سوادآموزی همگانی در فلسطین، همچون همه کشورها، پدیده‌ای مدرن است.

Mass literacy in Palestine, as in all countries, is a modern phenomenon.

اما با نگاهی به مراکز علمی شکوفای فلسطین در قرن‌های پنجم و ششم میلادی، می‌توان احساس قوی‌ای نسبت به هویت خودآگاه این سرزمین، اقتصاد پویا، آموزش و سوادآموزی نسبتاً گسترده و کosmopolitism مطمئن و فراگیر آن به دست آورد. یکی از مهم‌ترین مراکز علمی این سرزمین در این دوران، شهر غزه بود که به‌عنوان کانونی برای ادبیات و خطابه کلاسیک ظاهر شد، با شماری از دانشمندان مشهور که در آن زندگی و کار می‌کردند؛ مرکزی شهری، مسیحی، پرشور و فرهیخته برای کل منطقه مدیترانه.

However, looking at the thriving learning centres of Palestine in the 5th and 6th centuries AD, one gets a strong sense of the country’s sense of self-identity, its vibrant economy, its relatively widespread education and literacy and its overall confident cosmopolitanism. One of the most important centres of learning in the country during this period was the city of Gaza, which emerges as a seat of classical literature and rhetoric, with a number of famous scholars living and working there, a vibrant and cultured Christian urban centre of the whole Mediterranean region.

در طول این دوره، شهرهای بندری غزه و قیصریه-فلسطین که از طریق حمل‌ونقل دریایی و شاهراه «ویا ماریس» به یکدیگر متصل بودند، با هم رقابت و همکاری داشتند و این دو شهر به‌عنوان دو مرکز شهری بین‌المللی‌تر در این سرزمین شناخته می‌شدند و هر دو شهر جوامع عربی قابل توجهی داشتند. همچنین قابل توجه است که در سال ۴۵۱ میلادی، در شورای مهم چلسدون که شورای مسکونی به شمار می‌رفت، شهر غزه توسط یک اسقف عرب نمایندگی می‌شد (شهید ۲۰۰۶الف: ۵۲۳). در دهه ۵۳۰ میلادی، آراتیوس، دوکس فلسطین اولی، و آرکون استفانوس، پروکنسول فلسطین اولی، در ستایشنامه (انکومیون) ستایش شده‌اند20

Throughout this period the harbour cities of Gaza and Caesarea- Palaestina, linked by sea transport and the highway of the Via Maris, competed and worked together as the two most cosmopolitan urban centres in the country, and both cities had sizeable Arab communities. Also significant is the fact that in 451 AD, at the crucial ecumenical Council of Chalcedon, the city of Gaza was represented by an Arab bishop (Shahid 2006a: 523). In the 530s AD Aratius, Dux of Palaestina Prima, and Archon Stephanus, proconsul of Palaestina Prima are praised in the encomium20

به قلم یکی از هم‌میهنان استان فلسطین، خوریکیوس غزی، فیلسوف و خطیب (درگذشته به سال ۵۱۸ میلادی)، برای حفظ نظم و قانون و بهبود نظام آبرسانی قیصریه مَریتیما از راه کارهای نگهداری و پاک‌سازی موانع از آبراهه‌های مرتفع (پاتریک ۲۰۱۱: ۱۰۹؛ همچنین ۲۰۰۱؛ پروممر ۲۰۰۲: ۲۴۶). این مدیحه همچنین به چند جنبه متمایز از فن خطابه اشاره دارد که مکتب بلاغی غزه در دوران باستان متأخر به سبب آن‌ها بسیار شهرت یافت.

written by a fellow compatriot of Provincia Palaestina, Choricius of Gaza, a philosopher and rhetorician (died in 518 AD), for maintaining law and order and improving the water supply system of Caesarea Maritima by maintenance work, clearing obstructions from the high-level aqueducts (Patrich 2011: 109; also 2001; Prummer 2002: 246). Encomium also refers to several distinct aspects of rhetoric for which the classical Gaza School of Rhetoric became very famous in Late Antiquity.

تأسست غزة منذ أكثر من ۵۰۰۰ سنة، وهي واحدة من أقدم مدن العالم. تقع غزة في موقع استراتيجي بين مصر وآسيا، في قلب طريق «فيا ماريس» القديم، وعلى الساحل، ولم تتوقف أبدًا عن النظر إلى البحر الأبيض المتوسط. كانت غزة أيضًا ميناءً قديمًا جدًا، وأقرب منفذ للجزيرة العربية. وكانت تعتبر البتراء عمقها الداخلي، وكان الإغريق القدماء يعلمون أنهم عبر غزة يستطيعون الوصول إلى الهند (Humbert 2000).

Established more than 5000 years ago, Gaza is one of the oldest cities in the world. Located strategically between Egypt and Asia, at the centre of the ancient road of the Via Maris, and on a beachfront, Gaza has never stopped looking at the Mediterranean Sea. Gaza was also a very ancient port and the closest outlet for Arabia. It treated Petra as its hinterland and the ancient Greeks knew that it was through Gaza they could reach India (Humbert 2000).

