Filistin'de İslam dönemine ilişkin güncel arkeolojik bilgiler, ülkenin Müslüman yöneticileri altında birkaç yüzyıl boyunca refaha kavuştuğunu ve geliştiğini göstermektedir. Bu, kimseyi şaşırtmamalıdır; Endülüs'teki (Müslüman İspanya) benzer durum, Müslüman yönetiminin büyük zenginliğinin ve yeniliklerinin kanıtıdır. Nitekim Avrupalı (Frank) Haçlılar 1099'da çoğunluğu Müslüman olan Filistin'i işgal ettiklerinde, orada dönemin Avrupası'nda bilinmeyen bir kültürel ve teknik gelişmişlik düzeyi buldular.

The current archaeological knowledge about Palestine during the Islamic period shows that for several centuries the country prospered and grew under its Muslim rulers. This should surprise no one; the similar situation in the Andalus (Muslim Spain) is evidence for the great opulence and innovation of the Muslim regime. Indeed, when the European (Frankish) Crusaders invaded Muslim-majority Palestine in 1099, they found there a cultural and technical level of development unknown in contemporary Europe.

Katolik Kilisesi, Orta Çağ'ın sonlarında siyasi gücünün zirvesine ulaşarak Avrupa'nın dört bir yanından orduları İslam'a karşı bir dizi Haçlı Seferi'ne çağırdı. Latin Haçlılar 1099'da Filistin'i işgal ettiler ve Levant'ta Haçlı devletlerini kurdular. 1054'teki Doğu–Batı Büyük Bölünmesi'nin, yani Doğu Ortodoks ile Latin kiliseleri arasındaki ayrılığın ardından ve ilk Latin Haçlıların Filistin'e gelişinin ardından, Haçlılar Kudüs'te bir Latin Patrik atadılar. Latin Kilisesi'nin hiyerarşik ve uluslararası örgüt yapısı, Doğu'daki bağımsız kiliseler ağının örgütlenmesiyle keskin bir tezat oluşturuyordu. Haçlılar ayrıca Filistin Ortodoks Kilisesi'nin özerklik (otosefali) ve bağımsızlık ilkelerini de hiçe saydılar. Sonuç olarak Doğu Ortodoks Patriği, 1187'ye kadar süren bir sürgünle Konstantinopolis'e taşınmayı tercih etti ve şehir Selahaddin tarafından kurtarıldıktan sonra ancak o zaman geri döndü. Dahası, çelişkili biçimde, Latin Haçlı Kudüs Krallığı'nda 12. yüzyılın başlarında "Filistin'deki Sezarya" piskoposluğu dinî ve kültürel özerkliğini yitirdi ve Latin Krallığı'nın Avrupalı hükümdarları ve yerleşimcilerinin gözetiminde olan Kudüs Latin Patrikhanesi'nin doğrudan denetimine tabi tutuldu.

The Catholic Church, reaching the peak of its political power in the High Middle Ages, called armies from across Europe to a series of Crusades against Islam. The Latin Crusaders occupied Palestine in 1099 and founded the Crusader states in the Levant. Following the great East–West schism of 1054 between the Eastern Orthodox and Latin churches and after the arrival of the first Latin Crusaders in Palestine, the Crusaders appointed a Latin Patriarch in Jerusalem. The hierarchical international organisational structure of the Latin Church contrasted sharply with the organisation in the East of a network of independent churches. The Crusaders also dismissed the principles of autocephaly and the independence of the Palestine Orthodox Church. As a result, the Eastern Orthodox Patriarch chose to relocate to Constantinople, in exile until 1187, and returned to the city only after its liberation by Salah al-Din. Furthermore, paradoxically in the Latin Crusader Kingdom of Jerusalem, in the early 12th century the diocese of ‘Caesarea in Palaestina’ lost its religious and cultural autonomy and was subjected to the direct control of the Latin Patriarchate of Jerusalem which was overseen by the European rulers and settlers of the Latin Kingdom of Jerusalem.

Ancak Haçlı dönemi Kudüs Kralları, Bizans Filistin'inin anılarını canlandırmaya çalıştılar ve Haçlı Filistin'inde Bütün Filistin Kilisesi'nin gerçek piskoposluk sistemi yeniden canlandırıldı. Örneğin, 6. yüzyılda Bizans Filistin eyaletinin (Salutaris) Filistin Tertia'sının metropolü olan 'Filistin'deki Petra Başpiskoposu' bir aşamada Haçlı döneminde kuruldu ve Filistin III piskoposluğuna, Transyordan bölgesine hizmet etti ve geleneksel olarak Sina Dağı'ndaki Aziz Catharine Manastırı'nı da kapsıyordu; ancak Haçlı askeri koruması nadiren Sina'nın derinliklerine kadar uzanıyordu. Petra bölgesindeki Hristiyan nüfusunun azalmasına rağmen, Petra Başpiskoposlarının atanması 20. yüzyıla kadar sürdü.

