Hac mevsimi [Müslümanların Haccı] sırasında, Mekke'ye gidemeyen binlerce kişi Kudüs'e gelir. Harem [el-Haram] yakınına gelirler ve gelenek gereği kurban keserler. Bazı yıllarda burada 20.000'den fazla [Müslüman] kişi [Hac] ibadetini yerine getirir... Hıristiyanlar ve Yahudiler de Hıristiyanların diyarından buraya gelir. (Nasir Khusro, M.S. 1050, Matar 2013: 913'ten alıntı)

During the season of pilgrimage [Muslim Haj], thousands who cannot travel to Mecca, come to Jerusalem. They approach the sanctuary [al-Haram] and offer sacrifices as is customary. In some years, over 20,000 [Muslim] people fulfil the [Haj] law here ... Christians and Jews come here too, from the land of the Christians. (Nasir Khusro, 1050 AD, cited in Matar 2013: 913)

Arap İslam eyaleti Cund Filastin, Emevi ve Abbasi dönemlerinde Şam bölgesinin askeri ve idari eyaletlerinden biriydi; bu eyaletler, Müslümanların Levant'ı fethinden kısa süre sonra, 630'ların sonlarında düzenlendi. Cund Filastin adı, İslam'ın ilk dönemlerinden itibaren Müslüman yöneticiler ve Filistin'in Arap valileri (valiler), Arap ve Müslüman coğrafyacılar, haritacılar, tarihçiler, çevirmenler, gravürcüler, para basanlar, hacılar ve tüccarlar tarafından evrensel olarak benimsendi. Hepsi Filistin ve Yakın Doğu'nun klasik mirasına dayanıyordu. Arap yöneticiler, tarihçiler ve coğrafyacılar ayrıca Filistin'in birçok antik yer adını ve Levant'taki Yunan ve Antik Çağ'ın klasik mirasının büyük bölümünü çevirip korudular.

The Arab Islamic province of Jund Filastin was one of the military/ administrative provinces of the Umayyad and Abbasid region of al-Sham, provinces organised soon after the Muslim conquest of the Levant in the late 630s. The official name, Jund Filastin, was universally adopted from early Islam onwards by Muslim rulers and Arab governors of Filastin (walis), Arab and Muslim geographers, cartographers, historians, translators, engravers, coiners, pilgrims and merchants. They all relied on the classical heritage of Palestine and the Near East. Arab administrators, historians and geographers also translated and preserved many of the ancient place names of Palestine and much of the classical heritage of Greece and Antiquity in the Levant.

İslam'da Kudüs'e hac yolculuğu çok erken başladı ve bu, kutsal şehrin büyüklüğü ve merkezi konumu ile Emevi Filistini'nin (661-749) önemi sayesinde güçlendi; bu durumun önemi abartılamaz. Kubbetü's-Sahra, Emevi İslamı tarafından 688 ile

Islamic pilgrimage to Jerusalem began very early and this was enhanced by the grandeur and centrality of the holy city and Umayyad Filastin (661‒749), which can hardly be overstated. The Dome of the Rock was the first monumental sanctuary erected by Umayyad Islam between 688

ve 691 (Murphy-O'Connor 2012: 27). Emeviler, Romalılar ve Bizanslılar gibi, Filistin'de kentleşmeyi teşvik etti. Ayrıca ülkenin çok dinli ve ortak mirasına saygı gösterdiler, birçok Bizans idari geleneğini ve mimari üslubunu sürdürdüler. Müslüman Araplar için, tıpkı Bizanslı Hristiyanlar için olduğu gibi, Filistin (Kutsal Topraklar; Arapça:

and 691 (Murphy-O’Connor 2012: 27). The Umayyads, like the Romans and Byzantines, promoted urbanisation in Palestine. They also respected the multifaith and shared heritage of the country and continued many of the Byzantines’ administrative traditions and architectural styles. For the Muslim Arabs, as for the Byzantine Christians, Palestine (Holy Land: Arabic:

(el-Ard el-Mukaddese [el-Makdisi 2002: 135]; İbranice: Eretz HaKodesh)

al-Ard al-Muqaddasah [al-Maqdisi 2002: 135]; Hebrew: Eretz HaKodesh)

ve Kudüs özel, kutsal bir mekândı. Kudüs'ün kutsallığı ve merkezi konumu, Arapça adlarında bizzat yer almaktadır: Beytü'l-Makdis ('kutsalın evi') veya el-Kuds ('kutsal'). Geleneksel İslami görüşe göre, ilk Müslümanların namaz kıldığı yön olan Kıble (Arapça: 'yön'), başlangıçta Kudüs'teki Kutsal Mescit'e dönüktü. Bu kutsal şehir, her zaman yoğun İslami bağlılığın ve hac ziyaretlerinin odak noktası olmuştur.

and Jerusalem were a special, sacred space. The sanctity and centrality of Jerusalem is enshrined in its very Arabic name: Bayt al-Maqdis (the ‘house of the holy’) or al-Quds (the ‘holy’). According to the traditional Muslim view, the Qibla (Arabic: ‘direction’), the direction in which the first Muslims had prayed, originally faced the Noble Sanctuary in Jerusalem. The sacred city was always a focus of intense Islamic devotion and pilgrimage.

Cund Filastin eyaletinin valileri halife tarafından atanırdı. Bunlar eyaletteki ordu komutanlarından, Müslüman din adamlarına, dini görevlilere, vergi tahsildarlarına, polise ve sivil yöneticilere kadar herkesin işinden sorumluydu. Ancak Emevî hükümdarlar, özellikle Mervânî halifeler, Filistin'e kişisel olarak büyük ilgi gösterdi. Emevî halifeler, tıpkı Bizanslı Hristiyan hükümdarlar gibi, "laik" (siyasi, dünyevi) alan ile "kutsal" alan arasında ve Filistin'in siyasi (laik/idari/askeri) başkenti ile kutsal başkenti arasında açık bir ayrım yapıyordu. Bizanslı Hristiyanlar için, 325 yılında İznik Konsili'nde resmileştirilen bu ayrım, Sezarya-Palestina Başpiskoposluğu ile Aelia Capitolina Başpiskoposluğu arasında oldukça karmaşık ve kafa karıştırıcı bir kilise düzenine yol açtı. Oysa Emevî yöneticiler için Cund Filastin'in siyasi/laik/idari başkenti ile kutsal başkenti arasındaki ayrım daha basit ve açıktı. Ayrıca, 10. yüzyıldan kalan Arap coğrafyacıların sonraki anlatımları, laik-idari başkent ile dini başkent ("çifte başkent") görüşüne bir miktar ağırlık kazandırmaktadır.