در سده دوازدهم پیش از میلاد، فلسطینیان غزه را به شهر اصلی پنج‌شهر فلسطین تبدیل کردند. همان‌طور که پیش‌تر دیدیم، غزه همواره با شهرهای کلیدی فلسطین و با فلسطینیان باستان شناخته می‌شد. این شهر که در نامه‌های العمارنه با نام «عزاتی» از آن یاد شده، به‌عنوان مرکز اداری مصر باستان در فلسطین عمل می‌کرد. در سده‌های پنجم و چهارم پیش از میلاد، شهرهای فلسطین پیوندهای تجاری بین‌المللی خود را حفظ کردند و سکه‌های متمایز فلسطینی‌ـ‌عربی خود را پدید آوردند؛ این شهر در دوران رومیان نیز رونق خود را حفظ کرد و در سده دوم میلادی، سکه‌های برنزی امپراتوری روم در غزه ضرب شد. در طول دو دوره طولانی حکومت رومیان و بیزانسی‌ها بر فلسطین، غزه گسترش یافت و بندر مدیترانه‌ای آن که از نظر راهبردی موقعیت مهمی داشت، همچنان رونق می‌گرفت. در سال ۶۳۵ میلادی، غزه یکی از نخستین شهرهای فلسطین بود که به دست لشکر عرب مسلمان فتح شد و به‌سرعت به مرکز بزرگی برای فقه اسلامی تبدیل گشت. امروزه شهر غزه با جمعیتی بیش از ۵۰۰٬۰۰۰ نفر، بزرگ‌ترین شهر عرب‌نشین فلسطین است؛ اکثریت ساکنان غزه مسلمان‌اند، اما اقلیت مسیحی عرب نیز در آن زندگی می‌کند.

In the 12th century BC the Philistines made Gaza the leading city of the Pentapolis of Philistia. As we have seen above, Gaza was always identified with the key cities of Philistia and with the ancient Philistines. Mentioned in the Amarna letters as ‘Azzati’, Gaza served as ancient Egypt’s administrative capital in Palestine. In the 5th and 4th centuries BC the cities of Philistia maintained their international trading links and developed their distinct Philisto-Arabian coins; the city continued to flourish under the Romans and in the 2nd century AD imperial Roman bronze coins were struck in Gaza. In the course of the two long periods of Palestine under the Romans and Byzantines, Gaza expanded and its strategically located Mediterranean port continued to prosper. In 635 AD, Gaza became one of the first cities in Palestine to be conquered by the Arab Muslim army and it quickly developed into a major centre of Islamic jurisprudence. Today the city of Gaza, with a population of over 500,000, is the largest Arab city in Palestine; the majority of Gaza’s inhabitants are Muslims, but there is also a Christian Arab minority.

در دوران بیزانس، جامعهٔ فلسطین در اواخر عصر باستان، به‌طور کلی جامعه‌ای باسواد بود. آموزش ابتدایی به‌طور گسترده در دسترس بود، گاهی حتی در سطح روستاها، به‌ویژه برای مردان. آموزش نه‌تنها در پایتخت امپراتوری، قسطنطنیه، بلکه در مدارسی که در مراکز بزرگی چون انطاکیه، اسکندریه، قیصریهٔ مَریتیما و غزه فعال بودند نیز ترویج می‌شد.

Under the Byzantines, Palestinian society of Late Antiquity was, on the whole, an educated one. Basic education was widely available, sometimes at village level, especially for men. Education was fostered not only in the imperial capital Constantinople but also in schools operating in major centres such as Antioch, Alexandria, Caesarea Maritima and Gaza.

اجزای اصلی آموزش عبارت بودند از فصاحت و بلاغت، فلسفه، حقوق و زبان‌ها (یونانی و لاتین)، با هدف تربیت رهبران و مقامات تحصیلکردهٔ دولت و کلیسا. با این حال، مشارکت زنان در جامعهٔ پدرسالار در «آتن مدیترانه» که تازه تأسیس شده بود، تشویق نمی‌شد.

The main components of education were rhetoric, philosophy, law and languages (Greek and Latin) with the aim of producing educated leaders and officials for state and church. However, female participation in patriarchal society was not encouraged in the new ‘Athens of the Mediterranean’.

برای نمونه، وضعیت زنان در غزه‌ی عصر کلاسیک چندان بهتر از وضعیت زنان در آتن کلاسیک و مردسالار قرن چهارم میلادی نبود (Sivan 2008: 300).

For instance, the lot of women in classicising Gaza was not much better than the situation of women in the patriarchal classical Athens of the 4th century AD (Sivan 2008: 300).

