفر که نمی‌توانند به مکه سفر کنند، به بیت‌المقدس می‌آیند. آنان به حرم [الحرم] نزدیک می‌شوند و همان‌گونه که رسم است، قربانی می‌کنند. در برخی سال‌ها، بیش از ۲۰،۰۰۰ نفر [مسلمان] در اینجا حکم [حج] را به جا می‌آورند... مسیحیان و یهودیان نیز از سرزمین مسیحیان به اینجا می‌آیند. (ناصر خسرو، ۱۰۵۰ میلادی، به نقل از متار ۲۰۱۳: ۹۱۳)

During the season of pilgrimage [Muslim Haj], thousands who cannot travel to Mecca, come to Jerusalem. They approach the sanctuary [al-Haram] and offer sacrifices as is customary. In some years, over 20,000 [Muslim] people fulfil the [Haj] law here ... Christians and Jews come here too, from the land of the Christians. (Nasir Khusro, 1050 AD, cited in Matar 2013: 913)

جند فلسطین که یکی از ایالت‌های نظامی و اداری عربی-اسلامی بود، در دوران امویان و عباسیان بخشی از منطقهٔ شام به شمار می‌رفت؛ این ایالت‌ها اندکی پس از فتح مسلمانان بر لوانت در اواخر دههٔ ۶۳۰ میلادی سازمان یافتند. نام رسمی «جند فلسطین» از آغاز اسلام به‌طور همگانی توسط فرمانروایان مسلمان و والیان عرب فلسطین، جغرافی‌دانان، نقشه‌نگاران، مورخان، مترجمان، حک‌کنندگان، ضرابان سکه، زائران و بازرگانان عرب و مسلمان پذیرفته شد. همهٔ آنان بر میراث کلاسیک فلسطین و خاور نزدیک تکیه داشتند. مدیران، مورخان و جغرافی‌دانان عرب همچنین بسیاری از نام‌های باستانی مکان‌های فلسطین و بخش بزرگی از میراث کلاسیک یونان و عهد عتیق در لوانت را ترجمه و حفظ کردند.

The Arab Islamic province of Jund Filastin was one of the military/ administrative provinces of the Umayyad and Abbasid region of al-Sham, provinces organised soon after the Muslim conquest of the Levant in the late 630s. The official name, Jund Filastin, was universally adopted from early Islam onwards by Muslim rulers and Arab governors of Filastin (walis), Arab and Muslim geographers, cartographers, historians, translators, engravers, coiners, pilgrims and merchants. They all relied on the classical heritage of Palestine and the Near East. Arab administrators, historians and geographers also translated and preserved many of the ancient place names of Palestine and much of the classical heritage of Greece and Antiquity in the Levant.

زیارت اسلامی به بیت‌المقدس بسیار زود آغاز شد، و این امر به سبب شکوه و مرکزیت شهر مقدس و فلسطین دورهٔ اموی (۶۶۱–۷۴۹) تقویت گردید، که اهمیت آن را به سختی می‌توان بیش از اندازه بیان کرد. قبهٔ الصخره نخستین بنای یادمانی باشکوهی بود که اسلام اموی میان سال‌های ۶۸۸

Islamic pilgrimage to Jerusalem began very early and this was enhanced by the grandeur and centrality of the holy city and Umayyad Filastin (661‒749), which can hardly be overstated. The Dome of the Rock was the first monumental sanctuary erected by Umayyad Islam between 688

و ۶۹۱ (مورفی‌اوکانر ۲۰۱۲: ۲۷). امویان، همچون رومیان و بیزانسی‌ها، شهرنشینی را در فلسطین ترویج کردند. آنان همچنین به چندآیینی و میراث مشترک این سرزمین احترام می‌گذاشتند و بسیاری از سنت‌های اداری و سبک‌های معماری بیزانسی‌ها را ادامه دادند. برای مسلمانان عرب، همان‌گونه که برای مسیحیان بیزانسی، فلسطین (سرزمین مقدس؛ عربی:

and 691 (Murphy-O’Connor 2012: 27). The Umayyads, like the Romans and Byzantines, promoted urbanisation in Palestine. They also respected the multifaith and shared heritage of the country and continued many of the Byzantines’ administrative traditions and architectural styles. For the Muslim Arabs, as for the Byzantine Christians, Palestine (Holy Land: Arabic:

الأرض المقدسة [المقدسی ۲۰۰۲: ۱۳۵]؛ عبری: Eretz HaKodesh)

al-Ard al-Muqaddasah [al-Maqdisi 2002: 135]; Hebrew: Eretz HaKodesh)

و بیت‌المقدس، فضایی ویژه و مقدس بود. قداست و جایگاه محوری بیت‌المقدس در خود نام عربی آن نهفته است: بیت المقدس (خانهٔ مقدس) یا القدس (مقدس). بنا بر دیدگاه سنتی مسلمانان، قبله (به عربی: «جهت»)، یعنی جهتی که مسلمانان نخستین رو به آن نماز می‌گزاردند، در آغاز رو به حرم شریف در بیت‌المقدس بود. این شهر مقدس همواره کانون ارادت شدید اسلامی و زیارت بود.

and Jerusalem were a special, sacred space. The sanctity and centrality of Jerusalem is enshrined in its very Arabic name: Bayt al-Maqdis (the ‘house of the holy’) or al-Quds (the ‘holy’). According to the traditional Muslim view, the Qibla (Arabic: ‘direction’), the direction in which the first Muslims had prayed, originally faced the Noble Sanctuary in Jerusalem. The sacred city was always a focus of intense Islamic devotion and pilgrimage.

والیان ولایت جند فلسطین از سوی خلیفه منصوب می‌شدند. آنان مسئول فرماندهان ارتش، روحانیان مسلمان، مقامات مذهبی، مأموران مالیاتی، پلیس و مدیران کشوری در این ولایت بودند. اما فرمانروایان اموی، به‌ویژه خلفای مروانی، به‌طور شخصی به فلسطین توجه ویژه‌ای داشتند. خلفای اموی، همچون فرمانروایان مسیحی بیزانس، میان حوزه‌های «دنیوی» (سیاسی، این‌جهانی) و «مقدس»، و میان پایتخت‌های سیاسی (دنیوی/اداری/نظامی) و پایتخت‌های مقدس فلسطین تمایز روشنی قائل بودند. برای مسیحیان بیزانسی، این تمایز که در شورای نیقیه در سال ۳۲۵ رسمیت یافت، ساختار کلیسایی نسبتاً پیچیده و آشفته‌ای میان اسقف‌نشین اسقف‌اعظمی قیصریه‌پالستینا و اسقف‌نشین اسقف‌اعظمی ایلیا کاپیتولینا پدید آورد. با این حال، برای فرمانروایان اموی، تمایز میان پایتخت سیاسی/دنیوی/اداری و پایتخت مقدس جند فلسطین ساده‌تر و روشن‌تر بود. همچنین، گزارش‌های بعدی جغرافی‌دانان عرب از قرن دهم، به دیدگاه دوگانگی پایتخت (پایتخت اداری دنیوی در برابر پایتخت مذهبی) وزن بیشتری می‌بخشد.

