0.3 Filistin'de Son Üç Binyılda Siyasi Özerklik, Bağımsızlık ve Devlet Olma - Filistin: Dört Bin Yıllık Bir Tarih | Quran Course

0.3 Filistin'de Son Üç Binyılda Siyasi Özerklik, Bağımsızlık ve Devlet Olma - Filistin: Dört Bin Yıllık Bir Tarih | Quran Course

ʿAmvas (Emmuas), Refah, Beyt Cibrin (Yunanca: Eleutheropolis), Akka (Yunanca: Ptolemais), Aşkelon (Arapça: ʿAsqalān), Aylah (Yunanca: Aelas; bugünkü adıyla ʿAqaba) İslam döneminde de başlıca kentsel merkezler olarak işlevini sürdürdü ve bazıları kadim yer adlarını korudu. Andrew Petersen'in Bizans'tan erken Osmanlı dönemine uzanan kentsel alanlara odaklanan The Towns of Palestine under Muslim rule: AD 600‒1600 (2005) adlı çalışması, kentsel yenilenme ve gelişimde materyal nesnelerin ve sanat biçimlerinin sürekliliği ile yeniden kullanımına ilişkin önemli arkeolojik kanıtlar sunmaktadır. Petersen'in çalışması ayrıca, İslam yönetiminin ilk yüzyılı içinde Emeviler tarafından kurulan el-Ramla'nın ayrıntılı bir incelemesini içermekte ve kentte Bizans tarzı mozaik ve motiflerin arkeolojik olarak keşfedildiğini belirtmektedir. Erken dönem İslam Filistin'inin mimari biçimleri de ilgi çekicidir: Kudüs'te, Eriha'daki Hişam Sarayı (Hirbetü'l-Mefcar), el-Ramla'da ve Tiberya yakınlarındaki Hirbetü'l-Minyar'da hepsi süreklilikler ve İslami ile Grek-Roma-Bizans üslupları ve düzen biçimlerinin nefis bir karışımını sergilemektedir. Geç Antik Çağ Palaestina'sından gelen fikir ve sanat biçimlerinin uyarlanması, Orta Çağ boyunca İslam altında sürmüş ve bu, yeni İslami mimari biçimleriyle birleşerek İslami ile Grek-Roma-Bizans üsluplarının bir karışımını oluşturmuştur. Kadim Filistin'in fikirlerinin, materyal nesnelerinin ve sanat biçimlerinin yeniden kullanımı modern döneme kadar varlığını sürdürmüştür. Örneğin, muhteşem Akka Beyaz Camii için kullanılan yapı malzemelerinin bir kısmı, yani mermer ve granit parçaları, eski ortaçağ Akka'sının, Geç Antik Çağ'ın Sezarea-Palaestina'sının ve Castello Pelegrino'nun (Atlit kalesi) harabelerinden alınmıştır. Akka'nın güneyinde, Hayfa yakınlarında bulunan bu kale, Latin Haçlıları tarafından 1218 yılında Filistin'de inşa edilen en büyük kalelerden biri ve Haçlı askeri mimarisinin en iyi örneklerinden biridir. Akka Beyaz Camii, yaygın adıyla Cezzar Camii, 1781 yılında inşa edilmiştir; bir İslam ilahiyat medresesi, öğrenci yurdu, bir şer'i mahkeme ve bir halk kütüphanesi de içeren bir külliyenin parçasıdır. İstanbul'un büyük camilerinden model alınan Cezzar Camii (ayrıca 'Beyaz Cami' olarak da bilinir)