امروزه میراث کلاسیک شگفت‌انگیز فلسطینِ اواخر دوران باستان در فلسطین تدریس نمی‌شود؛ فلسطینیانِ تحصیل‌کرده بیشتر به میراث کلاسیکِ «خانهٔ حکمت» (بیت الحکمه) می‌اندیشند، مرکزی فکری بزرگ در بغداد که در سراسر عصر طلایی اسلام، از قرن نهم تا سیزدهم میلادی، پابرجا بود، تا به مدرسه بلاغیِ کلاسیکِ غزه یا کتابخانهٔ کلاسیکِ قیصریهٔ مَریتیما. با این همه، دانش‌های بلاغت (هنر گفتار) و فلسفه نه‌تنها برای زندگی فکریِ باستان، کلاسیک و پس‌کلاسیک، بلکه برای میراث کلاسیکِ فلسطینِ اواخر دوران باستان نیز محوری بودند. اگر پایتختِ فلسطینِ نخست (Palaestina Prima)، قیصریه، در اواخر دوران باستان شکوفا شد و به مرکزی مدیترانه‌ای برای کلاسیک‌گرایی، دانش‌اندوزی، الهیات‌ورزی و نگارش تاریخ بدل گشت، شهر مدیترانه‌ایِ غزه نیز در جریان اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم میلادی به خانهٔ مدرسهٔ بلاغیِ مسیحیِ کلاس‌گرا تبدیل شد (کندی، ج. ۱۹۹۴: ۲۵۵). در مدرسهٔ غزه، سنت کلاسیک با سنت مسیحی به‌شدت درهم تنیده شده بود. دیگر شهرهای فلسطینِ بزرگ‌تر، از جمله عسقلان (عسقلان) و سیتوپولیس (بیسان) نیز به‌شدت تحت تأثیر این رنسانس مسیحیِ پس‌کلاسیکِ اواخر دوران باستان دگرگون شدند.

Today the spectacular classical heritage of Late Antiquity Palestine is not taught in Palestine; educated Palestinians are more likely to recall the classical heritage of the ‘House of Wisdom’ (Bayt al-Hikmah), a major intellectual centre in Baghdad throughout the Golden Age of Islam from the 9th to the 13th centuries, than the classical Rhetorical School of Gaza or classical Library of Caesarea Maritima. Yet the disciplines of rhetoric (the art of discourse) and philosophy were central not only to ancient, classical and post-classical intellectual life but also to the classical heritage of Late Antiquity Palestine. If the capital city of Palaestina Prima, Caesarea, flourished in Late Antiquity, developing into a Mediterranean centre of classicising, learning, theologising and historical writings, the Mediterranean city of Gaza became in the course of the late 5th and early 6th centuries the home of a classicising Christian School of Rhetoric (Kennedy, G. 1994: 255). In the School of Gaza, the classical tradition had become deeply intertwined with the Christian one. Other cities of greater Palestine, such as Ascalon (‘Asqalan) and Scythopolis (Beisan), were also profoundly transformed by this post-classical Christian renaissance of Late Antiquity.

تحت تأثیر فکری و فرهنگی ترکیبی از سنت‌های متنوع هلنیستی اسکندریه، قیصریه‌ی فلسطین و آتن، و همچنین نوافلاطونیگری مسیحی، محیطی فوق‌العاده آرام و شهری پرشکوفای فرهنگی و فکری در غزه‌ی اکثریت‌مسیحی طی بیش از دو قرن در دوران باستان متأخر، موجب ظهور چشمگیر مکتب بلاغی غزه شد؛ مکتبی که به دست فیلسوفان و بلاغیون مسیحی، از جمله پروکوپیوس غزه‌ای (حدود ۴۶۵ تا ۵۲۸

Intellectually and culturally influenced by a mix of diverse Hellenistic traditions of Alexandria, Caesarea-Palaestina and Athens, as well as by Christian Neo-Platonism, the extraordinarily relaxed setting and flourishing cultural and intellectual urban environment of Christian-majority Gaza for over two centuries in Late Antiquity brought about the spectacular rise of the Rhetorical School of Gaza, which was headed by Christian philosophers and rhetoricians including Procopius of Gaza (c. 465–528

AD) (Westberg 2009; Kennedy, D. 2008: 169) و شاگردش خوریکیوس غزه‌ای. این دومی در آغاز قرن ششم میلادی می‌زیست. در سنت کلاسیک، عشق به فن بیان و عشق به نمایش تئاتری دست در دست هم داشتند و در غزه، همچنان که در چند شهر دیگر فلسطین، فرهنگ تئاتری پررونقی پدید آمد. فضاهای خصوصی و عمومی غزه، که اکثریتش مسیحی بودند، اجراهای نمایشی و نمایش‌های عمومی فن بیان را در مدارس، «تئاترهای مقدس» و حتی «حمام‌های» عمومی پرورش می‌دادند (Champion 2014: 21‒51).