However, the Latin Kings of Jerusalem sought to revive memories of Byzantine Palaestina and the actual diocese system of the All Palaestina Church was revived in Frankish Palestine. For instance, the ‘Archbishop of Petra, in Palaestina’ – which in the 6th century was the metropolis of the Byzantine province of Palaestina Tertia (Salutaris) – was established at some stage during the Crusader era and served the diocese of Palaestrina III, the Transjordan area, and traditionally included St Catharine’s Monastery on Mount Sinai, although Crusader military protection rarely extended deep into Sinai. Despite the dwindling number of Christians in the Petra region, appointing Archbishops of Petra lingered into the 20th century.

Yeryüzündeki Latin Patrikhanesi'nin ve Kutsal Topraklar'da Avrupalı, Latince konuşan bir koloni kurmayı amaçlayan, asil ruhlu seçkin Frank haçlılarının hiyerarşisi, Filistin'deki sıradan Latin yerleşimcilerin bakış açısının bir kuşak içinde dönüşmesini engelleyemedi. Bazı kilise mensubu Latin haçlıları, Avrupalı sıradan sömürgecilerin Filistin'de fiilen yerlileşmesinden, "Doğulu" tarzları ve yerel gelenekleri benimsemelerinden derin endişe duyuyordu. Birinci Haçlı Seferi'ne katılmış ve sonradan bu seferin bir tarihçesini yazmış olan rahip Chartres'li Fulcher, daha sonra Latin Kudüs Patrikhanesi'ne hizmet etti ve 1118'e kadar Latin Kudüs Kralı Baldwin'in papazlığını yaptı. Fulcher, 1124 yılının Temmuz ayında şunları yazdı:

The hierarchy of the Latin Patriarchate of Jerusalem and high-minded elite Frankish crusaders in Palestine, who sought to create a European Latin-speaking colony in the Holy Land, could not prevent the transformation, within a generation or so, of the outlook of many ordinary Latin settlers in Palestine. Some churchy Latin crusaders were deeply concerned that many ordinary European colonists practically went native in Palestine, adopting ‘Oriental’ styles and local customs. Fulcher of Chartres, a priest who participated in the First Crusade (of which he later wrote a chronicle), then served the Latin Patriarchate of Jerusalem and acted as chaplain to Baldwin, the Latin King of Jerusalem, until 1118, wrote in July 1124:

Çünkü biz, eskiden Batılı olan kimseler, şimdi Doğulu kılındık. Eskiden bir Romalı ya da bir Frank olan kişi, şimdi bir Celileli, ya da Filistin'in bir sakini oldu. Reims'in ya da Chartres'ın bir yurttaşı olan kişi, şimdi Sur'un ya da Antakya'nın bir yurttaşı kılındı. Doğduğumuz yerleri şimdiden unuttuk; birçoğumuz için bu yerler çoktan tanınmaz hâle geldi ya da en azından artık anılmıyor. Bazılarımız burada şimdiden evler ve miras yoluyla edindikleri hizmetkârlara sahip. Bazılarımız yalnızca kendi halklarından değil, Suriyeliler, Ermeniler ya da vaftiz nimetine ermiş Saraseniler [Müslüman Araplar] ile evlendi... Biri bağ yetiştiriyor, diğeri tarla. … Artık ortak hâle gelmiş farklı diller, her iki halk için de tanıdık oluyor.

For we who were Occidentals now have been made Orientals. He who was a Roman or a Frank is now a Galilean, or an inhabitant of Palestine. One who was a citizen of Rheims or of Chartres now has been made a citizen of Tyre or of Antioch. We have already forgotten the places of our birth; already they have become unknown to many of us, or, at least, are unmentioned. Some already possess here homes and servants which they have received through inheritance. Some have taken wives not merely of their own people, but Syrians, or Armenians, or even Saracens [Muslim Arabs] who have received the grace of baptism ... One cultivates vines, the other the fields. … Different languages, now made common, become known to both races. (Cited in Heng 2015: 359; also Folda 2001)