The governors of the province of Jund Filastin were appointed by the Caliph. They were in charge of the army commanders, Muslim clergy, religious officials, tax collectors, police and civil administrators in the province. But the Umayyad rulers, especially the Marwani Caliphs, took a personal interest in Palestine. The Umayyad Caliphs, like the Byzantine Christian rulers, made a clear distinction between the ‘secular’ (political, worldly) and ‘sacred’ spheres and between the political (secular/ administrative/military) and sacred capitals of Palestine. For the Byzantine Christians that distinction, formalised at the Nicaea Council in 325, produced a rather complicated and confused ecclesiastical arrangement between the Archiepiscopal See of Caesarea-Palaestina and the Archbishopric of Aelia Capitolina. However, for the Umayyad rulers the distinction between political/secular/administrative and sacred capitals of Jund Filastin was simpler and more straightforward. Also, subsequent accounts by Arab geographers from the 10th century lends some weight to the secular-administrative versus religious capital (‘double capitals’)

اسی تصور کو اس کام میں فلسطین کے حوالے سے پیش کیا گیا ہے۔

concept in Palestine suggested in this work.

آیلیا کاپیتولینا تا سال ۶۳۸ میلادی، زمانی که اعراب شهر را فتح کردند، نام رسمی اورشلیم باقی ماند، و آنان بخش نخست آن نام را به «ایلیا» حفظ کردند.

Aelia Capitolina remained the official name of Jerusalem until 638 AD when the Arabs conquered the city and kept the first part of it as Iliya.

ایلیا (که بعداً بیت‌المقدس و القدس نامیده شد) پایتخت مقدس و مذهبی دولت امویان و فلسطین بود. خلفای اموی به بیت‌المقدس عشق می‌ورزیدند و آن را گرامی می‌داشتند، و گزارش شده است که معاویه (۶۰۲–۶۸۰ میلادی)، بنیان‌گذار سلسله اموی، خود را در بیت‌المقدس به خلافت اعلام کرده بود ([The Encyclopaedia of Islam 1965, Vol. II: 911]). امویان تلاش و منابع فراوانی را صرف توسعه بیت‌المقدس و سایر شهرهای فلسطین و آبادانی آن‌ها کردند.

Iliya (later Bayt al-Maqdis and al-Quds) was the sacred/religious capital of the Umayyad state and of Palestine. The Umayyad Caliphs loved and honoured Jerusalem, and Mu’awiyah (602–680 AD), founder of the Umayyad dynasty, was reported to have had himself proclaimed Caliph in Jerusalem (The Encyclopaedia of Islam 1965, Vol. II: 911). The Umayyads devoted a great deal of effort and resources to its expansion and the prosperity of Jerusalem and other Palestinian cities.

جالب اینجاست که خلفای مروانی امویان به فکر انتقال پایتخت خود از دمشق، شهر غیرمقدس، به شهر مقدس بیت‌المقدس افتادند. اگرچه این تصمیم به دلایل راهبردی کنار گذاشته شد، در مقدمات آن، به‌طور نمادین «کاخ‌های» بزرگی در مجاورت مسجد الأقصی ساختند. در کاوش‌هایی که بنیامین مزار، باستان‌شناس دانشگاه عبری، در دهه ۱۹۷۰ میلادی انجام داد، در جنوب و جنوب‌غربی الحرم الشریف (حرم شریف) بقایای شش بنای عظیم کشف شد؛ این بناها در هیچ‌یک از منابع مکتوب عربی که آن دوره را توصیف کرده‌اند، ذکری نشده بود. این بناها «کاخ» نام گرفتند، زیرا احتمالاً بخشی از مجموعه حکومتی و مرکز اداری حکومت اموی در بیت‌المقدس بوده‌اند.

Interestingly, the Umayyad Marwanid Caliphs considered relocating their capital from the secular capital Damascus to the holy city of Jerusalem. Although the move was abandoned for strategic reasons, in preparation they symbolically built their large ‘palaces’ adjacent to the al-Aqsa Mosque. In excavations carried out by Hebrew University archaeologist Benyamin Mazar in the 1970s, south and south-west of the al-Haram al-Sharif (the Noble Sanctuary) the remains of six massive buildings were uncovered; these buildings were not mentioned in any of the Arabic written sources describing the period. The buildings were labelled ‘palaces’ as they were probably part of the government complex and the administrative centre of the Umayyad government in Jerusalem.

هیچ چیز مشابه یا قابل مقایسه با این مجموعهٔ حکومتی در بیت‌المقدس اموی در مرکز سکولار جُند فلسطین، یعنی الرَّمْلَه، یافت نشد. خلفای مروانی همچنین مرکزیت بیت‌المقدس را در امپراتوری مسلمانان تجدید و تقویت کردند. اگر الرَّمْلَه مرکز اداری فلسطین مسلمان شد، بیت‌المقدس قلب مذهبی فلسطین مسلمان بود، و نیز قلب مذهبی بقیهٔ امپراتوری اموی. اکنون، علاوه بر زائران مسیحی که همچنان می‌آمدند، کاروان‌های زائران مسلمان نیز بودند که هزاران نفر از مغرب، ایران و حتی آسیای مرکزی به بیت‌المقدس می‌آمدند.

Nothing similar or comparable to this government complex in Umayyad Jerusalem was found in the secular capital of Jund Filastin, al-Ramla. The Marwanid Caliphs also renewed and enhanced the centrality of Jerusalem in the Muslim empire. If al-Ramla became the administrative head of Muslim Palestine, Jerusalem became the religious heart of Muslim Palestine, but also of the rest of the Umayyad Empire. Now, added to the Christian pilgrims who continued to arrive, were the convoys of Muslim pilgrims who came to Jerusalem in their thousands from the Maghreb, Iran and even Central Asia.

در میان معماری باشکوه و غیردینی امویان در ایلیا (بیت المقدس)، بزرگ‌ترین و چشم‌نوازترین کاخ نزدیک گوشه‌ی جنوب‌غربی حرم قرار داشت و مقر خلفای اموی بود که به‌طور منظم از شهر مقدس دیدن می‌کردند. گفته می‌شود این کاخ در دوران ولید بن عبدالملک (که از سال ۷۰۵ تا ۷۱۵ حکومت کرد) ساخته شده و شبیه دیگر کاخ‌های مستحکم اموی در فلسطین (نزدیک اریحا و طبریه) و سوریه است. این کاخ ۹۶ در ۸۴ متر مساحت داشت و با دیواری محافظ به ارتفاع ۳ متر، ساخته‌شده از سنگ‌های بزرگ و تراشیده، احاطه شده بود. دو دروازه‌ی اصلی، یکی رو به شرق و دیگری رو به غرب، به کاخ راه داشتند. حیاطی وسیع و سنگ‌فرش در مرکز بنا قرار داشت که ردیف‌هایی از ستون‌ها که سقف رواق‌ها را نگه می‌داشتند، آن را احاطه کرده بودند. بسیاری از این ستون‌ها از کلیساها و بناهای بیزانسی در فلسطین آمده بودند، چنان‌که آثار صلیب‌های حک‌شده بر آن‌ها گواه این موضوع است.