AD) (Westberg 2009; Kennedy, D. 2008: 169) and his disciple Choricius of Gaza. The latter flourished in the early 6th century AD. In the classical tradition, love for rhetoric and love for theatrical performance went hand in hand and in Gaza, as well as in several other Palestinian cities, a thriving theatre culture arose. The private and public spaces of Christian-majority Gaza nurtured theatrical performances and public rhetorical displays in schools, ‘holy theatres’ and even public ‘baths’ (Champion 2014: 21‒51).

این فضای فرهنگی پررونق و در واقع انقلاب فکری در غزه، توسط جورج ا. کندی چنین توصیف شده است:

This flourishing cultural space and indeed intellectual revolution in Gaza was described by George A. Kennedy as follows:

غزه، که در ساحل جنوبی فلسطین قرار داشت، در قرن پنجم شهری دلپذیر و پرروني بود که به سنت‌های کهن پایبند ماند.

Gaza, on the southern coast of Palestine, was a pleasant and prosperous city in the Fifth Century which clung to the old traditions.

جولیان در آنجا با شور و شوق از ارتداد او استقبال شد. گریگوری ناتزیانوسی ... و لیبانیوس، آموزشگاه‌های سخنوری آن‌جا را ارزشمند می‌دانستند ...

Julian’s apostasy was greeted there with enthusiasm. Gregory of Naziansus ... and Libanius thought well of its rhetoric schools ...

مسیحیت شاید برای مدتی مطالعات کلاسیک را در غزه بازداشته باشد، اما در اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم، این شهر محل سکونت یک سلسله از سوفسطاییان و نویسندگان کلاسیک‌گرا بود که مجموعاً آنچه را مکتب غزه می‌نامند تشکیل می‌دهند. مهم‌ترین آنان پروکوپیوس و خوریکیوس هستند، اما می‌توان به چند تن دیگر نیز اشاره‌ای کوتاه کرد. انیاس غزه‌ای نویسندهٔ گفتگوی بازمانده‌ای با عنوان «تئوفراستوس» بود. (کندی، جی. ۲۰۰۸: ۱۶۹)

Christianity may for a time have inhibited classical studies in Gaza, but in the late Fifth and early Sixth Centuries it was the home of a series of Classicizing sophists and writers who together constitute what is known as the School of Gaza. The most important of these are Procopius and Choricius, but brief mention may be made of several others. Aeneas of Gaza was the author of a surviving dialogue entitled Theophrastus. (Kennedy, G. 2008: 169)

برای قرن‌های متمادی پیش از دوران باستان متأخر، غزه و دریانوردان و بازرگانان عرب در مسیر تجارت دور و دراز ادویه از هند به جنوب عربستان و سپس به شرق و غرب مدیترانه نقشی محوری داشتند.

For many centuries prior to Late Antiquity, Gaza and Arab sailors and traders had been central to the long-distance spice trade route from India to southern Arabia and then to the Eastern and Western Mediterranean.

غزه نیز به رونق اقتصادی و اجتماعی دست یافته بود؛ این شهر در مرکز «جاده پادشاهی» سنتی قرار داشت که از مصر آغاز می‌شد و از نقب و ماوراء اردن می‌گذشت. این شاهراه، جایگاه غزه را به عنوان یک شهر بندری مهم تأیید می‌کرد. بندر آن نه تنها دروازه ورود به شهرها و روستاهای جنوب فلسطین بود، بلکه برای کالاهای تجاری که از جنوب عربستان و هند به دریای مدیترانه می‌رسیدند نیز دروازه به شمار می‌رفت ([Hirschfeld 2004: 63]).

Gaza had also achieved economic and social prosperity, being at the centre of the traditional King’s Highway from Egypt, with routes running through Naqab and Transjordan – a highway which confirmed its status as a major port city. Its port was not only the gateway to the towns and villages of southern Palestine but also for trade goods arriving from southern Arabia and India to the Mediterranean (Hirschfeld 2004: 63).

جنیفر هِوِلُون-هارپر، در کتاب «شاگردان صحرا: راهبان، عوام و اقتدار معنوی در غزه قرن ششم» (۲۰۰۵)، غزهٔ قرن ششم میلادی را نه تنها برای فلسطین پریما، بلکه برای کل منطقهٔ شرق مدیترانه، یک مرکز مهم اقتصادی، فکری و فرهنگی توصیف می‌کند:

Jennifer Hevelone-Harper, in Disciples of the Desert: Monks, Laity, and Spiritual Authority in Sixth-Century Gaza (2005), describes 6th century Gaza as a major economic, intellectual and cultural centre not only for Palaestina Prima but for the whole Eastern Mediterranean region:

در عصر باستان متأخر، غزه مرکز فرهنگی و اقتصادی برجسته‌ای بود... شهر قرن ششم میلادی به بازارهای پررونق، تئاتر و حمام‌های باشکوه، کلیساهای درخشانی که با موزاییک‌ها آراسته شده بودند، و سایر امکانات یک مرکز شهری مرفه شناخته می‌شد. غزه با بندرش، مایوما، که چند مایلی در کنار ساحل قرار داشت، به‌عنوان یک مرکز تجاری کلیدی خدمت می‌کرد؛ نه تنها برای استان خودش، فلسطین اول [Palaestina Prima]، بلکه برای کل شرق مدیترانه. این شهر مقصد عمده ادویه‌ها، ابریشم و کالاهای لوکسی بود که از شرق با کاروان‌ها از راه زمین می‌رسیدند؛ سپس این اقلام از طریق دریا به همه نقاط امپراتوری غربی توزیع می‌شدند.

late antique [Antiquity] Gaza was a commanding cultural and economic center ... the sixth-century city was known for its bustling market-places, its lavish theater and baths, its resplendent churches adorned with mosaics and all the other amenities of a prosperous urban center. With its port, Maiouma, a couple of miles away on the coast, Gaza served as a key commercial center, not only for its own province, Palestine I [Palaestina Prima], but for the entire eastern Mediterranean. The city was a major destination for spices, silk and luxury goods coming overland by caravan from the East; these items would then be dispersed by sea to all parts of the western empire.

از غزه محصولات محلی مانند شراب، میوه‌های خشک۲۱ و کتان به سایر نقاط امپراتوری روم صادر می‌شد، در حالی که گندم از مصر وارد می‌گردید تا شهر پرجمعیت را تغذیه کند. علاوه بر این، جاده‌ای به سمت شمال‌شرقی به اورشلیم، مرکز اصلی زیارت مسیحیان که تنها چهل مایلی آن فاصله داشت، می‌رسید. بازدیدکنندگان سرزمین مقدس از سراسر امپراتوری مراقب بودند که سفر به غزه را در برنامهٔ خود بگنجانند تا شهر باستانی کتاب مقدس، محل آخرین پیروزی شمشون را ببینند.

Local products such as wine, dried fruit21 and flax were exported from Gaza to the rest of the Roman world, while wheat was imported from Egypt to feed the crowded city. Moreover, a road to the northeast led to Jerusalem, the chief center for Christian pilgrimage, only forty miles away. Visitors to the Holy Land from all over the empire made sure to include a trip to Gaza in their itinerary to see the ancient biblical city of Samson’s last victory.

علاوه بر امکانات محلی‌ای که به آن می‌بالید، رونق غزهٔ اواخر دوران باستان به تحولات فکری و فرهنگی چشمگیری دامن زد. مکتب فن خطابه در غزه در سراسر جهان مدیترانه شهرت داشت. سخنوران برجسته‌اش در احیای فن خطابه در قرن ششم نقشی اساسی ایفا کردند. (Hevelone- Harper 2005: 3)

In addition to boasting local amenities, the prosperity of late antique Gaza nurtured remarkable intellectual and cultural developments. The school of rhetoric in Gaza was famous throughout the Mediterranean world. Its distinguished orators were instrumental in bringing about a revival of rhetoric in the six century. (Hevelone- Harper 2005: 3)

نقشه مادبا — مهم‌ترین شاهد مادی باقی‌مانده برای کاربرد رسمی و اداری نام Palaestina در اواخر دوران باستان، که فلسطین بزرگ‌تر قرن ششم میلادی را نشان می‌دهد — هفت روستای بزرگ و شهر ایالتی را میان غزه و الوسا نشان می‌دهد. الوسا در مقطعی مرکز Palaestina Salutaris بود که چند اسقف عرب داشت و ۲۳ کیلومتری جنوب‌غربی شهر بئرشبع قرار دارد. همچنین، دو جاده مهم در دوران بیزانس از این منطقه می‌گذشت، از جمله مسیر «جاده ادویه» که اعراب نبطی کالاهای گران‌بهای شرق را در امتداد آن حمل می‌کردند (Hirschfeld 2004: 63‒66).

The Madaba Map – the most famous surviving material evidence for the official and administrative use of the name Palaestina in Late Antiquity, which depicts greater Palestine of the 6th century AD – shows seven large villages and provincial towns between Gaza and Elusa (at one point the capital of Palaestina Salutaris which had several Arab bishops), 23 kilometres south-west of the city of Beersheba. Also, two important roads crossed the region in the Byzantine period, including the route of the ‘Spice Road’ along which the Nabataean Arabs transported precious cargoes from the East (Hirschfeld 2004: 63‒66).

در غزهٔ اواخر دوران باستان، زبان‌های غالب یونانیِ کوینه و لاتین بودند، هرچند اعراب غسانی که در سراسر فلسطین و در غزه ساکن بودند عربی سخن می‌گفتند و بخش بزرگی از دهقانان فلسطینی به آرامی تکلم می‌کردند. پروکوپیوس (Procopios) غزه‌ای — که باید با پروکوپیوس قیصریهٔ فلسطین، مورخ نامدار قرن ششم فلسطینی که پیش‌تر از او یاد شد، تفکیک شود — سوفسطایی و خطیب مسیحی اصیلی بود و یکی از برجسته‌ترین نمایندگان مکتب بلاغی مشهور زادگاهش، غزه، در فلسطین پریما بود؛ مکتبی که تأثیری ماندگار بر دانش بلاغت داشت. پروکوپیوس تقریباً تمام عمر خود را در غزه گذراند و به تدریس و نگارش رساله‌های فلسفی و بلاغی مشغول بود.