The governors of the province of Jund Filastin were appointed by the Caliph. They were in charge of the army commanders, Muslim clergy, religious officials, tax collectors, police and civil administrators in the province. But the Umayyad rulers, especially the Marwani Caliphs, took a personal interest in Palestine. The Umayyad Caliphs, like the Byzantine Christian rulers, made a clear distinction between the ‘secular’ (political, worldly) and ‘sacred’ spheres and between the political (secular/ administrative/military) and sacred capitals of Palestine. For the Byzantine Christians that distinction, formalised at the Nicaea Council in 325, produced a rather complicated and confused ecclesiastical arrangement between the Archiepiscopal See of Caesarea-Palaestina and the Archbishopric of Aelia Capitolina. However, for the Umayyad rulers the distinction between political/secular/administrative and sacred capitals of Jund Filastin was simpler and more straightforward. Also, subsequent accounts by Arab geographers from the 10th century lends some weight to the secular-administrative versus religious capital (‘double capitals’)

Bu çalışmada Filistin'e ilişkin öne sürülen kavram.

concept in Palestine suggested in this work.

Aelia Capitolina, Kudüs'ün 638 yılında Araplar şehri fethedip adının ilk kısmını Iliya olarak korumalarına kadar resmî adı olarak kaldı.

Aelia Capitolina remained the official name of Jerusalem until 638 AD when the Arabs conquered the city and kept the first part of it as Iliya.

Iliya (daha sonra Beytü'l-Makdis ve el-Kuds adını almıştır), Emevî devletinin ve Filistin'in dinî ve kutsal başkentiydi. Emevî halifeleri Kudüs'ü sever ve ona değer verirdi. Emevî hanedanının kurucusu olan Muâviye (602–680 M.), Kudüs'te halife ilan ettirdiği rivayet edilmektedir (The Encyclopaedia of Islam 1965, Cilt II: 911). Emevîler, Kudüs'ün ve Filistin'in diğer şehirlerinin genişlemesi ve refahı için büyük çaba ve kaynak harcamıştır.

Iliya (later Bayt al-Maqdis and al-Quds) was the sacred/religious capital of the Umayyad state and of Palestine. The Umayyad Caliphs loved and honoured Jerusalem, and Mu’awiyah (602–680 AD), founder of the Umayyad dynasty, was reported to have had himself proclaimed Caliph in Jerusalem (The Encyclopaedia of Islam 1965, Vol. II: 911). The Umayyads devoted a great deal of effort and resources to its expansion and the prosperity of Jerusalem and other Palestinian cities.

Şaşırtıcı biçimde, Mervani Emevi halifeleri, başkentlerini laik başkent Şam'dan kutsal şehir Kudüs'e taşımayı düşündüler. Bu taşınma stratejik nedenlerle vazgeçilmiş olsa da, hazırlık olarak sembolik bir biçimde el-Aksa Camii'nin hemen yanında büyük "saraylar" inşa ettiler. 1970'lerde İbrani Üniversitesi arkeoloğu Benyamin Mazar'ın yaptığı kazılarda, el-Haram eş-Şerif'in (Asil Mabet) güney ve güneybatısında altı devasa binanın kalıntıları ortaya çıkarıldı; bu binalar dönemi anlatan hiçbir Arapça yazılı kaynakta zikredilmemişti. Binalar "saray" olarak adlandırıldı, çünkü büyük ihtimalle Kudüs'teki Emevi yönetiminin hükümet kompleksinin ve idari merkezinin parçasıydılar.

Interestingly, the Umayyad Marwanid Caliphs considered relocating their capital from the secular capital Damascus to the holy city of Jerusalem. Although the move was abandoned for strategic reasons, in preparation they symbolically built their large ‘palaces’ adjacent to the al-Aqsa Mosque. In excavations carried out by Hebrew University archaeologist Benyamin Mazar in the 1970s, south and south-west of the al-Haram al-Sharif (the Noble Sanctuary) the remains of six massive buildings were uncovered; these buildings were not mentioned in any of the Arabic written sources describing the period. The buildings were labelled ‘palaces’ as they were probably part of the government complex and the administrative centre of the Umayyad government in Jerusalem.

Umeyyad Kudüs'ünde bulunan bu hükümet kompleksine benzer ya da onunla karşılaştırılabilir hiçbir yapı, Cund Filastin'in seküler başkenti el-Ramla'da bulunamamıştır. Merval halifeleri de Kudüs'ün Müslüman imparatorluğundaki merkezi konumunu yenilemiş ve güçlendirmiştir. Eğer el-Ramla Müslüman Filistin'in idari merkezi haline geldiyse, Kudüs de Müslüman Filistin'in, ama aynı zamanda Umeyyad İmparatorluğu'nun geri kalanının dini kalbi haline gelmiştir. Artık devam eden Hristiyan hacılara, Mağrip, İran ve hatta Orta Asya'dan binlerce Müslüman hacıyı taşıyan kafileler de eklenmişti.

Nothing similar or comparable to this government complex in Umayyad Jerusalem was found in the secular capital of Jund Filastin, al-Ramla. The Marwanid Caliphs also renewed and enhanced the centrality of Jerusalem in the Muslim empire. If al-Ramla became the administrative head of Muslim Palestine, Jerusalem became the religious heart of Muslim Palestine, but also of the rest of the Umayyad Empire. Now, added to the Christian pilgrims who continued to arrive, were the convoys of Muslim pilgrims who came to Jerusalem in their thousands from the Maghreb, Iran and even Central Asia.

Ilya'da (Beytü'l-Makdis) yer alan görkemli laik Emevi mimarisinin merkezindeki en büyük ve en etkileyici saray, el-Haram'ın güneybatı köşesinin yakınında bulunuyordu ve kutsal şehri düzenli olarak ziyaret eden Emevi Halifelerinin ikametgâhıydı. Sarayın, el-Velid bin Abdülmelik döneminde (705'ten 715'e kadar hüküm sürdü) inşa edildiği anlaşılmaktadır ve Filistin'deki (Eriha yakınlarında ve Tiberya yakınlarında) ve Suriye'deki diğer surlu Emevi saraylarına benzemektedir. Saray 96 metre uzunluğunda ve 84 metre genişliğinde olup, büyük ve düzgün kesilmiş taşlardan örülmüş 3 metre yüksekliğinde koruyucu bir duvarla çevriliydi. Sarayın girişini sağlayan iki ana kapı vardı; biri doğuya, diğeri batıya bakıyordu. Binanın ortasında taş döşeli geniş bir avlu bulunuyor, avluyu revakların çatısını taşıyan sütun sıraları çevreliyordu. Sütunların birçoğu Filistin'deki Bizans kiliselerinden ve binalarından getirilmişti; bunu üzerlerindeki kazınmış haçların izleri göstermektedir.