The largest and most impressive palace at the centre of the magnificent secular Umayyad architecture in Ilya (Bayt al-Maqdis) was near the southwest corner of the al-Haram and was the seat of the Umayyad Caliphs who visited the holy city on a regular basis. The palace was apparently constructed during the reign of the al-Walid ibn ‘Abd al-Malik (who ruled from 705 to 715) and is similar to other fortified Umayyad palaces in Palestine (near Jericho and near Tiberias) and Syria. The palace measured 96 by 84 metres and was surrounded by a 3-metre protective wall, constructed of large, trimmed stones. Two main gates, one facing east and one facing west, gave access to the palace. A broad, stone-paved courtyard in the centre of the building was surrounded by rows of columns supporting the roofing of the porticoes. Many of the columns came from Byzantine churches and buildings in Palestine, as evidenced by traces of engraved crosses on them.

حیاط مرکزی را اتاق‌هایی احاطه کرده بود که کف آن‌ها با تخته‌سنگ‌های کوچک و موزاییک فرش شده بود. گچ‌بری‌ای با نقش‌های هندسی و نقش‌مایه‌های گل‌ومرغ، دیوارهای ضخیم را پوشانده بود. از پشت‌بام کاخ پلی ساخته شده بود که به الحرم الشریف (مجموعهٔ حرم شریف) می‌رسید و دسترسی مستقیم به مسجد الاقصی را فراهم می‌کرد. این مجموعهٔ باشکوه بناهای اسلامی در زلزلهٔ سال ۷۴۹ ویران شد؛ ستون‌های فروریخته و دیوارهای ریزان گواه این ویرانی‌اند.2

The rooms around the central courtyard were paved with small stone slabs and mosaic. Plaster, decorated with geometric designs and floral motifs, covered the thick walls. A bridge was built from the roof of the palace to the al-Haram al-Sharif (Noble Sanctuary compound), providing direct access to the al-Aqsa Mosque. The magnificent complex of Muslim buildings was destroyed by the earthquake of 749; evidence of this is the fallen columns and collapsed walls.2

امویان برنامه‌های عظیم ساختمان‌سازی در بیت‌المقدس انجام دادند که مرکز آن‌ها قبة الصخرة بود (که در سال ۶۹۱ تکمیل شد)

The Umayyad undertook monumental building programmes in Jerusalem, the centre of which were the Dome of the Rock (completed in 691

...مسجد الاقصی (که در سال ۷۰۵ میلادی تکمیل شد) و قبةالصخره (که در سال ۶۹۲ میلادی ساخته شد) که هر دو هنوز برپا هستند و همچنان مهم‌ترین نمادهای دینی و فرهنگی فلسطین به‌شمار می‌روند. خود مسجد الاقصی بر پایه مسجدی اسلامی‌تر که پیش‌تر در محوطه حرم شریف ساخته شده بود و با اشاره به یک سنت کلیدی اسلامی، یعنی اسراء و معراج، بنا شد. این سنت، بنا بر باور اسلامی، دربردارنده سفر شبانه پیامبر ﷺ به بیت‌المقدس بود که حدود سال ۶۲۱ میلادی رخ داد. برنامه‌های بازسازی باشکوه و عمومی (هم دنیوی و هم دینی) امویان در بیت‌المقدس و الرمله و کاخ‌های بزرگ آنان در بیت‌المقدس و نزدیک اریحا و طبریه نشان می‌دهد که فلسطین تا چه اندازه به مرکز دولت اموی و اسلام نخستین بدل شده بود. اما بنیان‌گذاری یک شهر بزرگ کاملاً تازه برای فلسطین، گسستی از گذشته بیزانسی و بازجهت‌گیری فلسطین زیر فرمانروایی مروانیان نیز بود. این امر به ایجاد پایتختی تازه برای ولایت فلسطین، یعنی الرمله، انجامید؛ پایتخت اداری‌ای که سلیمان بن عبدالملک، والی فلسطین (۷۰۵–۷۱۵ میلادی) و سپس خلیفه اموی (۷۱۵–۷۱۷ میلادی)، آن را بنیان نهاد. با این حال، سرانجام، به‌ویژه در دوره اموی، شهر تازه حکومتی ساخته‌شده در الرمله هرگز نتوانست با موقعیت و شکوه بناهای بیت‌المقدس، یا با تاریخ سرشار از اهمیت دینی آن برابری کند. شهری که، همان‌گونه که در فصل هفتم خواهیم دید، پس از آنکه صلاح‌الدین در قرن دوازدهم میلادی آن را از دست صلیبیون لاتین بازپس گرفت، به مرکز اداره فلسطین با اکثریت مسلمان بدل شد.

AD) and the al-Aqsa Mosque (completed in 705 AD), both still standing, and both remaining the most potent religious and cultural symbols of Palestine. The al-Aqsa Mosque itself was constructed on the basis of an earlier Islamic mosque built within the Haram al-Sharif compound and with reference to a key Islamic tradition, the Isra and Mi’raj. This tradition, according to Islam, involved Prophet Muhammad’s night-time journey to Jerusalem, which took place around the year 621 AD. The Umayyads’ magnificent public (secular and religious) rebuilding programmes in Jerusalem and al-Ramla and their large palaces in Jerusalem and near Jericho and Tiberias show the extent to which Palestine had become central to the Umayyad state and early Islam. But the founding of a completely new metropolitan city for Palestine also represented a break from the Byzantine past and a reorientation of Palestine under the Marwanid rulers. This resulted in the creation of a new capital city for the province of Filastin, al-Ramla, an administrative capital founded by Suleiman ibn ‘Abd al-Malik, the Governor of Filastin (705–715 AD) and later Umayyad Caliph (715‒717). But in the end, and especially during the Umayyad period, the new city of government built at al-Ramla could never rival the location and splendour of the buildings in Jerusalem, or its religiously rich history – a city which, as we shall see in chapter seven, would, once Salah-al Din had recovered from the Latin Crusaders in the 12th century, become the centre of the administration of Muslim-majority Palestine.

طبق یک باور رایج، نام رَمْلَه از واژه عربی «رَمْل» به معنای شن گرفته شده است (Palmer 1881: 217). اما احتمال بیشتری وجود دارد که سلیمان بن عبدالملک، شهر تازه‌تأسیس عربی را نه به خاطر شنِ آن، بلکه به یاد رَمْلَه نامگذاری کرده باشد؛ زنی برجسته که دختر خلیفه معاویه بن ابی‌سفیان، بنیانگذار سلسله امویان، بود. شهرت رَمْلَه در میان نخبگان حاکم اموی با این واقعیت افزایش یافت که او با یکی از پسران عثمان، خلیفه سوم مسلمانان، نیز ازدواج کرده بود (Roded 1994: 57). احتمال اینکه یک شهر بزرگ به یاد زنی مهم از خاندان حاکم اموی نامگذاری شده باشد، به‌آسانی می‌توانست از چشم مورخان مسلمان سده‌های میانه، که پس از امویان تقریباً به‌طور انحصاری مرد بودند و گرایش عباسی داشتند، پنهان بماند.