Koine Greek and Latin were the prevalent languages of Late Antiquity Gaza, although the Ghassanid Arabs, who resided throughout Palaestina and in Gaza, spoke Arabic and much of the Palestinian peasantry spoke Aramaic. Procopius (Procopios) of Gaza – who must be distinguished from the aforementioned renowned 6th century Palestinian historian Prokopios of Caesarea-Palaestina – was an original Christian sophist and rhetorician, and one of the most important representatives of the famous Rhetorical School of his native Gaza in Palaestina Prima, a school with a lasting impact on the discipline of rhetoric. Procopius spent nearly all of his life in Gaza teaching and writing philosophical and rhetorical tracts.

اما آنچه از او می‌دانیم، عمدتاً از نامه‌های او و از ستایش‌نامه (یونانی: enkomion، به معنای لفظی ستایش یک شخص) شاگرد و جانشین او، خوریکیوس غزی، به دست ما رسیده است. خوریکیوس نیز خطیب برجسته دیگری از فلسطین و نمایندهٔ مکتب بلاغت غزه در دورهٔ امپراتور آناستاسیوس یکم (۴۹۱ تا ۵۱۸ میلادی) بود. ستایش‌نامهٔ مکتب بلاغت غزه، که به‌طور گسترده به این نام شناخته شد، همچنین به جنبه‌های متمایز آموزش بلاغت و گونه‌های بلاغی دوران باستان متأخر اشاره دارد که شکل گرفتند و شکوفا شدند. آثار بازمانده از خوریکیوس غزی که گونه‌های اصلی بلاغت یونانی پس‌کلاسیک را دربر می‌گیرد، در سبک سخته‌ی مکتب بلاغت غزه با ویژگی‌های خاص آن و پرهیز خاص و پایدارش از برخورد مصوت‌ها (هیاتوس) ارائه شده است. آثار خوریکیوس همچنین به سبب توصیف‌های ستایش‌آمیزش از دو کلیسا در غزه شهرت یافت؛ توصیف‌هایی که از برجسته‌ترین نمونه‌های آغازین اِکفراسیس، یعنی توصیف گرافیکی، نمایشی و کلامی یک اثر هنری تجسمی، درباره بناهای کلیسایی به شمار می‌آیند.22

However, what we know about him comes mainly from his letters and from the encomium (Greek: enkomion, literally the praise of a person) of his disciple and successor Chorikios of Gaza. The latter was another major Palestinian rhetorician and a representative of the Gaza School of Rhetoric in the time of Emperor Anastasius I (491–518 AD). The encomium of what became widely known as the Gaza School of Rhetoric also refers to the distinct aspects of rhetorical pedagogy and rhetorical genres of Late Antiquity that developed and flourished. The surviving works of Chorikios of Gaza, which encompass the main genres of post-classical Greek rhetoric, are represented in the elegant style of the Gaza School of Rhetoric with its special features and peculiarly persistent avoidance of hiatus. Chorikios’ work became also known for its panegyrical descriptions of two churches in Gaza, descriptions which consist of some of the most prominent early examples of ekphrasis – a graphic, dramatic, verbal description of a visual work of art – of church buildings.22

فلسطین در سال‌های ۶۳۷ تا ۶۳۸ میلادی به‌طور کامل تحت لوای اسلام درآمد؛ این کار به دست خلیفهٔ سوم، عمر، انجام شد. او خلافت را با سرعتی بی‌سابقه گسترش داد و امپراتوری ساسانی و حدود دو سوم امپراتوری بیزانس را فتح کرد. در دهه‌ی ۶۹۰ میلادی، فرمانروایان مروانی از خاندان امویان برنامه‌ای عظیم برای ساخت‌وساز در سراسر فلسطین و به‌ویژه در ایلیا (بیت‌المقدس / اورشلیم) آغاز کردند. سبک‌های معماری کلیساهای فلسطین و بلاد الشام بیزانسی تأثیر چشمگیری بر معماری اسلامی فلسطین در دوران امویان گذاشت؛ شناخته‌شده‌ترین نمونه‌ی آن، بنای هشت‌ضلعی زیبای قبةالصخره است که به دستور خلیفه عبدالملک بن مروان در سال‌های ۶۸۵ تا ۶۹۱ میلادی ساخته شد.