The largest and most impressive palace at the centre of the magnificent secular Umayyad architecture in Ilya (Bayt al-Maqdis) was near the southwest corner of the al-Haram and was the seat of the Umayyad Caliphs who visited the holy city on a regular basis. The palace was apparently constructed during the reign of the al-Walid ibn ‘Abd al-Malik (who ruled from 705 to 715) and is similar to other fortified Umayyad palaces in Palestine (near Jericho and near Tiberias) and Syria. The palace measured 96 by 84 metres and was surrounded by a 3-metre protective wall, constructed of large, trimmed stones. Two main gates, one facing east and one facing west, gave access to the palace. A broad, stone-paved courtyard in the centre of the building was surrounded by rows of columns supporting the roofing of the porticoes. Many of the columns came from Byzantine churches and buildings in Palestine, as evidenced by traces of engraved crosses on them.

Merkezi avlunun etrafındaki odalar küçük taş levhalar ve mozaikle döşenmişti. Kalın duvarları, geometrik desenler ve çiçek motifleriyle süslenmiş sıva kaplıyordu. Sarayın çatısından el-Haram eş-Şerif'e (Asil Harem Kompleksi) bir köprü inşa edilmişti; bu da doğrudan el-Aksa Camii'ne erişim sağlıyordu. Muhteşem Müslüman yapılar kompleksi 749 depreminde yıkılmıştır; bunun kanıtı devrilmiş sütunlar ve çökmüş duvarlardır.2

The rooms around the central courtyard were paved with small stone slabs and mosaic. Plaster, decorated with geometric designs and floral motifs, covered the thick walls. A bridge was built from the roof of the palace to the al-Haram al-Sharif (Noble Sanctuary compound), providing direct access to the al-Aqsa Mosque. The magnificent complex of Muslim buildings was destroyed by the earthquake of 749; evidence of this is the fallen columns and collapsed walls.2

Emevîler Kudüs'te büyük çaplı imar faaliyetleri yürüttüler; bunların merkezinde Kubbetü's-Sahra bulunuyordu (691'de tamamlanmıştır).

The Umayyad undertook monumental building programmes in Jerusalem, the centre of which were the Dome of the Rock (completed in 691

AD) ve el-Aksa Camii (705 AD'de tamamlandı), ikisi de hâlâ ayaktadır ve ikisi de Filistin'in en güçlü dinî ve kültürel sembolleri olmayı sürdürmektedir. El-Aksa Camii'nin kendisi, Harem-i Şerif yerleşkesi içinde inşa edilmiş daha eski bir İslam camisi temel alınarak ve önemli bir İslami gelenek olan İsra ve Mi'rac'a atıfta bulunularak inşa edilmiştir. İslam'a göre bu gelenek, Hz. Muhammed ﷺ'in yaklaşık 621 yılında gerçekleşen gece yolculuğunu, yani Kudüs'e yapılan yolculuğu kapsamaktadır. Emevîlerin Kudüs ile el-Ramla'daki görkemli kamu (laik ve dinî) yapılanma programları ile Kudüs, Eriha ve Tiberya yakınlarındaki büyük sarayları, Filistin'in Emevî devletinin ve erken İslam'ın merkezine ne ölçüde dönüştüğünü göstermektedir. Ancak Filistin için tamamen yeni bir büyükşehir kurulması, aynı zamanda Bizans geçmişinden bir kopuşu ve Mervânî hükümdarları altında Filistin'in yeniden yönlendirilmesini de temsil ediyordu. Bu süreç, Filistin eyaleti için yeni bir başkent olan el-Ramla'nın kurulmasıyla sonuçlandı; bu idarî başkenti, Filistin Valisi (705–715 AD) ve daha sonra Emevî Halifesi (715–717) olan Süleyman bin Abdülmelik kurmuştur. Ama sonunda, özellikle Emevî döneminde, el-Ramla'da inşa edilen yeni yönetim şehri, Kudüs'teki yapıların konumu ve ihtişamı ya da dinî açıdan zengin tarihiyle asla rekabet edemedi. Yedinci bölümde göreceğimiz gibi, Selahaddin'in 12. yüzyılda Latin Haçlılarından geri almasının ardından Kudüs, Müslüman çoğunluklu Filistin'in yönetiminin merkezi haline gelecekti.

AD) and the al-Aqsa Mosque (completed in 705 AD), both still standing, and both remaining the most potent religious and cultural symbols of Palestine. The al-Aqsa Mosque itself was constructed on the basis of an earlier Islamic mosque built within the Haram al-Sharif compound and with reference to a key Islamic tradition, the Isra and Mi’raj. This tradition, according to Islam, involved Prophet Muhammad’s night-time journey to Jerusalem, which took place around the year 621 AD. The Umayyads’ magnificent public (secular and religious) rebuilding programmes in Jerusalem and al-Ramla and their large palaces in Jerusalem and near Jericho and Tiberias show the extent to which Palestine had become central to the Umayyad state and early Islam. But the founding of a completely new metropolitan city for Palestine also represented a break from the Byzantine past and a reorientation of Palestine under the Marwanid rulers. This resulted in the creation of a new capital city for the province of Filastin, al-Ramla, an administrative capital founded by Suleiman ibn ‘Abd al-Malik, the Governor of Filastin (705–715 AD) and later Umayyad Caliph (715‒717). But in the end, and especially during the Umayyad period, the new city of government built at al-Ramla could never rival the location and splendour of the buildings in Jerusalem, or its religiously rich history – a city which, as we shall see in chapter seven, would, once Salah-al Din had recovered from the Latin Crusaders in the 12th century, become the centre of the administration of Muslim-majority Palestine.

Geleneksel görüşe göre Ramla adı, kum anlamına gelen Arapça raml kelimesinden türemiştir (Palmer 1881: 217). Ancak yeni Arap başkentinin, kumu nedeniyle değil, Emevi hanedanının kurucusu Halife Muâviye b. Ebû Süfyan'ın kızı, olağanüstü bir kadın olan Ramla'nın anısına Süleyman b. Abdülmelik tarafından adlandırılmış olması daha olasıdır. Ramla'nın Emevi yönetici seçkinleri arasındaki itibarı, İslam'ın üçüncü halifesi Osman'ın bir oğluyla evlenmiş olmasıyla da artmıştır (Roded 1994: 57). Hanedanlığın tarihinde önemli bir Emevi kadınının anısına büyük bir şehrin adlandırılmış olması, Emevi sonrası neredeyse tamamen erkek olan ve Abbasi yanlısı Ortaçağ Müslüman tarihçileri tarafından kolayca gözden kaçmış olabilir.