According to the conventional wisdom, the name Ramla is derived from the Arabic word raml, meaning sand (Palmer 1881: 217). But it is more likely that the new Arab capital was named by Suleiman ibn ‘Abd al-Malik not for its sand but in memory of Ramla, a remarkable woman who was the daughter of Caliph Mu’awiyya ibn Abu Sufyan, the founder of the Umayyad dynasty. Ramla’s reputation among the Umayyad ruling elite was enhanced by the fact that she also married to a son of Uthman, the third Caliph of Islam (Roded 1994: 57). The likelihood of a major city being named in memory of an important Umayyad woman in the history of the ruling dynasty could easily have been overlooked by the post-Umayyad almost exclusively male (Abbasid-leaning) Muslim historians of the Middle Ages.

مهم‌تر از همه، سلیمان بن عبدالملک پس از رسیدن به خلافت در سال ۷۱۵ میلادی همچنان در الرّمله اقامت داشت و به پایتخت امپراتوری، دمشق، نقل مکان نکرد (دایرةالمعارف اسلام ۱۹۶۵، ج ۲: ۹۱۱). او همچنین «به ساختن کاخ، مسجد، شبکهٔ گسترده‌ای از تأمین و ذخیرهٔ آب و خانهٔ رنگرزان» منسوب است؛ و پس از آن، برای چند قرن، الرّمله به عنوان شهری مستحکم با تعداد زیادی آب‌انبار و نظام بسیار توسعه‌یافتهٔ جمع‌آوری و ذخیرهٔ آب باران شکوفا شد (لِو ۲۰۰۶: ۵۹۰‒۵۹۱). افزون بر این، در سراسر صدر اسلام، دو شهر سیاسی/دنیوی الرّمله و شهر مقدّس بیت‌المقدس در قلب یک استان متمایز عرب‌فلسطینی قرار داشتند. استان جُند فلسطین که ترکیبی از استان‌های بیزانسی Palaestina Prima و Palaestina Tertia بود، بیشتر شهرهای عمدهٔ فلسطین و بیش از دو‌سوم قلمرو فلسطین تحت قیمومیت را دربر می‌گرفت.

In any event, crucially, Suleiman ibn ‘Abd al-Malik continued to reside in al-Ramla, and did not move to the imperial capital Damascus after he became Caliph in 715 AD (The Encyclopaedia of Islam 1965, Vol. II: 911). He is also ‘credited with the construction of a palace, a mosque, an extensive water supply and storage system and the House of the Dyers’; subsequently, and for several centuries, al-Ramla flourished as a fortified city with many cisterns and a highly developed system of rainwater collection and storage (Lev 2006: 590‒591). Moreover, throughout early Islam the two political/ secular and sacred cities of al-Ramla and Jerusalem were at the heart of a distinct Palestinian Arab province. Combining the Byzantine provinces of Palaestina Prima and Palaestina Tertia, the Arab province of Jund Filastin included most major Palestinian cities and more than two-thirds of the territory of Mandatory Palestine.

باستشهادات آثار باستانی و أسماء الأماكن، تتجلّى استمراريةُ فلسطينَ التاريخية في الذاكرة الطوبونيمية والثقافة المشتركة. وتدلّ هذه الشواهد على أنّ المدنَ الفلسطينية الكبرى في زمن فلسطينَ البيزنطية، مثل اللدّ، وبيسان (سكيثوبوليس)، وغزة، وطبريا، ونابلس (نيابوليس)، ويافا، وعِمواس/إِمْواس، ورفح، وعكا، وعسقلان، وإيليا/القدس، وبيت جبرين (إلوثيروبوليس)، وقيسارية (قيصرية ماريتيما)، ظلّت تؤدّي وظيفتها بوصفها مراكزَ حضرية في هذه الحقبة. كما أُنشئت مدنٌ وبلداتٌ جديدة، وأهمّها الرملة، التي صارت المركزَ الإداريّ والتجاريّ لفلسطين لعدّة قرون، وقد اتّخذت موقعها في الداخل بعيدًا عن الهجمات البحرية البيزنطية المحتملة وعن ساحة المواجهة البحرية في البحر المتوسط بين البيزنطيين والعرب، في حين أُسّست قواعد بحرية عربية جديدة وأحواض لبناء السفن في فلسطين (نيكول 1996: 47). وكانت القدس، كغزة وعسقلان ونابلس وقيسارية ويافا، قضاءً (قاعدة إدارية) ومركزًا دينيًا للبلاد، فوسّعها الأمويون بعمارة إسلامية عربية جديدة وفخمة، وازدهرت المدينة بوصفها المركزَ الدينيَّ للبلاد كلّها، وكذلك مدينةً مقدّسةً لليهود والمسيحيين. وفضلًا عن ذلك، أظهرت الأشكال المعمارية للمدن الفلسطينية والقدسِ الإسلامية استمرارياتٍ وتكيّفًا، ومزيجًا من الأساليب العربية الإسلامية والبيزنطية.3

Archaeological finds and place names show the continuities of historic Palestine with toponymic memory and shared culture. They indicate that the major Palestinian cities of Byzantine Palaestina – Lydda, Scythopolis (Beisan), Gaza, Tiberias, Neapolis (Nablus), Jaffa, ‘Amwas/Emmuas, Rafah, Acre, ‘Asqalan, Ilya/al-Quds/Jerusalem, Eleutheropolis (Beit Jibrin) and Caesarea Maritima (Qaysariah) – continued to function as urban centres in this period. a number of new cities and towns were also built, most notably al-Ramla (which became the administrative and commercial centre of Palestine for several centuries), located inland, away from potential Byzantine seaborne attacks and the Mediterranean battleground between Byzantines and Arabs, while new Arab naval bases and shipyards were established in Palestine (Nicolle 1996: 47). Jerusalem (like Gaza, ‘Asqalan, Nablus, Caesarea and Jaffa) was a district (qada) and religious capital of the country It was expanded by the Umayyads with new monumental Arab Islamic architecture and the city flourished as the religious centre of the whole country as well as a holy city for Jews and Christians. Moreover, the architectural forms of urban Palestine and Islamic Jerusalem exhibited continuities and adaption and a mélange of Arab Islamic and Byzantine styles.3

بر اساس گزارش البلاذری، مورخ مسلمان قرن نهم میلادی، شهرهای عمده ایالت جند فلسطین عبارت بودند از: الرملة، القدس، غزه، عسقلان، نابلس، یافا، عمواس، رفح، سبسطیه، قیساریه، طبریه، بیت جبرین، الخلیل (حِبرون)، اللُّد (لیدا) و یبنا، که یبنا یکی از ده شهری بود که در جند فلسطین به دست سپاه عرب به فرماندهی عمرو بن العاص در دهه ۶۳۰ میلادی فتح شد (به نقل از Le Strange 1890: 20). در قرن هفتم میلادی، سکه‌های عربی-بیزانسی ایالت جند فلسطین در یبنا، اورشلیم و لُدّ ضرب می‌شد (Goodwin 2004)، و لُدّ پایتخت اولیه و موقت جند فلسطین بود.