Palestine was brought fully under Islam in 637‒638 by the third Caliph ‘Umar, who expanded the Caliphate (khilafah) at an unprecedented rate, conquering the Sasanian Empire and about two-thirds of the Byzantine Empire. In the 690s the Umayyad Marwanid rulers embarked on a colossal building programme in Palestine in general and Iliya (Bayt al-Maqdis/ Jerusalem) in particular. The church architectural styles of Byzantine Palestine and Bilad al-Sham significantly influenced the Islamic architecture of Palestine under the Umayyads, the most celebrated example of which was the exquisite octagonal structure of the Dome of the Rock (Qubbat al-Sakhrah), sponsored by Caliph ‘Abdel Malik ibn Marwan in 685‒691

میلادی۔ این بنا قدیمی‌ترین بنای اسلامی موجود در جهان است و تأثیرات فلسطین بیزانسی در موزاییک‌های آن آشکار است۔ اسلام و فلسطین مسلمان میراث فرهنگی، مادی، اداری و فکری فلسطین بیزانسی را به ارث بردند۔ کاوش‌های باستان‌شناسی در الرملہ، پایتخت جند فلسطین به مدت بیش از سه قرن و نیم، موزاییک‌هایی با نقش حیواناتی از جمله شیر، پرنده و خر کشف کرده‌اند (پترسن ۲۰۰۵)۔ اسلام همچنین سنت فلسفی یونانی ارسطویی و نوافلاطونی مسیحی را جذب کرد و آن را بیشتر توسعه داد؛ سنتی فلسفی که در قرن سوم میلادی پدید آمد و تا اندکی پس از تعطیلی آکادمی افلاطونی در آتن در سال ۵۲۹ میلادی به دست امپراتور یوستینیانوس اول دوام یافت۔

AD. It is the oldest extant Muslim monument in the world and Byzantine Palestine influences are evident in its mosaics. Islam and Muslim Palestine inherited the cultural, material, administrative and intellectual heritage of Byzantine Palestine. Archaeological excavations at al-Ramla, the capital of Jund Filastin for over three and a half centuries, discovered mosaics with animals including lions, birds and donkeys (Petersen 2005). Islam also absorbed and developed further the Greek Aristotelian philosophical traditions and Christian Neo-Platonism, a tradition of philosophy that arose in the 3rd century AD and persisted until shortly after the closing of the Platonic Academy in Athens in 529 AD by Emperor Justinian I.

با این حال، فلسطین بیزانسی در قرن‌های چهارم تا ششم میلادی، سنت‌های یونانی را در غزه و قیصریه‌ی فلسطین بازآفرینی کرد و آن‌ها را بیش از پیش گسترش داد.

However, Byzantine Palaestina of the 4th‒6th centuries AD recreated and developed further the Greek traditions in Gaza and Caesarea-Palaestina.

پس از آن، عصر طلایی اسلام نیز این سنت‌ها را به عربی ترجمه کرد و آن‌ها را از نظر فکری و علمی گسترش داد، ابتدا در شهر بغداد، پایتخت عباسیان (از اواخر قرن هفتم میلادی به بعد).

Subsequently the Golden Age of Islam also translated these traditions into Arabic and developed them further intellectually and scientifically, first in the Abbasid capital city of Baghdad (from the late 7th century onwards)

و بعدها در پایتخت اموی اندلس، شهر قرطبه (از قرن دهم به بعد). بعید نیست که میراث فکری، مادی و علمی شگفت‌انگیز فلسطینِ بزرگ، یعنی غزه، قیساریه-فلسطین، عسقلان، بیت‌المقدس و بیسان (Scythopolis)، یکی از راه‌های فرهنگی بسیار به عصر طلایی اسلام از قرن هشتم تا سیزدهم را فراهم کرده باشد.

and later in the Andalus Ummayad capital city of Cordoba (from the 10th century onwards). It is not inconceivable that the extraordinary intellectual, material and scientific heritage of greater Palestine, that is, Gaza, Caesarea-Palaestina, Ascalon (‘Asqalan), Jerusalem, Scythopolis (Beisan), provided one of the many cultural routes to the Golden Age of Islam from the 8th to the 13th century.

مدرسهٔ بلاغی غزه نیز در گردآوری آرای مفسران قرون پیشین مشارکت داشت، و کارش به دانش خط‌شناسی (پالئوگرافی)، یعنی مطالعهٔ خطوط کهن و تاریخی و شکل‌ها و فرایندهای نگارش، کمک کرد. مهم‌ترین تحولی که توجه خط‌شناسان را به خود جلب کرد، خط و شیوهٔ نگارش آن بود. این مسئله دربارهٔ «کاتِنا» (واژهٔ لاتینی به معنای زنجیره) و نسبت آن با «اسکولیا» نیز صدق می‌کند. اصطلاح «کاتِنا» تنها برای متون کتاب‌مقدسی شرح‌شده به کار می‌رود، نه متون کلاسیک، و تمایز میان کاتِنا و اسکولیا در این است که نخستین می‌کوشد نام صاحب‌نظر را، معمولاً پیش از نقل قول، ذکر کند. در کاتِنا، مؤلف بیشتر گردآورنده و ویراستار است و چیز اندکی بر اثر می‌افزاید.