According to the conventional wisdom, the name Ramla is derived from the Arabic word raml, meaning sand (Palmer 1881: 217). But it is more likely that the new Arab capital was named by Suleiman ibn ‘Abd al-Malik not for its sand but in memory of Ramla, a remarkable woman who was the daughter of Caliph Mu’awiyya ibn Abu Sufyan, the founder of the Umayyad dynasty. Ramla’s reputation among the Umayyad ruling elite was enhanced by the fact that she also married to a son of Uthman, the third Caliph of Islam (Roded 1994: 57). The likelihood of a major city being named in memory of an important Umayyad woman in the history of the ruling dynasty could easily have been overlooked by the post-Umayyad almost exclusively male (Abbasid-leaning) Muslim historians of the Middle Ages.

Her neyse, en önemlisi, Süleyman bin Abdülmelik, 715 yılında halife olduktan sonra da el-Ramle'de ikamet etmeye devam etti ve imparatorluk başkenti Şam'a taşınmadı (The Encyclopaedia of Islam 1965, Cilt II: 911). Ayrıca kendisine bir saray, bir cami, geniş bir su temin ve depolama sisteminin yanı sıra "Boyacılar Evi"nin inşası da atfedilmektedir; bunun ardından birkaç yüzyıl boyunca el-Ramle, çok sayıda sarnıç ve son derece gelişmiş bir yağmur suyu toplama ve depolama sistemine sahip, surlarla çevrili bir şehir olarak gelişti (Lev 2006: 590‒591). Dahası, İslam'ın erken döneminden itibaren, siyasi/dünyevi şehir el-Ramle ile dini şehir Kudüs, kendine özgü bir Filistin Arap eyaletinin merkezinde yer aldı. Bizans eyaletleri Palaestina Prima ile Palaestina Tertia'yı birleştiren Arap eyaleti Cund Filastin, Filistin'in başlıca şehirlerinin çoğunu ve Mandater Filistin topraklarının üçte ikisinden fazlasını kapsıyordu.

In any event, crucially, Suleiman ibn ‘Abd al-Malik continued to reside in al-Ramla, and did not move to the imperial capital Damascus after he became Caliph in 715 AD (The Encyclopaedia of Islam 1965, Vol. II: 911). He is also ‘credited with the construction of a palace, a mosque, an extensive water supply and storage system and the House of the Dyers’; subsequently, and for several centuries, al-Ramla flourished as a fortified city with many cisterns and a highly developed system of rainwater collection and storage (Lev 2006: 590‒591). Moreover, throughout early Islam the two political/ secular and sacred cities of al-Ramla and Jerusalem were at the heart of a distinct Palestinian Arab province. Combining the Byzantine provinces of Palaestina Prima and Palaestina Tertia, the Arab province of Jund Filastin included most major Palestinian cities and more than two-thirds of the territory of Mandatory Palestine.

Arkeolojik buluntular ve yer adları, tarihi Filistin'in toponimik hafıza ve ortak kültürle olan sürekliliklerini göstermektedir. Bunlar, Bizans Palaestina'sının başlıca Filistin kentleri olan Lydda, Scythopolis (Beisan), Gazze, Tiberias, Neapolis (Nablus), Yafa, ‘Amwas/Emmuas, Refah, Akka, ‘Asqalan, Ilya/al-Quds/Kudüs, Eleutheropolis (Beit Cibrin) ve Caesarea Maritima (Kayseriye)'nin bu dönemde de kentsel merkezler olarak işlevini sürdürdüğünü ortaya koymaktadır. Ayrıca bir dizi yeni kent ve kasaba da inşa edilmiştir; bunların en önemlisi, Bizans'ın olası deniz saldırılarından ve Bizanslılar ile Araplar arasındaki Akdeniz savaş alanından uzakta, iç kesimde yer alan ve yüzyıllarca Filistin'in idari ve ticari merkezi olan el-Ramle'dir. Bu arada Filistin'de yeni Arap donanma üsleri ve tersaneleri de kurulmuştur (Nicolle 1996: 47). Kudüs (Gazze, ‘Asqalan, Nablus, Kayseriye ve Yafa gibi) bir kadılık (qada) ve ülkenin dini başkentiydi. Emevîler tarafından yeni, görkemli Arap İslam mimarisiyle genişletilmiş ve kent, ülkenin tamamının dini merkezi ve Yahudiler ile Hristiyanlar için kutsal bir kent olarak gelişmiştir. Dahası, kentsel Filistin'in ve İslami Kudüs'ün mimari biçimleri süreklilikler ve uyarlamalar sergilemiş; Arap İslam ve Bizans üsluplarının bir karışımını göstermiştir.3

Archaeological finds and place names show the continuities of historic Palestine with toponymic memory and shared culture. They indicate that the major Palestinian cities of Byzantine Palaestina – Lydda, Scythopolis (Beisan), Gaza, Tiberias, Neapolis (Nablus), Jaffa, ‘Amwas/Emmuas, Rafah, Acre, ‘Asqalan, Ilya/al-Quds/Jerusalem, Eleutheropolis (Beit Jibrin) and Caesarea Maritima (Qaysariah) – continued to function as urban centres in this period. a number of new cities and towns were also built, most notably al-Ramla (which became the administrative and commercial centre of Palestine for several centuries), located inland, away from potential Byzantine seaborne attacks and the Mediterranean battleground between Byzantines and Arabs, while new Arab naval bases and shipyards were established in Palestine (Nicolle 1996: 47). Jerusalem (like Gaza, ‘Asqalan, Nablus, Caesarea and Jaffa) was a district (qada) and religious capital of the country It was expanded by the Umayyads with new monumental Arab Islamic architecture and the city flourished as the religious centre of the whole country as well as a holy city for Jews and Christians. Moreover, the architectural forms of urban Palestine and Islamic Jerusalem exhibited continuities and adaption and a mélange of Arab Islamic and Byzantine styles.3

9. yüzyıl Müslüman tarihçisi el-Belazuri'ye göre Cund Filistin eyaletinin başlıca şehirleri ve kasabaları şunlardı: er-Ramla, el-Kuds, Gazze, Askalan, Nablus, Yafa (Jaffa), Amvas, Refah, Sebastiya, Kayseriye, Tabariye, Beyt Cibrin, el-Halil (Hebron), Lid (Lydda) ve Yubna; Yubna, 630'lu yıllarda Amr bin el-As komutasındaki Arap ordusunun Cund Filistin'de fethettiği on kasabadan biriydi (Le Strange 1890: 20'den alıntı). 7. yüzyılda Cund Filistin eyaletinin Arap-Bizans parası Yubna, Kudüs ve Lid'de basılıyordu (Goodwin 2004); bu şehirler, Cund Filistin'in ilk ve geçici başkenti olan Lid'di.