According to the 9th century Muslim historian al-Baladuri, the principal cities/towns of the province of Jund Filastin included al-Ramla, al-Quds, Gaza, ‘Asqalan, Nablus, Yafa (Jaffa), ‘Amwas, Rafah, Sabastia, Qaysariah, Tabariyyah, Beit Jibrin, al-Khalil (Hebron), Lid (Lydda) and Yubna,4 the latter being one of ten towns in Jund Filastin conquered by the Arab army commanded by ‘Amr ibn al-‘Aas in the 630s (cited in Le Strange 1890: 20). Back in the 7th century the Arab-Byzantine coinage of the province of Jund Filastin was minted in Yubna, Jerusalem and Lydda (Goodwin 2004), the initial and temporary capital of Jund Filastin.

الملاحظات الاستراتژیک-نظامی و مسیرهای تجارت بین‌المللی، عوامل مهمی در شکل‌گیری مفهوم فلسطین و در شکل دادن به تاریخ آن، هم در زمان بیزانس و هم در دوران اسلامی، بودند. شهر جدیدِ مرکزِ استانِ جند فلسطین، الرملة، در حدود سال‌های ۷۰۵ تا ۷۱۵ میلادی توسط اعراب بنا شد و به پایتخت فلسطین تبدیل گشت. القدس (اورشلیم) مرکز دینی فلسطین و دولت امویان بود. الرملة بین سال‌های ۷۱۵ تا ۹۴۰ میلادی به‌خاطر موقعیت استراتژیک مهمش در امتداد مسیر تجاری تاریخی «ویا ماریس» (‘راه دریا’ یا ‘راه فلسطینی‌ها’) از طریق غزه به مصر، به‌عنوان مرکز اداری فلسطین برگزیده شد. در طنطورة، ویا ماریس قدیمی به سمت راست و به داخل خشکی منحرف می‌شد، از میان مرج ابن عامر می‌گذشت و سپس از کوه طابور به سمت شمال، به سوی دمشق ادامه می‌یافت.

Strategic-military considerations and international trade routes were major factors in the conceptualisation of Palestine and in shaping its history under both Byzantium and Islam. The new capital city of the province of Jund Filastin, al-Ramla, was founded by the Arabs c. 705–715 AD and became the capital of Palestine. Al-Quds (Jerusalem) was the religious centre of Palestine and the Umayyad state. Al-Ramla was chosen as the administrative centre of Palestine between 715 AD and 940 AD because of its important strategic location along the historic trade route of the Via Maris (‘way of the sea’ or ‘way of the Philistines’) via Gaza to Egypt.5 At Tantura the old Via Maris veered inland to the right and passed through Marj Ibn ‘Amer and then by Mount Tabor northward towards Damascus.

در دوران حکومت مسلمانان، این راه به الفسطاط (قاهرهٔ نخستین) متصل بود، و شهر الشام (دمشق) در محل تلاقی آن با جادهٔ میان بندر یافا و شهر مقدس القدس (بیت‌المقدس) قرار داشت.

Under Muslim rule this route connected to al-Fustat (early Cairo), with the city of al-Sham (Damascus) at its intersection with the road connecting the seaport of Jaffa with holy city of al-Quds (Jerusalem).

اما پس از بازپس‌گیری بیت‌المقدس توسط مسلمانان از صلیبیان لاتین در سال ۵۸۳ هجری (۱۱۸۷ میلادی) و نابودی نخستین پادشاهی لاتین بیت‌المقدس به دست ایوبیان، مرکز اداری فلسطین به القدس منتقل شد. پادشاهی لاتین بیت‌المقدس دولتی صلیبی بود که پس از جنگ صلیبی نخست در سال ۴۹۲ هجری (۱۰۹۹ میلادی) تأسیس شد. پس از جنگ صلیبی سوم، این پادشاهی در سال ۵۸۸ هجری (۱۱۹۲ میلادی) در عکا بازتأسیس شد و تا سال ۶۹۰ هجری (۱۲۹۱ میلادی) دوام یافت. در مجموع، پادشاهی لاتین نزدیک به دو قرن در فلسطین دوام آورد، از سال ۱۰۹۹ میلادی تا ۱۲۹۱ میلادی، زمانی که آخرین سنگر و پایتخت آن، عکا، به دست ممالیک ویران شد. جایگاه القدس به‌عنوان مرکز اداری و مذهبی فلسطین در دوران پس از صلیبیان، هم از سوی ایوبیان و هم از سوی ممالیک (۶۵۸-۹۲۳ هجری / ۱۲۶۰-۱۵۱۷ میلادی) تقویت شد.

However, after the Muslim recovery of Jerusalem from the Latin Crusaders in 1187 and the elimination by the Ayyubids of the first Latin Kingdom of Jerusalem, the administrative capital of Filastin shifted to al-Quds. The Latin Kingdom of Jerusalem had been a Crusader state established in 1099 after the First Crusade. Following the Third Crusade, the kingdom was re-established in Acre in 1192 and lasted until 1291. Overall the Latin Kingdom lasted in Palestine nearly 200 years, from 1099 until 1291, when the last stronghold and capital, Acre, was destroyed by the Mamluks. The position of al-Quds as both the administrative and religious capital of Palestine was reinforced by both the Ayyubids and the Mamluks (1260‒1517) in the post-Crusader period.

پیش از این، در دوران اسلامی، و برای چند قرن میان اوایل سده هشتم و اواخر سده یازدهم میلادی، الرملہ مرکز اقتصادی و سیاسی استان فلسطین و بزرگ‌ترین، ثروتمندترین و قدرتمندترین شهر تجاری کشور بود. الرملہ در مرکز مسیرهای تجاری شمال‌–جنوب و غرب‌–شرق قرار داشت و شمار زیاد کاروانسراها (خان‌ها) که سراسر کشور را پوشانده بودند، با فاصله‌ای حدود ۲۰ تا ۳۰ کیلومتر از یکدیگر، به بازرگانان و زائران اجازه می‌داد شب‌ها استراحت کنند. این خان‌ها همچنین برای تسهیل خدمات پستی (بَریَد) در نظر گرفته شده بودند که امویان آن را به فلسطین آورده بودند (Rosen-Ayalon 1998:

Earlier under Islam, and for several centuries between the early 8th and late 11th centuries, al-Ramla was the economic and political hub of the province of Filastin and the largest, richest and most powerful trading city in the country. Al-Ramla was at the centre of the north‒south and west‒east trade routes and the large number of caravanserais (khans) which dotted the country, with a distance of approximately 20 to 30 kilometres between them, allowed merchants and pilgrims to rest overnight. These khans were also intended to facilitate the postal service (barid) which had been introduced to Palestine by the Umayyads (Rosen-Ayalon 1998:

۵۱۵) و در سلسله‌های پیاپی مسلمانان گسترش یافت. دیگر شهرهای تاریخی استان جند فلسطین در صدر اسلام عبارت بودند از القدس، عسقلان، غزه، لدّ، ارسوف (به یونانی: آپولونیا)، یافا، بیت جبرین، نابلس، اریحا و قیساریه، و عمّان در شرق رود اردن. در این دوره، می‌توان هم تداوم و هم دگرگونی را در هویت‌های اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، اداری و ژئوپلیتیکی فلسطین مشاهده کرد.

515) and developed further under successive Muslim dynasties. The other historic cities of the province of Jund Filastin in early Islam were al-Quds, ‘Asqalan, Gaza, Lydda, Arsuf (Greek: Apollonia),6 Jaffa, Beit Jibrin, Nablus, Jericho and Qaysariah, with ‘Amman east of the River Jordan. During this period, we can observe both continuities and transformation in the social, cultural, economic, administrative and geo-political identities of Palestine.