The Rhetorical School of Gaza was also involved in collating the opinions of commentators of preceding centuries and its work contributed to palaeography, the study of ancient and historical handwriting and of the forms and processes of writing. The most important development that concerned palaeographers was script. This issue is also applicable to the catenae (Latin for chain) and its relationship to scholia. The term catenae is reserved for annotated biblical texts rather than classical texts and the distinction made between catenae and scholia is that the former makes an attempt to cite the name of the authority, usually before the quotation. In catenae the author is more of a compiler and editor with very little to add to the work.

مورخ بیزانسی ان. جی. ویلسن نخستین کسی بود که پیشنهاد کرد کاتنائه‌ها از مکتب فلسطینی غزه در قرن پنجم سرچشمه گرفته‌اند۔

Historian of Byzantuim N. G. Wilson was the first to suggest that catenae come from the Palestine School of Gaza in the 5th century.

پروکوپیوس غزه‌ای در بخشی از یک «فرضیه» روش خود را چنین شرح می‌دهد: «پس از آنکه توانایی‌ای نزد خدا به ما داده شد، توضیحاتی را که از پدران کلیسا و دیگران بر جای مانده بود، در اُکتاتوک گرد آوردیم و این مطالب را از تفسیرها و گفته‌های گوناگون ترکیب کردیم». از این سخن درمی‌یابیم که پروکوپیوس گزیده‌هایی از مراجع برگزید و آنها را به متن افزود. این کار متن را گسترده‌تر کرد، اما مجموعهٔ دیدگاه‌های پدران کلیسا را قابل‌مدیریت‌تر ساخت. زوزیموس غزه‌ای در روزگار امپراتور آناستاسیوس، سوفسطایی بود. او فرهنگ لغت بلاغی را بر اساس الفبا و تفسیری بر دموستنes و لیسیاس نوشت. بنا به گفتهٔ جورجیوس سدرنوس، مورخ بیزانسی سدهٔ یازدهم میلادی، زوزیموس غزه‌ای در دوران زنون در سال ۴۹۰ میلادی به قتل رسید.

Procopius of Gaza describes his method in the following excerpt from a hypothesis: ‘Having been supplied the ability before God, we collected the explanations which were put down from the Fathers and the others into the Octateuch, combining these things from commentaries and different sayings’. From this we learn that Procopius took selections from authorities and added them to the text. This expanded the text but made the corpus of opinions of the Church Fathers more manageable. Zosimus of Gaza was a sophist during the time of Emperor Anastasius. He wrote a rhetorical lexicon according to the alphabet and a commentary on Demosthenes and Lysias. According to 11th century Byzantine historian Georgius Cedrenus, Zosimus of Gaza was put to death during the reign of Zeno in 490 AD.

از یک سو ممکن است زوسیموسی معاصر پروکوپیوس وجود داشته باشد که در تنظیم حاشیه‌نویسی‌ها (اسکولیا) بر نویسندگان کلاسیک دخیل بوده است، و از سوی دیگر ممکن است دو نفر با این نام وجود داشته باشند. این احتمال هست که زوسیموس حاشیه‌نویس اهل غزه در میانه‌ی سده‌ی پنجم میلادی می‌زیسته است. در آن صورت، او ممکن است مسئول معرفی این رسم شده باشد که درج اسکولیا را به زوسیموس نسبت می‌دهند (ویلسون ۱۹۶۷: ۲۵۴). مکتب غزه میان اسکولیا (حاشیه‌نویسی بر متون کلاسیک) و کاتنا (حاشیه‌نویسی بر متون کتاب مقدس) تمایزی قائل نمی‌شد. تیموتی سید در بحث از آغاز کاتنا در غزه می‌نویسد: «شواهد نشان می‌دهد که حاشیه‌نویسی بر متون کتاب مقدس [توسط الهیدانان مسیحی] در سده‌ی پنجم تا ششم آغاز شد و احتمالاً ریشه‌ی فلسطینی داشت، اگر نه خود مکتب غزه».23

On the one hand, we may have a Zosimus contemporary with Procopius who was involved in scholia on classical authors or, on the other hand, there may have been two of that name. It is possible that the scholiast Zosimus of Gaza flourished in the mid-5th century. In that case, he may have been responsible for introducing the practice of entering scholia such as is attributed to a Zosimus (Wilson 1967: 254). The School of Gaza did not make a distinction between scholia (marginal commentary on classical texts) and catenae (marginal commentary on biblical texts). Commenting on the beginnings of catenae in Gaza, Timothy Seid writes: ‘The evidence suggests that marginal commentary on biblical texts [by Christian theologians] had a beginning in the fifth to sixth century and was probably of Palestinian origins if not the School of Gaza itself ’.23