According to the 9th century Muslim historian al-Baladuri, the principal cities/towns of the province of Jund Filastin included al-Ramla, al-Quds, Gaza, ‘Asqalan, Nablus, Yafa (Jaffa), ‘Amwas, Rafah, Sabastia, Qaysariah, Tabariyyah, Beit Jibrin, al-Khalil (Hebron), Lid (Lydda) and Yubna,4 the latter being one of ten towns in Jund Filastin conquered by the Arab army commanded by ‘Amr ibn al-‘Aas in the 630s (cited in Le Strange 1890: 20). Back in the 7th century the Arab-Byzantine coinage of the province of Jund Filastin was minted in Yubna, Jerusalem and Lydda (Goodwin 2004), the initial and temporary capital of Jund Filastin.

Stratejik-askeri değerlendirmeler ve uluslararası ticaret yolları, hem Bizans hem de İslam yönetimi altında Filistin kavramının oluşmasında ve tarihinin şekillenmesinde başlıca etkenlerdendi. Cund Filastin eyaletinin yeni başkenti el-Ramla, Araplar tarafından M.S. yaklaşık 705–715 yıllarında kuruldu ve Filistin'in başkenti oldu. El-Kuds (Kudüs) ise Filistin'in ve Emevi devletinin dini merkeziydi. El-Ramla, M.S. 715 ile 940 yılları arasında Filistin'in idari merkezi olarak seçildi; bunun nedeni, Gazze üzerinden Mısır'a uzanan tarihi Via Maris ('deniz yolu' ya da 'Filistlilerin yolu') ticaret güzergâhı üzerindeki önemli stratejik konumuydu. Tantura'da eski Via Maris sağa, iç kesimlere doğru sapıyor, Marj İbn 'Amer'den geçiyor, ardından Tabor Dağı'nın yanından kuzeye, Şam'a doğru uzanıyordu.

Strategic-military considerations and international trade routes were major factors in the conceptualisation of Palestine and in shaping its history under both Byzantium and Islam. The new capital city of the province of Jund Filastin, al-Ramla, was founded by the Arabs c. 705–715 AD and became the capital of Palestine. Al-Quds (Jerusalem) was the religious centre of Palestine and the Umayyad state. Al-Ramla was chosen as the administrative centre of Palestine between 715 AD and 940 AD because of its important strategic location along the historic trade route of the Via Maris (‘way of the sea’ or ‘way of the Philistines’) via Gaza to Egypt.5 At Tantura the old Via Maris veered inland to the right and passed through Marj Ibn ‘Amer and then by Mount Tabor northward towards Damascus.

Müslüman yönetimi altında bu yol, erken dönem Kahire olan el-Fustat'a bağlanıyordu; el-Şam (Şam şehri) ise Yafa liman kentini kutsal Kudüs (el-Kuds) şehrine bağlayan yolla kesiştiği noktadaydı.

Under Muslim rule this route connected to al-Fustat (early Cairo), with the city of al-Sham (Damascus) at its intersection with the road connecting the seaport of Jaffa with holy city of al-Quds (Jerusalem).

Ancak, 1187'de Müslümanların Kudüs'ü Latin Haçlılardan geri almasının ve Eyyubilerin ilk Latin Kudüs Krallığı'nı ortadan kaldırmasının ardından Filistin'in idari merkezi el-Kuds'e kaydı. Latin Kudüs Krallığı, İlk Haçlı Seferi'nden sonra 1099'da kurulmuş bir Haçlı devletiydi. Üçüncü Haçlı Seferi'nin ardından krallık 1192'de Akka'da yeniden kuruldu ve 1291'e kadar varlığını sürdürdü. Genel olarak Latin Krallığı, Filistin'de 1099'dan 1291'e kadar, son kalesi ve başkenti Akka'nın Memlüklerce yıkıldığı tarihe kadar yaklaşık 200 yıl ayakta kaldı. El-Kuds'ün hem idari hem de dini Filistin başkenti olarak konumu, Haçlılar sonrası dönemde Eyyubiler ve Memlükler (1260‒1517) tarafından pekiştirildi.

However, after the Muslim recovery of Jerusalem from the Latin Crusaders in 1187 and the elimination by the Ayyubids of the first Latin Kingdom of Jerusalem, the administrative capital of Filastin shifted to al-Quds. The Latin Kingdom of Jerusalem had been a Crusader state established in 1099 after the First Crusade. Following the Third Crusade, the kingdom was re-established in Acre in 1192 and lasted until 1291. Overall the Latin Kingdom lasted in Palestine nearly 200 years, from 1099 until 1291, when the last stronghold and capital, Acre, was destroyed by the Mamluks. The position of al-Quds as both the administrative and religious capital of Palestine was reinforced by both the Ayyubids and the Mamluks (1260‒1517) in the post-Crusader period.

Erken İslam döneminde ve sekizinci yüzyılın başından on birinci yüzyılın sonuna kadar uzanan birkaç yüzyıl boyunca el-Ramle, Filistin eyaletinin ekonomik ve siyasi merkezi ve ülkenin en büyük, en zengin ve en güçlü ticaret kenti idi. El-Ramle, kuzey-güney ve batı-doğu ticaret yollarının kesişim noktasındaydı; ülke genelinde birbirinden yaklaşık 20 ila 30 kilometre aralıklarla yer alan çok sayıdaki kervansaray (han), tüccarların ve hacıların geceyi dinlenerek geçirmesine olanak sağlıyordu. Bu hanlar ayrıca, Emevîler tarafından Filistin'e getirilen posta hizmetinin (barid) işleyişini kolaylaştırmak amacıyla da kurulmuştu (Rosen-Ayalon 1998:

Earlier under Islam, and for several centuries between the early 8th and late 11th centuries, al-Ramla was the economic and political hub of the province of Filastin and the largest, richest and most powerful trading city in the country. Al-Ramla was at the centre of the north‒south and west‒east trade routes and the large number of caravanserais (khans) which dotted the country, with a distance of approximately 20 to 30 kilometres between them, allowed merchants and pilgrims to rest overnight. These khans were also intended to facilitate the postal service (barid) which had been introduced to Palestine by the Umayyads (Rosen-Ayalon 1998:

515) ve sonraki Müslüman hanedanlıkları altında daha da gelişmiştir. İslam'ın ilk dönemlerinde Cund Filistin eyaletinin diğer tarihi şehirleri şunlardı: el-Kuds, Askalan, Gazze, Lidda, Arsuf (Yunanca: Apollonia), Yafa, Beyt Cibrin, Nablus, Eriha ve Kayseriye; Ürdün Nehri'nin doğusunda ise Amman bulunuyordu. Bu dönemde Filistin'in sosyal, kültürel, ekonomik, idari ve jeopolitik kimliklerinde hem süreklilikleri hem de dönüşümleri gözlemleyebiliriz.