در طول قرون وسطی، زائران مسلمان و نویسندگان سفرنامه‌ها گزارش داده‌اند که در سراسر جهان اسلام، فلسطین با پایتخت این کشور، یعنی الرملہ، یکسان دانسته می‌شد ([Khusrau 1888; Ibn Battuta 2005: 57]).

Throughout the Middle Ages Muslim pilgrims and travel writers reported that Filastin was equated throughout the Muslim world with the capital city of the country: al-Ramla (Khusrau 1888; Ibn Battuta 2005: 57).

در واقع، در طول قرن‌ها در صدر اسلام، نام پایتخت فلسطین، الرملہ، با نام کل کشور، فلسطین (Filastin)، مترادف شد و شهر پایتخت اغلب توسط جهانگردان، جغرافی‌دانان و مورخان عرب در قرون وسطا «الرملہ-فلسطین» نامیده می‌شد؛ همان‌گونه که پایتخت پیشین فلسطین بیزانسی، قیساریه ماریتیما، با نام کل کشور، Palaestina، مترادف شده بود و اغلب «قیساریه-فلسطین» نامیده می‌شد. بار دیگر می‌بینیم که اسلام، سنت‌های فلسطینی و سنت‌های اداری و ژئوپلیتیکی بیزانسی فلسطین را به‌صورت عملگرایانه ادامه داده و تطبیق می‌دهد، نه اینکه آن‌ها را کاملاً جایگزین کند. این تطبیق و تحول سنت‌های اداری و ژئوپلیتیکی بیزانسی همچنین تحت تأثیر گرایشی در فلسطین و کل خاور نزدیک (از جمله خاور نزدیک عرب‌مسلمان) قرار داشت که کشورها، استان‌ها یا مناطق را با شهرهای پایتخت یکسان می‌دانست. برای نمونه:

Indeed, for centuries throughout early Islam the name of the capital city of Palestine, al-Ramla, became synonymous with the name of the country as a whole, Filastin (Palestine), and the capital city was often called by al-Ramla-Filastin by medieval Arab travellers, geographers and historians, in the same way as the former capital city of Byzantine Palestine, Caesarea Maritima, had become synonymous with the name of the country as a whole, Palaestina, and had often been called Caesarea-Palaestina. Once again we see Islam continuing and pragmatically adapting Palestine traditions and the Byzantine administrative and geo-political traditions of Palestine rather than replacing them completely. This adaption and transformation of Byzantine administrative and geo-political traditions was also influenced by the tendency in Palestine and the Near East as a whole (the Arab Muslim Near East included) to equate countries, provinces or regions with capital cities. For instance:

• شهرهای پایتخت غزه و عسقلان و نواحی پیرامون آن‌ها، در اواخر عصر برنز و در تمام عصر آهن، مترادف با فلسطیا شدند.

• The capital cities of Gaza and Ascalon and their hinterland became synonymous with Philistia in the late Bronze Age and throughout the Iron Age.

قیصریهٔ ماریتیما، شهر پایتخت فلسطین اولی در دوران بیزانس، با کل استان فلسطین مترادف شد.

• Caesarea Maritima, the capital city of Palaestina Prima under the Byzantines became synonymous with Provincia Palaestina as a whole.

الشام صارت مرادفة لعاصمة ولاية دمشق الإسلامية.

• Al-Sham became synonymous with the capital city of the Muslim province of Dimashq (Damascus).

نخستین پایتخت مصر تحت حکومت مسلمانان، الفُسطاط بود که آن را مِصرُ الفُسطاط و الفُسطاط مِصر (فُسطاطِ مصر) نیز می‌نامیدند، و واژه «مِصر» یا «مَصر» (مصر) مترادف با مَصرُ القدیمه، یعنی شهر پایتختِ قاهرهٔ کهن، شد.

• The first capital of Egypt under Muslim rule, al-Fustat was called Misr al-Fustat and Fustat-Misr (Fustat-Egypt) and the term Misr or Masr (Egypt) became synonymous with Masr al-Qadimah, the capital city of old Cairo.

همان‌طور که خواهیم دید، دو پایتخت پادشاهی لاتین اورشلیم (و فلسطین لاتین) تحت حکومت صلیبیون فرانک، ابتدا اورشلیم و بعدها عکا، با استان فلسطین (Provincia Palaestina) پیوند یافتند.

• As shall we see, the two capital cities of the Latin King of Jerusalem (and Latin Palaestina) under the Frankish Crusaders, first Jerusalem and later Acre, became associated with Provincia Palaestina.

همانطور که خواهیم دید، شهر مرکزی فلسطین در اواخر دوران عثمانی، القدس، و استان آن، کودوس-ای شریف مُتَصَرِّفِیَّتی (یعنی «مُتَصَرِّفِیَّتِ بیتالمقدسِ شریف»)، با فلسطین به‌عنوان یک کل پیوند یافت.

• As shall we see, the capital city of late Ottoman Palestine, al-Quds, and its province: Kudüs-i Şerif Mutasarrıflığı (the ‘Mutasarrifate of Noble Jerusalem’), became associated with Filastin as a whole.

تجارت بین‌المللی و منطقه‌ای همواره در شکوفایی فلسطین، به‌عنوان کشور ترانزیتی، نقشی محوری داشته است. اگرچه اورشلیم آن دوران از نظر جغرافیایی در منطقه‌ای کوهستانی و منزوی قرار داشت، اما این واقعیت که پایتخت سیاسی ولایت فلسطین، الرمله، از نظر راهبردی و تجاری بر شاهراهی واقع شده بود که به دو پایتخت بزرگ اسلام، الشام (دمشق) و مصر الفسطاط و الفسطاط-مصر (فسطاط- مصر) می‌رسید، بر شکوفایی و شهرت بین‌المللی الرمله به‌شدت افزود. بدین‌ترتیب، فلسطین نه‌تنها نام رسمی این ولایت/کشور بود، بلکه برای برخی تاریخ‌نگاران عرب سده‌های میانه، این نام به مترادف شهر پایتخت، یعنی الرمله، نیز تبدیل شد. الرمله از نظر راهبردی، ژئوپلیتیکی و تجاری در مرکز کشور قرار داشت و شهر مقدس اورشلیم را به یافا، بندر اصلی مدیترانه‌ای جند فلسطین، پیوند می‌داد؛ از این رو الرمله بیش از سه قرن به‌عنوان مرکز اداری، نظامی و تجاری کشور رونق یافت (فاستر ۲۰۱۶a).

International and regional trade was always central to the prosperity of Palestine, being a transit country. While geographically Jerusalem of the period was isolated in a mountainous region, the fact that the secular capital of the province of Filastin, al-Ramla, was strategically and commercially located on the highway leading to the two great capital cities of Islam, al-Sham (Damascus) and Misr al-Fustat and Fustat-Misr (Fustat- Egypt), greatly enhanced the prosperity and international reputation of al-Ramla. Thus Filastin was not only the official name of the province/ country but, for some medieval Arab historians, the name also became synonymous with the capital city of al-Ramla. Strategically, geo-politically and in trade terms located at the centre of the country and linking the holy city of Jerusalem with Jaffa, the main Mediterranean port of Jund Filastin, al-Ramla flourished as the administrative, military and trading hub of the country for more than three centuries (Foster 2016a).