‘Amwas (Emmuas), Rafah, Beit Jibrin (Greek: Eleutheropolis), Acre (Greek: Ptolemais), Ascalon (Arabic: ‘Asqalan), Aelas (Arabic: Aylah modern-day ‘Aqabah) continued to function as major urban centres under Islam and some kept their ancient place names. Andrew Petersen’s The Towns of Palestine under Muslim rule: AD 600‒1600 (2005), which focuses on urban sites from Byzantine to early Ottoman times, provides important archaeological evidence about the continuities and recycling of material objects and art forms in urban regeneration and development. Petersen’s study also includes a detailed investigation of al-Ramla, which was founded by the Umayyads within the first century of Muslim rule, and cites the archaeological discovery of Byzantine-style mosaics and motifs in the city. Interesting also are the architectural forms of early urban Islamic Palestine: in Jerusalem, Jericho Hisham Palace (Khirbat al-Mafjar), al-Ramla and Khirbet al-Minyar, near Tiberias; all exhibit continuities and an exquisite mélange of Islamic and Greco/Roman/Byzantine styles and modes of organisation. The adaption of ideas and art forms from Late Antiquity Palaestina continued under Islam throughout the Middle Ages and this was combined with new Islamic architectural forms, thus creating a mix of Islamic and Greco/Roman/Byzantine styles. The recycling of ideas, material objects and art forms of ancient Palestine persisted into the modern period. For instance, some of the building materials, marble and granite components, for the spectacular White Mosque of Acre, famously known as al-Jazzar Mosque – constructed in 1781, with a complex which included an Islamic theological academy with student lodging, an Islamic court and a public library – were taken from the ancient ruins of medieval Acre, Caesarea-Palaestina of Late Antiquity and Castello Pelegrino (Atlit fortress), to the south of Haifa, one of the largest fortresses built in Palestine by the Latin Crusaders in 1218 and one of the best examples of Crusader military architecture. Modelled on the great mosques of Istanbul, the al-Jazzar Mosque (also known as the ‘White Mosque’)

13. Doğu Roma İmparatorluğu'nun 4. yüzyılda Hristiyanlığı resmi din olarak kabul etmesi ve Hristiyanlığın Yakın Doğu ile Roma Arabistan Eyaleti'nde büyük ölçekte yayılması, bölgenin dinî, toplumsal, entelektüel ve kültürel bir dönüşüm geçirmesine ve Büyük Filistin'in (Provincia Palaestina) oluşmasına yol açtı. Geç Antik Çağ'da en geniş sınırlarına ulaştığında, Bizans yönetimindeki Büyük Filistin (4. yüzyıldan 7. yüzyılın başlarına kadar) üç eyalete bölündü: Palaestina Prima, Palaestina Secunda ve Palaestina Salutaris. Ancak aşağıda göreceğimiz gibi bunlar birbirinden tamamen ayrı üç eyalet olarak görülmüyordu. Bizans döneminde siyasi, askerî, kültürel ve kilisesel açılardan bunlar "Üçte Bir" ve "Üçte Üç" anlayışıyla, yani "Üç İçinde Bir" Filistin eyaletleri olarak tasarlanmış ve gelişmeye devam etmiştir. Zamanla, Bizans'ın altındaki (Bir İçinde Üç) Eyalet Filistin, askerî-stratejik, siyasi ve dinî açıdan bilinçli olarak bir çekirdek eyalet olarak görülmüş ve gerçekten de öyle inşa edilmiştir:

13. The official conversion of the Eastern Roman Empire to Christianity in the 4th century and the massive spread of Christianity in the Near East and Roman Provincia Arabia brought about religious, social, intellectual and cultural transformation of the country and the creation of greater Palestine (Provincia Palaestina). At its greatest extent in Late Antiquity, greater Palestine under the Byzantines (from the 4th to the early 7th centuries) was divided into three provinces: Palaestina Prima, Palaestina Secunda and Palaestina Salutaris. But as we shall see below, these were not seen as three totally separate provinces. Politically, militarily, culturally and ecclesiastically they were conceived and continued to evolve under the Byzantines as ‘Three in One’ Palestine provinces. With time the (One in Three) Provincial Palaestina under the Byzantines was seen and, indeed, consciously constructed – militarily-strategically, politically and religiously – as a core province:

"Sınır eyaleti" olan Palaestina Salutaris, 4. yüzyılın sonlarında güney Transyordan'da kuruldu ve 5. yüzyıldan itibaren Palaestina Tertia olarak da bilinmeye başlandı. Palaestina Tertia ve Palaestina Salutaris adları birbirinin yerine kullanıldı ve bazı belgeler Petra'yı "Üçüncü Filistin Salutaris"in metropolü olarak anar (Ward 2008: 93). Üçüncü Filistin, eski Roma Provincia Arabia'sını da kapsıyordu. Üç Filistin eyaleti Naqab (Negev), Beersheba (Bir Sabi'), Nabataea (ve başkenti Petra) ile Sina'nın büyük bölümlerini içeriyordu. Bu büyük Filistin, doğuda Transyordan'ın geniş bölgelerini ve kuzeyde Golan platosunu da kapsıyordu. Bu, büyük bir refah ve kentsel genişleme dönemiydi; Aelia Capitolina (Kudüs), Gazze, Neapolis (Nablus), canlı bir liman kenti ve Palaestina Prima eyaletinin imparatorluk başkenti olan Caesarea-Palaestina (Caesarea Maritima; Kayserye) gibi Filistinli kentler inşa ediliyordu. Filistinli toplumsal ve dini kent merkezleri büyük ölçüde siyasi ve dini özerklik kazandı ve Akdeniz bölgesi genelinde klasikleştirici kültürel etkiler yaydı.