515) and developed further under successive Muslim dynasties. The other historic cities of the province of Jund Filastin in early Islam were al-Quds, ‘Asqalan, Gaza, Lydda, Arsuf (Greek: Apollonia),6 Jaffa, Beit Jibrin, Nablus, Jericho and Qaysariah, with ‘Amman east of the River Jordan. During this period, we can observe both continuities and transformation in the social, cultural, economic, administrative and geo-political identities of Palestine.

Orta Çağ boyunca Müslüman hacılar ve seyahatnameler yazarları, Filistin'in tüm İslam dünyasında ülkenin başkenti olan el-Ramla ile eşitlendiğini bildirmişlerdir (Khusrau 1888; Ibn Battuta 2005: 57).

Throughout the Middle Ages Muslim pilgrims and travel writers reported that Filastin was equated throughout the Muslim world with the capital city of the country: al-Ramla (Khusrau 1888; Ibn Battuta 2005: 57).

Gerçekten de erken İslam döneminde yüzyıllar boyunca Filistin'in başkenti er-Ramle'nin adı, ülkenin bütününün adı olan Filistin (Palestine) ile özdeşleşmiş, ortaçağ Arap gezginleri, coğrafyacıları ve tarihçileri başkente sık sık er-Ramle-Filastin adını vermişlerdir; tıpkı Bizans Filistin'inin eski başkenti Caesarea Maritima'nın da ülkenin bütününün adı olan Palaestina ile özdeşleşmesi ve sıkça Caesarea-Palaestina olarak anılması gibi. Bir kez daha görüyoruz ki İslam, Filistin geleneklerini ve Bizans idari ile jeopolitik geleneklerini tamamen yerinden etmek yerine, bunları pragmatik bir şekilde sürdürmüş ve uyarlamıştır. Bizans idari ve jeopolitik geleneklerinin bu şekilde uyarlanması ve dönüştürülmesi, Filistin'de ve bütün olarak Yakın Doğu'da (Arap Müslüman Yakın Doğu dahil) ülkeleri, eyaletleri veya bölgeleri başkent şehirleriyle eşitleme eğiliminden de etkilenmiştir. Örneğin:

Indeed, for centuries throughout early Islam the name of the capital city of Palestine, al-Ramla, became synonymous with the name of the country as a whole, Filastin (Palestine), and the capital city was often called by al-Ramla-Filastin by medieval Arab travellers, geographers and historians, in the same way as the former capital city of Byzantine Palestine, Caesarea Maritima, had become synonymous with the name of the country as a whole, Palaestina, and had often been called Caesarea-Palaestina. Once again we see Islam continuing and pragmatically adapting Palestine traditions and the Byzantine administrative and geo-political traditions of Palestine rather than replacing them completely. This adaption and transformation of Byzantine administrative and geo-political traditions was also influenced by the tendency in Palestine and the Near East as a whole (the Arab Muslim Near East included) to equate countries, provinces or regions with capital cities. For instance:

Gazze ve Aşkelon'un başkentleri ile bunların çevresindeki topraklar, Geç Tunç Çağı'ndan itibaren ve Demir Çağı boyunca Filistiye ile eş anlamlı hale geldi.

• The capital cities of Gaza and Ascalon and their hinterland became synonymous with Philistia in the late Bronze Age and throughout the Iron Age.

• Bizans döneminde Palaestina Prima'nın başkenti olan Caesarea Maritima, bütün olarak Provincia Palaestina ile eşanlamlı hale geldi.

• Caesarea Maritima, the capital city of Palaestina Prima under the Byzantines became synonymous with Provincia Palaestina as a whole.

Şam, Müslüman Dimaşk (Şam) eyaletinin başkentiyle eş anlamlı hale geldi.

• Al-Sham became synonymous with the capital city of the Muslim province of Dimashq (Damascus).

Müslüman yönetimi altında Mısır'ın ilk başkenti olan el-Fustat, Misr al-Fustat ve Fustat-Misr (Fustat-Mısır) olarak adlandırılmış; Misr veya Masr (Mısır) terimi ise Masr al-Qadimah, yani eski Kahire'nin başkentiyle eş anlamlı hale gelmiştir.

• The first capital of Egypt under Muslim rule, al-Fustat was called Misr al-Fustat and Fustat-Misr (Fustat-Egypt) and the term Misr or Masr (Egypt) became synonymous with Masr al-Qadimah, the capital city of old Cairo.

Göreceğimiz üzere, Haçlı Seferleri sırasında Latin Kudüs Kralı'nın (ve Latin Filistin'in) iki başkenti, önce Kudüs, sonra Akka, Provincia Palaestina ile ilişkilendirilmiştir.

• As shall we see, the two capital cities of the Latin King of Jerusalem (and Latin Palaestina) under the Frankish Crusaders, first Jerusalem and later Acre, became associated with Provincia Palaestina.

Göreceğimiz gibi, geç Osmanlı dönemi Filistin'inin başkenti el-Kuds ve onun sancağı olan Kudüs-i Şerif Mutasarrıflığı ("Asil Kudüs Mutasarrıflığı"), bütün olarak Filistin ile ilişkilendirilmeye başlandı.

• As shall we see, the capital city of late Ottoman Palestine, al-Quds, and its province: Kudüs-i Şerif Mutasarrıflığı (the ‘Mutasarrifate of Noble Jerusalem’), became associated with Filastin as a whole.

Uluslararası ve bölgesel ticaret, transit ülke olması nedeniyle Filistin'in refahının her zaman merkezinde yer almıştır. Dönemin Kudüs'ü coğrafi olarak dağlık bir bölgede yalıtılmış olmakla birlikte, Filastin vilayetinin laik başkenti el-Ramla'nın, İslam'ın iki büyük başkenti olan el-Şam (Şam) ve Misr el-Fustat ile Fustat-Mısr'a (Fustat-Mısır) giden ana yol üzerinde stratejik ve ticari açıdan konumlanmış olması, el-Ramla'nın refahını ve uluslararası itibarını büyük ölçüde artırmıştır. Böylece Filastin yalnızca vilayetin/ülkenin resmi adı olmakla kalmamış, bazı ortaçağ Arap tarihçileri için bu ad el-Ramla başkentinin eşanlamlısı haline gelmiştir. Stratejik, jeopolitik ve ticari açıdan ülkenin merkezinde yer alan ve kutsal şehir Kudüs'ü Cund Filastin'in başlıca Akdeniz limanı Yafa ile birbirine bağlayan el-Ramla, üç yüz yılı aşkın bir süre ülkenin idari, askeri ve ticari merkezi olarak gelişmiştir (Foster 2016a).