در اواخر قرن نهم میلادی، استان فلسطین احتمالاً در بیشترین گستره خود قرار داشت. طولونیان که از عباسیان جدا شدند و از سال ۸۶۸ تا ۹۰۵ به‌عنوان یک سلسله مستقل از مصر فرمانروایی کردند، آن را بیش از پیش گسترش دادند. استان فلسطین به‌منظور اهداف عملی به سمت شرق و جنوب و به هزینه جند دمشق گسترش یافت تا بلاد الشَّراة را نیز دربرگیرد؛ منطقه‌ای کوهستانی و بسیار حاصلخیز در جنوب کنونی اردن و شمال‌غربی عربستان سعودی (صلیبی ۱۹۹۳: ۱۸‒۲۰؛ le Strange ۱۸۹۰: ۲۸). ایلَه (عَقَبه کنونی) نخستین شهر بزرگ فلسطین بود که در سال ۶۳۰ میلادی (۹ هجری) به دست نیروهای مسلمان به رهبری پیامبر ﷺ گشوده شد. این امر جای شگفتی ندارد: پیامبر ﷺ در نوجوانی همراه عمویش در کاروان‌های تجاری سوریه و فلسطین شرکت کرد و تجربه‌ای در تجارت بین‌المللی و جغرافیای منطقه‌ای به دست آورد. بعدها در بزرگسالی، پیامبر ﷺ به‌عنوان بازرگانی امین و بسیار موفق شهرت یافت و در تجارت بین‌المللی میان دریای سرخ و دریای مدیترانه مشارکت داشت. پیامبر ﷺ حتماً با شهرهای بندری مانند ایلَه (عَقَبه کنونی) و غزه نیز آشنایی نزدیک داشته است؛ شهرهایی که در آن زمان شبکه‌های تجارت بین‌المللی فلسطین سالوتاریس و فلسطین پریما را به هم پیوند می‌دادند. در واقع، در سراسر صدر اسلام، ایلَه به بندر تجاری اصلی فلسطین برای ارتباط با آسیا و چین بدل شد (رمضان ۲۰۱۰الف). شهر بندری ایلَه مرکز فعالیت اقتصادی در جنوب فلسطین بود و همچنین ایستگاه مهمی برای زائران مسلمان در مسیر مکه به شمار می‌رفت (رمضان ۲۰۱۰الف؛ ۲۰۱۰ب). اما منطقه بلاد الشَّراة، شهر اصلی آن الکرک است که امروزه به‌خاطر قلعه صلیبی‌اش شناخته می‌شود؛ شهری که ۱۴۰ کیلومتر به سوی جنوب عمّان قرار دارد و سپس بر جاده باستانی «شاهراه پادشاه» واقع شده است. در بزرگ‌ترین گستره‌اش، جند فلسطین از ساحل مدیترانه تا منطقه‌ای فراتر از دریای مرده را در بر می‌گرفت و شامل بلاد الشراة می‌شد، و از العریش در صحرای سینا تا مرج ابن عامر و بیسان در شمال امتداد داشت، و بیشتر منطقهٔ جلیل بخشی از جند الاردن («ایالت نظامی اردن») به شمار می‌رفت. شهرهای عمدتاً مسلمان‌نشین آن عبارت بودند از: غزه، نابلس، یافا، اللد، الرملة، قیساریه، عمواس، یبنا، رفح، سبسطیه (سباستیا) و بیت جبرین.

In the late 9th century the province of Filastin was probably at its greatest extent. It was expanded further by the Tulunids, who broke away from the Abbasids and ruled from Egypt as an independent dynasty from 868 until 905. The province of Filastin was enlarged for practical purposes eastwards and southwards, at the expense of Jund Dimashq, to include Bilad al-Sharat, the highlands and highly fertile region in modern-day southern Jordan and north-western Saudi Arabia (Salibi 1993: 18‒20; le Strange 1890: 28). Aylah (present-day ‘Aqabah) was the first major town in Palestine to be taken over by Muslim forces under the leadership of Prophet Muhammad in 630 AD (9 AH). This is hardly surprising: in his teens, Prophet Muhammad had joined his uncle on Syrian‒Palestinian trading caravans and had gained experience in international trade and regional geography. Later in adult life, the Prophet acquired the reputation of being a trustworthy and very successful trader, and he was involved in international trade between the Red Sea and Mediterranean Sea; the Prophet must have also been closely familiar with port cities such as Aylah (present-day ‘Aqabah), and Gaza, which, at the time, linked the international trade networks of Palaestina Salutaris and Palaestina Prima. Indeed, throughout early Islam Aylah became the major trading port of Filastin to Asia and China (Ramadan 2010a). The port city of Aylah became a centre of economic activity in southern Filastin and also served as a major stopover for Muslim pilgrims en route to Mecca (Ramadan 2010a; 2010b). As for the Bilad al-Sharat region, its principal city is al-Karak, known today for its Crusader castle, located 140 kilometres to the south of ‘Amman and then a site on the ancient King’s Highway. At its greatest extent, Jund Filastin extended from the Mediterranean coast to the region beyond the Dead Sea, to include Bilad al-Sharat, and from al-‘Arish in Sinai to Marj Ibn ‘Amer and Beisan in the north, with most of Galilee being part of Jund al-Urdun (the ‘military province of Jordan’). Its predominantly Muslim towns included Gaza, Nablus, Jaffa, Lydda, al-Ramla, Qaysariah, ‘Amwas, Yubna, Rafah, Sabastiyah (Sebastia) and Beit Jibrin.

پایتخت سیاسی فلسطین، الرمله، در سراسر جهان اسلام به خاطر مسجد سفید فوق‌العاده زیبایش – که منارهٔ آن هنوز برپاست – و به خاطر حاصلخیزی خاک این منطقه، فراوانی درختان میوه و «میوه‌های خوش‌مزه» آن شهرت یافت، در حالی که پایتخت مذهبی فلسطین، بیت المقدس، نه تنها به خاطر اهمیت دینی‌اش، بلکه به خاطر زیبایی ساختمان‌های سنگی و معماری نفیس آن نوسازی شد (المقدسی ۲۰۰۲: ۳۴–۳۵). در حالی که در دوران بیزانس قیصریه برای قرن‌ها بزرگ‌ترین شهر در فلسطین (Palaestina) بود، در طول سه قرن تحت حکومت اسلام، الرمله به بزرگ‌ترین شهر کلان‌شهر این سرزمین تبدیل شد. المقدسی، مورخ و جغرافی‌دان متولد بیت‌المقدس، در اواخر قرن دهم الرمله را یکی از «بهترین» شهرهای کل سرزمین‌های مسلمانان توصیف کرد (المقدسی ۲۰۰۲: ۳۵). او در این باره چنین گفت:

The political capital of Filastin, al-Ramla, became famous throughout the Muslim world for its spectacularly beautiful White Mosque – whose minaret is still standing – and for the fertility of the soil of the district, the abundance of its fruit trees and ‘tasty fruits’, while the religious capital of Palestine, Bayt al-Maqdis, was renovated not only for its religious significance but also for the beauty of its stone buildings and its exquisite architecture (al-Maqdisi 2002: 34‒35). While under the Byzantines Caesarea had for centuries been the largest city in Palaestina, for three centuries under Islam al-Ramla became the largest metropolitan city in the country. Al-Ramla was described in the late 10th century by the Jerusalem-born historian and geographer al-Maqdisi as one of the ‘best’ cities in the whole Muslim regions (al-Maqdisi 2002: 35). He had this to say:

الرمله قصبهٔ فلسطین است. این شهری زیبا و خوش‌ساخت است. آبش گوارا و فراوان است و میوه‌هایش بسیار. مزایای بسیاری را در بر دارد... به‌ویژه که در میان مناظر پسندیده، روستاهای دلنشین و شهرهای باشکوه و نزدیک به مکان‌های مقدس واقع شده است. بازرگانی در آن رونق دارد و بازارهایش عالی است. در سراسر اسلام مسجدی زیباتر از مسجد این شهر نیست... در سراسر اسلام میوه‌ای خوش‌طعم‌تر از میوهٔ این شهر و شهرهای اطرافش یافت نمی‌شود... مسافرخانه‌هایش دلپذیر و حمام‌های عمومی‌اش [حمام‌های عمومی] زیبا و آراسته‌اند... خانه‌هایش بزرگ‌اند... مسجدهایش نیکو و خیابان‌هایش پهن است... راه‌هایش به راه بیت‌المقدس [اورشلیم]، راه لود [لدّ]، راه یافا، راه مصر، راه داجون می‌رسد... مسجد جامع مرکز شهر [الرمله] که در بازارها واقع است، از مسجد جامع دمشق [مسجد اموی] نیز زیباتر و دلرباتر است. آن را «الابیض» [مسجد سفید] می‌نامند. در تمام اسلام محرابی بزرگ‌تر از محراب این‌جا [در الرمله] یافت نمی‌شود و منبرش پس از منبر بیت‌المقدس، باشکوه‌ترین منبری است که می‌توان دید. همچنین دارای مناره‌ای زیباست که هشام بن عبدالملک آن را ساخته است. (المقدسی ۲۰۰۲: ۱۴۳‒۱۴۴؛ نیز نقل‌شده در Le Strange 1890: 304‒305)

Ar-Ramlah is the capital of Palestine [Arabic: Qasbat Filastin]. It is a beautiful and well built city. Its water is light and plentiful, its fruits are abundant. It encompasses manifold advantages ... situated as it is in the midst of virtuous landscape, of pleasant villages and lordly towns and near to holy places. Commerce in it is prosperous and the markers are excellent. There is no finer mosque in Islam than the one in the city ... there are no fruits in Islam tastier than in the city and its surrounding towns ... its hostels are pleasant and its hammams [public baths] are elegant ... its houses are large ... its mosques are good, its streets are wide ... its roads lead ... to Bayt al-Maqdis [Jerusalem] road ... Lydda road, Jaffa road, Egypt road, Dajon toad ... The chief mosque in the capital [Ar-Ramlah], located in the markets, is even more beautiful and graceful than that of [the Great Mosque] of Damascus. It is called Al Abyad [the White Mosque]. In all Islam there is found no bigger mihrab [prayer niche] than the one here [in Ar-Ramlah] and its pulpit is the most splendid to be seen after that of Bayt al-Maqdis; also it possesses a beautiful minaret built by Hisham ibn ‘Abdel-Malik. (Al-Maqdisi 2002: 143‒144; also cited in Le Strange 1890: 304‒305)

بدیهی است که خود المقدسی از هویت «مقدسی» و میراث فلسطینی خود کاملاً آگاه بود و حتی به آن افتخار می‌کرد. اما جالب آن‌که، با توجه به سفرهای گسترده‌اش در سراسر جهان اسلام و مشاغل متعددش، او سی و شش نام و عنوانی را که در طول سفرهایش به آن‌ها خوانده می‌شد ذکر می‌کند؛ از جمله: «مقدسی»، «فلسطینی [الفلسطینی]»، «مصری»، «مغربی»، «خراسانی»... «فقیه»، «صوفی»... «جهانگرد»... «تاجر»، «امام»... «عراقی»، «بغدادی»، «شامی»... «حنفی»...

Clearly al-Maqdisi himself was fully aware and indeed proud of his ‘Jerusalemite’ identity and Palestinian heritage. Interestingly, however, in view of his extensive travels throughout the Muslim world and his multiple occupations, he describes the thirty-six names and designations by which he was called throughout his journeys and these included ‘Jerusalemite [Maqdisi], Palestinian [Filastini], Egyptian, Maghribi, Khurasani ... faqih, sufi ... tourist ... trader, imam ... Iraqi, Baghdadi, Shami ... Hanafi ...

«شیخ» (المقدسی ۲۰۰۲: ۴۱).

teacher, sheikh’ (al-Maqdisi 2002: 41).

al-Maqdisi’s account also gives us an insight into the construction of a multi-layered Palestinian identity in the 10th century by a highly educated and extensively travelled individual, a construction which in many ways echoes the construction of a regional Palestinian identity by al-Maqdisi, Mujir al-Din al-ʿUlaymi, Khair al-Din al-Ramli and Salih ibn Ahmad al-Tumurtashi in the 10th‒17th centuries (see below). The identity begins with al-Maqdisi’s native city (Jerusalem/Bayt al-Mqdis), a city in the administrative region of Filastin, which is in the greater region of al-Sham, in the domain of Islam (al-Maqdisi 2002: 41, 143‒144). به‌علاوه، روایت المقدسی بینشی درباره‌ی شکل‌گیری یک هویت فلسطینیِ چندلایه در قرن دهم به دست فردی بسیار تحصیل‌کرده و بسیار سفرکرده به ما می‌دهد؛ ساختاری که از بسیار جهات یادآور ساختن هویتی منطقه‌ای و فلسطینی به دست المقدسی، مجیر الدین العُلیمی، خیر الدین الرَّملی و صالح بن احمد التُّمُرتاشی در قرن‌های دهم تا هفدهم است (نگاه کنید به پایین). این هویت از زادگاه المقدسی آغاز می‌شود (القدس/بیت المقدس)، شهری در ناحیه‌ی اداری فلسطین، که در منطقه‌ی بزرگ‌تر شام و در قلمرو اسلام قرار دارد (المقدسی ۲۰۰۲: ۴۱، ۱۴۳‒۱۴۴).

Al-Maqdisi’s account also gives us an insight into the construction of a multi-layered Palestinian identity in the 10th century by a highly educated and extensively travelled individual, a construction which in many ways echoes the construction of a regional Palestinian identity by al-Maqdisi, Mujir al-Din al-ʿUlaymi, Khair al-Din al-Ramli and Salih ibn Ahmad al-Tumurtashi in the 10th‒17th centuries (see below). The identity begins with al-Maqdisi’s native city (Jerusalem/Bayt al-Mqdis), a city in the administrative region of Filastin, which is in the greater region of al-Sham, in the domain of Islam (al-Maqdisi 2002: 41, 143‒144).