Avrupalı Haçlıların bu hızlı "Oryantalleşmesi" ve "yerlileşmesi" kimseyi şaşırtmamalıdır; zira o dönemde İslam hâkimiyetindeki Filistin ve Yakın Doğu'nun sosyal, kültürel ve teknik gelişmişlik düzeyi Avrupa'dakinden üstündü. Yine de 1120'lerde Celile'deki Nazareth, eğitimli Frank yerleşimcilerin etkisiyle önemli bir ilim merkezi haline gelmiş ve 1145 tarihli bir papalık belgesinde "ünlü bir dini topluluk" olarak anılmıştır (Riley-Smith 2005: 75). Kent, Rorgo Fretellus of Nazareth ve Gerard of Nazareth gibi edebi şahsiyetlerin geçimini sağlamıştır; kataloğu günümüze ulaşan kütüphanesi ise Avrupa okullarıyla benzerlikler taşımaktadır. Filistin ve Levant'taki Latin yerleşimciler hâlâ öğrenim ve kültür için Avrupa'ya bakmakla birlikte, bugün Filistin ve Levant'ın Arap ilminin Avrupa'ya aktarımında bir kanal olduğu kabul edilmektedir (Riley-Smith 2005: 75). 1130'larda, Filistin'e taşınmış Frank başdiyakozu Nazareth'li Rorgo Fretellus (Fetellus), hacılar ve alimler tarafından kullanılan bir rehber kitap yazmıştır. Latin Filistin'i tasvirlerinde "Provincia Palaestina"dan söz etmiştir: "Kudüs şehri, Filistin eyaletinde, Yahudiye'nin dağlık bölgesinde yer almaktadır" (Fetellus 1892). Jonathan Riley-Smith, Latin Filistin'de "Müslüman yönetiminin hayatta kalmasına" dikkat çekmiştir (1977); ve büyük ihtimalle Nazareth'li Fretellus, Latin Haçlı Seferlerinden önceki gerçek Arap İslam eyaleti Filistin ile kutsal metin coğrafyasını birbirine karıştırıyordu.

This rapid ‘Orientalisation’ and ‘indigenisation’ of many ordinary European Crusaders should surprise no one; after all, the levels of social, cultural and technical development in Palestine and the Near East at the time under Islam were superior to those in Europe. However, by the 1120s, Nazareth in Galilee, under the impact of educated Frankish settlers, had become a scholarly centre of some importance and was referred to as a ‘famous religious community’ in a papal document of 1145 (Riley-Smith 2005: 75): The city provided a living to some literary figures including Rorgo Fretellus of Nazareth and Gerard of Nazareth; its library, the catalogue of which survives, had similarities with European schools. Although Latin settlers in Palestine and the Levant still looked towards Europe for learning and culture, today Palestine and the Levant are considered to have been a channel for the transmission of Arabic learning to Europe (Riley- Smith 2005: 75). In the 1130s, a Frankish archdeacon, Rorgo Fretellus of Nazareth (Fetellus), who had moved to Palestine, wrote a guidebook that was used by pilgrims and scholars. He spoke of Provincia Palaestina in his descriptions of Latin Palestine: ‘The city of Jerusalem is situated in the hillcountry of Judea, in the province of Palestine’ (Fetellus 1892). Jonathan Riley-Smit has pointed to the ‘survival in Latin Palestine of the Muslim administration’ (1977), and in all probability Fretellus of Nazareth was conflating scriptural geography with the actual Arab Islamic province of Filastin prior to the Latin Crusades.

Latin Kudüs Krallığı'nın kurulmasının ardından, Filistin'deki yerel Ortodoks kilisesinin gücü ve dini bağımsızlığı keskin biçimde azaltıldı ve Sezariye Maritima ile Kudüs piskoposlukları, Kudüs Latin Patriği'ne bağlı bir Frank başpiskoposluğuna dönüştürüldü. Haçlılar ayrıca mülkleri el koydu ve geleneksel olarak Filistin'deki Rum Ortodoks ruhban sınıfının elinde bulunan önemli kilise makamlarını ele geçirdi (Ellenblum 2003: 505). Bu politika, Filistin'in ağırlıklı olarak Ortodoks olan Arap Hristiyanları gözündeki Rum Ortodoks ruhban sınıfının konumunu daha da zayıflattı. 13. yüzyılın başında, Latin Haçlıların Eyyubilerce yenilgiye uğratılmasının ardından, Filistinli Arap kasabası Kayseriye (Caesarea-Palaestina)