International and regional trade was always central to the prosperity of Palestine, being a transit country. While geographically Jerusalem of the period was isolated in a mountainous region, the fact that the secular capital of the province of Filastin, al-Ramla, was strategically and commercially located on the highway leading to the two great capital cities of Islam, al-Sham (Damascus) and Misr al-Fustat and Fustat-Misr (Fustat- Egypt), greatly enhanced the prosperity and international reputation of al-Ramla. Thus Filastin was not only the official name of the province/ country but, for some medieval Arab historians, the name also became synonymous with the capital city of al-Ramla. Strategically, geo-politically and in trade terms located at the centre of the country and linking the holy city of Jerusalem with Jaffa, the main Mediterranean port of Jund Filastin, al-Ramla flourished as the administrative, military and trading hub of the country for more than three centuries (Foster 2016a).

9. yüzyılın sonlarında Filistin eyaleti muhtemelen en geniş sınırlarına ulaşmıştı. Abbasilerden kopan ve 868'den 905'e kadar Mısır'dan bağımsız bir hanedan olarak yönetim süren Tulunoğulları tarafından bu sınırlar daha da genişletildi. Filistin eyaleti pratik nedenlerle doğuya ve güneye doğru genişletildi; bunun bedeli Cund Dimeşk'ten karşılandı ve günümüzde güney Ürdün ile kuzeybatı Suudi Arabistan'da yer alan, yüksek ve son derece verimli bir bölge olan Bilad el-Şerat da bu genişletmeye dahil edildi (Salibi 1993: 18‒20; le Strange 1890: 28). Eyle (günümüzdeki Akabe), Muhammed ﷺ'in önderliğindeki Müslüman güçlerin 630 yılında (hicri 9) Filistin'deki ilk büyük kenti ele geçirmesiyle oldu. Bu hiç de şaşırtıcı değildir: Muhammed ﷺ gençliğinde amcasına eşlik ederek Suriye‒Filistin ticaret kafilelerine katılmış, uluslararası ticaret ve bölge coğrafyası konusunda deneyim kazanmıştı. Daha sonra yetişkinliğinde güvenilir ve çok başarılı bir tüccar olarak ün kazandı ve Kızıldeniz ile Akdeniz arasındaki uluslararası ticarete dahil oldu. Peygamber ﷺ'in ayrıca Eyle (günümüzdeki Akabe) ve o dönemde Palaestina Salutaris ile Palaestina Prima'nın uluslararası ticaret ağlarını birbirine bağlayan Gazze gibi liman kentlerine de yakından aşina olması gerekir. Nitekim erken İslam döneminde Eyle, Filistin'in Asya ve Çin'e yönelik başlıca ticaret limanı haline geldi (Ramadan 2010a). Eyle liman kenti, güney Filistin'de bir ekonomik faaliyet merkezi oldu ve aynı zamanda Mekke'ye giden Müslüman hacılar için önemli bir konaklama durağı işlevi gördü (Ramadan 2010a; 2010b). Bilad el-Şerat bölgesine gelince, başlıca kenti bugün Haçlı kalesiyle tanınan el-Kerak'tır; Amman'ın yaklaşık 140 kilometre güneyinde yer alır ve antik Kral Yolu üzerinde bir yerleşim yeridir. En en geniş sınırlarıyla Cund Filistin, Akdeniz kıyısından Ölü Deniz'in ötesindeki bölgeye kadar uzanıyor ve Bilâdü's-Şerât'ı kapsıyordu; Sina'daki El-Ariş'ten kuzeyde Marc İbn Amir ve Beysan'a kadar uzanıyor, Celile'nin büyük kısmı ise Cundü'l-Ürdün ('Ürdün askerî eyaleti') içinde yer alıyordu. Ağırlıklı olarak Müslüman nüfusun yaşadığı kasabaları arasında Gazze, Nablus, Yafa, Lidda, er-Remle, Kayseriye, Amvas, Yubne, Refah, Sebastiye (Sebastia) ve Beyt Cibrin vardı.

In the late 9th century the province of Filastin was probably at its greatest extent. It was expanded further by the Tulunids, who broke away from the Abbasids and ruled from Egypt as an independent dynasty from 868 until 905. The province of Filastin was enlarged for practical purposes eastwards and southwards, at the expense of Jund Dimashq, to include Bilad al-Sharat, the highlands and highly fertile region in modern-day southern Jordan and north-western Saudi Arabia (Salibi 1993: 18‒20; le Strange 1890: 28). Aylah (present-day ‘Aqabah) was the first major town in Palestine to be taken over by Muslim forces under the leadership of Prophet Muhammad in 630 AD (9 AH). This is hardly surprising: in his teens, Prophet Muhammad had joined his uncle on Syrian‒Palestinian trading caravans and had gained experience in international trade and regional geography. Later in adult life, the Prophet acquired the reputation of being a trustworthy and very successful trader, and he was involved in international trade between the Red Sea and Mediterranean Sea; the Prophet must have also been closely familiar with port cities such as Aylah (present-day ‘Aqabah), and Gaza, which, at the time, linked the international trade networks of Palaestina Salutaris and Palaestina Prima. Indeed, throughout early Islam Aylah became the major trading port of Filastin to Asia and China (Ramadan 2010a). The port city of Aylah became a centre of economic activity in southern Filastin and also served as a major stopover for Muslim pilgrims en route to Mecca (Ramadan 2010a; 2010b). As for the Bilad al-Sharat region, its principal city is al-Karak, known today for its Crusader castle, located 140 kilometres to the south of ‘Amman and then a site on the ancient King’s Highway. At its greatest extent, Jund Filastin extended from the Mediterranean coast to the region beyond the Dead Sea, to include Bilad al-Sharat, and from al-‘Arish in Sinai to Marj Ibn ‘Amer and Beisan in the north, with most of Galilee being part of Jund al-Urdun (the ‘military province of Jordan’). Its predominantly Muslim towns included Gaza, Nablus, Jaffa, Lydda, al-Ramla, Qaysariah, ‘Amwas, Yubna, Rafah, Sabastiyah (Sebastia) and Beit Jibrin.