A ‘frontier province’, Palaestina Salutaris was created in the southern Transjordan in the late 4th century and from the 5th century also became known as Palaestina Tertia. The names Palaestina Tertia and Palaestina Salutaris became interchanged and some documents refer to Petra as the metropolis of ‘Third Palestine Salutaris’ (Ward 2008: 93). The Third Palestine also encompassed the former Roman Provincia Arabia. The three Palestine provinces included the Naqab (Negev), Beersheba (Bir Sabi’), Nabataea (and its capital Petra) and major parts of Sinai. This greater Palestine also included large parts of Transjordan in the east and the Golan plateau in the north. This was a period of great prosperity and urban expansion, with Palestinian cities such as Aelia Capitolina (Jerusalem), Gaza, Neapolis (Nablus), Caesarea-Palaestina (also known as Caesarea Maritima; Qaysariah), a thriving seaport and the imperial capital of the province of Palaestina Prima, being built. Palestinian social and religious urban centres acquired a great deal of political and religious autonomy and projected classicising cultural influences throughout the Mediterranean region.

14. Büyük Filistin (Bizans Palaestina'sının üç eyaleti), MS 4. yüzyıldan 7. yüzyılın başlarına kadar, Geç Antik Çağ'da kültürel ve entelektüel bir rönesansın ve klasikçiliğin önemli bir merkezi haline geldi. Klasikçi Palaestina'nın iki en ünlü simgesi, Gazze Retorik Okulu ile Geç Antik Çağ'ın en kapsamlı kilise kütüphanesi olan Sezarya Maritima Kütüphanesi idi. Sezarya Maritima ve Gazze, Büyük Filistin'in fiilen baskın siyasi ve kültürel merkezi olan Palaestina Prima'nın en önemli iki kentiydi. Aşağıda göreceğimiz gibi, "Üç Filistin" eyaletleri büyük bir dini ve kültürel özerkliğe sahipti ve Aelia Capitolina (Kudüs) Tüm Filistin Kilisesi, hem Antakya hem de İstanbul kiliselerinden bağımsızlık kazandı. Bölge, Akdeniz dünyasının ekonomik açıdan en müreffeh ülkelerinden biri olmakla kalmadı; son derece etkili Akdeniz okulları olan Gazze ve Sezarya-Palaestina ile Askalonlu Julian'ın mimari ve kentsel planlama çalışmalarıyla, Geç Antik Çağ'ın en önemli öğrenme ve entelektüel etkinlik merkezlerinden biri oldu. Nitekim Sezarya-Palaestina ve Gazze, bütün Akdeniz bölgesi için başlıca öğrenme merkezleri olarak Atina ve İskenderiye'nin yerini aldı ve onların önüne geçti.

14. Greater Palestine (the three provinces of Byzantine Palaestina) of the 4th‒early 7th centuries AD became a major centre of cultural and intellectual renaissance and classicising in Late Antiquity. The two most famous symbols of classicising Palaestina were the Rhetorical School of Gaza and the Library of Caesarea Maritima, the most extensive ecclesiastical library of Late Antiquity. Caesarea Maritima and Gaza were the two most important cities of Palaestina Prima, which was effectively the dominant political and cultural centre of greater Palestine. As we shall see below, the ‘Three Palestine’ provinces had a great deal of religious and cultural autonomy and the All Palestine Church of Aelia Capitolina (Jerusalem) achieved independence from both Churches of Antioch and Constantinople. It was not only one of the most economically prosperous countries in the Mediterranean region, but also – with the highly influential Mediterranean schools of Gaza and Caesarea-Palaestina and the architectural and urban planning work of Julian of Ascalon – one of the most important centres of learning and intellectual activity in Late Antiquity; in effect, Caesarea-Palaestina and Gaza superseded and replaced both Athens and Alexandria as the premier centres of learning for the whole Mediterranean region.