Overall, following the establishment of the Latin Kingdom of Jerusalem the power and religious independence of the local Palestine Orthodox church were reduced sharply and the two Sees of Caesarea Maritima and Jerusalem were transformed into a Frankish archdiocese, subordinate to the Latin Patriarch of Jerusalem. The Crusaders also confiscated properties and seized key ecclesiastical positions traditionally held by the Greek Orthodox clergy in Palestine (Ellenblum 2003: 505). This policy undermined further the position of the Greek Orthodox clergy in the eyes of the predominantly Orthodox Arab Christians of Palestine. In the early 13th century, following the defeat of the Latin Crusaders by the Ayyubids, the Palestinian Arab town of Qaysariah (Caesarea-Palaestina)

Arap coğrafyacıları tarafından hâlâ Filistin'de önemli bir kent olarak tanımlanıyordu (Le Strange 2014: 29). Haçlı sonrası dönemde ise Kayseriye ve eskiden ünlü ve güçlü olan başpiskoposları ile âlimleri, Selahaddin Eyyubi'nin (Saladin) 1187'de ilk Latin Krallığı'nı yıkmasından ve 13. yüzyılın sonlarında Memlükler'in Filistin'deki iki yüz yıllık Frank yönetimine son vermesinden sonra etkili konumlarını bir daha geri kazanamadılar. Bugün eskiden güçlü olan Kayseri-Palaestina Başpiskoposluk Makamı büyük ölçüde sembolik bir nitelik taşısa da, Kayseri-Palaestina'nın toplumsal hafızası ve görkemli tarihi Filistinli Hristiyanlar tarafından hatırlanmaktadır; Doğu Ortodoks Kayseri Metropoliti ise Doğu Ortodoks Kudüs Patrikhanesi'nin yargı yetkisi altında, Palaestina Prima Eksarkı tarafından temsil edilmektedir.

was still being described by Arab geographers as a key town in Filastin (Le Strange 2014: 29). In the post-Crusader period, however, Qaysariah and its formerly renowned and powerful metropolitan bishops and scholars never recovered their influential position after the destruction of the first Latin Kingdom by Salah al-Din (Saladin) in 1187 and the eventual elimination of the 200-year Frankish rule from Palestine by the Mamluks in the late 13th century, Although today the formerly powerful Archiepiscopal See of Caesarea-Palaestina is largely symbolic, the social memory and spectacular history of Caesarea-Palaestina are remembered by the Palestinian Christians, and the Eastern Orthodox Metropolitan of Caesarea is represented by an Exarch of Palaestina Prima, under the jurisdiction of the Eastern Orthodox Patriarchate of Jerusalem.

Jerusalem'deki yerel Arap Müslüman‒Hristiyan bağları erken İslam dönemine kadar izlenebilir. Avrupalı Latin Haçlı'larının şehirden çıkarılmasının ardından, yerli Arap Müslüman‒Hristiyan ortak geleneklerine dayanan Jerusalem'deki convivencia (birlikte yaşama) kültürü yeniden canlandırıldı; sembolik olarak, Kutsal Kabir Kilisesi'nin anahtarları şehirdeki iki soylu Filistinli Müslüman aileye, Nuseibeh ve Judeh al-Ghoudia ailelerine emanet edildi. 1193'te ölümünden kısa süre önce Selahaddin tarafından oluşturulan bu Haçlı sonrası tören geleneği, alanın çok katmanlı kadim kutsallığına, geniş çapta saygı gören bir günlük ritüeller katmanı daha ekledi. Bugün Haçlı yapılarının kalıntıları (kiliseler, konaklama yerleri ve kaleler) tarihi Filistin'in her yerinde görülebilmekte, Haçlıların bıraktığı graffiti'ler ise Kudüs'teki Kutsal Kabir Kilisesi'nde hâlâ görülebilmektedir.

The local Arab Muslim‒Christian bonds in Jerusalem can be traced to early Islam. Following the elimination of the European Latin Crusaders from the city, indigenous Arab Muslim‒Christian shared traditions of convivencia in Jerusalem were re-cultivated; symbolically, the keys to the Church of the Holy Sepulchre were entrusted to two aristocratic Palestinian Muslim families in the city, the Nuseibeh and Judeh al-Ghoudia. Created by Salah al-Din shortly before his death in 1193, this post-Crusader ceremonial tradition added another widely respected layer of daily rituals to the multi-layered ancient sacredness of the site. Today the ruins of Crusader sites (churches, hostels and castles) are visible throughout historic Palestine and graffiti left by Crusaders can still be seen in the Church of the Holy Sepulchre in Jerusalem.