Filistin'in siyasi başkenti el-Ramla, hem muhteşem derecede güzel Beyaz Camisi – minaresi hâlâ ayakta duran – hem de bölgenin toprağının verimliliği, meyve ağaçlarının bolluğu ve "lezzetli meyveleri" sayesinde tüm İslam dünyasında ün kazanırken, Filistin'in dini başkenti Beytü'l-Makdis, yalnızca dini önemi nedeniyle değil, taş binalarının güzelliği ve nefis mimarisi nedeniyle de yenilenmiştir (el-Makdisî 2002: 34‒35). Bizans döneminde Sezarya yüzyıllarca Palaestina'nın en büyük kenti iken, İslam idaresi altında üç yüzyıl boyunca el-Ramla ülkenin en büyük metropol kenti olmuştur. Kudüs doğumlu tarihçi ve coğrafyacı el-Makdisî, 10. yüzyılın sonlarında el-Ramla'yı bütün Müslüman bölgelerin en "iyi" şehirlerinden biri olarak tarif etmiştir (el-Makdisî 2002: 35). Şöyle demiştir:

The political capital of Filastin, al-Ramla, became famous throughout the Muslim world for its spectacularly beautiful White Mosque – whose minaret is still standing – and for the fertility of the soil of the district, the abundance of its fruit trees and ‘tasty fruits’, while the religious capital of Palestine, Bayt al-Maqdis, was renovated not only for its religious significance but also for the beauty of its stone buildings and its exquisite architecture (al-Maqdisi 2002: 34‒35). While under the Byzantines Caesarea had for centuries been the largest city in Palaestina, for three centuries under Islam al-Ramla became the largest metropolitan city in the country. Al-Ramla was described in the late 10th century by the Jerusalem-born historian and geographer al-Maqdisi as one of the ‘best’ cities in the whole Muslim regions (al-Maqdisi 2002: 35). He had this to say:

Remle, Filistin'in başkentidir [Arapça: Qasbat Filastin]. Güzel ve iyi inşa edilmiş bir şehirdir. Suyu hafif ve bol, meyveleri ise çoktur. Çok sayıda üstünlüğü bir arada barındırır ... erdemli manzaraların, hoş köylerin ve asil kasabaların ortasında ve kutsal yerlere yakın konumda bulunmasıyla. Ticareti gelişmiş, pazarları ise mükemmeldir. İslam'da bu şehirdekinden daha güzel bir cami yoktur ... İslam'da şehirde ve çevresindeki kasabalarda yetişen meyvelerden daha lezzetli meyve yoktur ... Konaklama yerleri hoş, hamamları ise zariftir ... evleri geniştir ... camileri güzel, sokakları geniştir ... yolları ... Beytü'l-Makdis [Kudüs] yoluna, Lüdd yoluna, Yafa yoluna, Mısır yoluna, Dacun yoluna çıkar ... Başkentteki [Remle'deki], çarşılarda yer alan ana cami, Şam'daki [Ulu Cami'den] bile daha güzel ve zariftir. El-Ebyed [Beyaz Cami] adıyla anılır. Bütün İslam dünyasında Remle'dekinden daha büyük bir mihrap yoktur ve minberi, Beytü'l-Makdis'tekinden sonra görülebilecek en görkemli olanıdır. Ayrıca Hişam bin Abdülmelik tarafından yaptırılmış güzel bir minaresi vardır. (el-Makdisi 2002: 143-144; ayrıca bkz. Le Strange 1890: 304-305)

Ar-Ramlah is the capital of Palestine [Arabic: Qasbat Filastin]. It is a beautiful and well built city. Its water is light and plentiful, its fruits are abundant. It encompasses manifold advantages ... situated as it is in the midst of virtuous landscape, of pleasant villages and lordly towns and near to holy places. Commerce in it is prosperous and the markers are excellent. There is no finer mosque in Islam than the one in the city ... there are no fruits in Islam tastier than in the city and its surrounding towns ... its hostels are pleasant and its hammams [public baths] are elegant ... its houses are large ... its mosques are good, its streets are wide ... its roads lead ... to Bayt al-Maqdis [Jerusalem] road ... Lydda road, Jaffa road, Egypt road, Dajon toad ... The chief mosque in the capital [Ar-Ramlah], located in the markets, is even more beautiful and graceful than that of [the Great Mosque] of Damascus. It is called Al Abyad [the White Mosque]. In all Islam there is found no bigger mihrab [prayer niche] than the one here [in Ar-Ramlah] and its pulpit is the most splendid to be seen after that of Bayt al-Maqdis; also it possesses a beautiful minaret built by Hisham ibn ‘Abdel-Malik. (Al-Maqdisi 2002: 143‒144; also cited in Le Strange 1890: 304‒305)

Açıkça görülüyor ki el-Makdisi, 'Kudüslü' kimliğiyle ve Filistinli mirasıyla tam olarak bilinciliydi ve bununla gurur duyuyordu. Ancak ilginç olan şu ki, Müslüman dünyasının dört bir yanındaki geniş seyahatleri ve birden fazla görevi göz önünde bulundurulduğunda, yolculukları boyunca kendisine verilen otuz altı isim ve lakabı zikretmektedir; bunlar arasında 'Kudüslü [Makdisi], Filistinli [Filastini], Mısırlı, Mağribli, Horasanlı ... fakih, sufi ... turist ... tüccar, imam ... Iraklı, Bağdatlı, Şamlı ... Hanefi ...' de yer almaktadır.

Clearly al-Maqdisi himself was fully aware and indeed proud of his ‘Jerusalemite’ identity and Palestinian heritage. Interestingly, however, in view of his extensive travels throughout the Muslim world and his multiple occupations, he describes the thirty-six names and designations by which he was called throughout his journeys and these included ‘Jerusalemite [Maqdisi], Palestinian [Filastini], Egyptian, Maghribi, Khurasani ... faqih, sufi ... tourist ... trader, imam ... Iraqi, Baghdadi, Shami ... Hanafi ...

öğretmen, şeyh’ (el-Makdisi 2002: 41).

teacher, sheikh’ (al-Maqdisi 2002: 41).

Al-Maqdisi’nin anlatımı, 10. yüzyılda son derece eğitimli ve geniş çapta seyahat etmiş bir kişinin çok katmanlı bir Filistin kimliğini nasıl oluşturduğuna dair de bize bir fikir veriyor. Bu oluşum, aşağıda görüleceği üzere, 10.-17. yüzyıllarda al-Maqdisi, Mujir al-Din al-ʿUlaymi, Khair al-Din al-Ramli ve Salih ibn Ahmad al-Tumurtashi tarafından bölgesel bir Filistin kimliğinin inşasıyla birçok yönden örtüşmektedir. Bu kimlik, al-Maqdisi'nin doğduğu şehirle, yani Kudüs/Beytü'l-Makdis ile başlar. Şehir, İslam'ın hâkimiyet alanında, daha geniş bölge olan eş-Şam'ın içinde yer alan Filistin idari bölgesindedir (al-Maqdisi 2002: 41, 143‒144).

Al-Maqdisi’s account also gives us an insight into the construction of a multi-layered Palestinian identity in the 10th century by a highly educated and extensively travelled individual, a construction which in many ways echoes the construction of a regional Palestinian identity by al-Maqdisi, Mujir al-Din al-ʿUlaymi, Khair al-Din al-Ramli and Salih ibn Ahmad al-Tumurtashi in the 10th‒17th centuries (see below). The identity begins with al-Maqdisi’s native city (Jerusalem/Bayt al-Mqdis), a city in the administrative region of Filastin, which is in the greater region of al-Sham, in the domain of Islam (al-Maqdisi 2002: 41, 143‒144).