8.5 Vergilendirme, Sınır Eyaletleri ve 18. Yüzyıl Filistin'inde Özerk Gücün Yükselişi - Filistin: Dört Bin Yıllık Bir Tarih | Quran Course

8.5 Vergilendirme, Sınır Eyaletleri ve 18. Yüzyıl Filistin'inde Özerk Gücün Yükselişi - Filistin: Dört Bin Yıllık Bir Tarih | Quran Course

Mamluk döneminde ortaya çıkan İltizam vergi sistemi, 15. yüzyılda Osmanlılar tarafından kurumsallaştırıldı ve kamu vergi gelirlerinin iltizam yoluyla toplanması esasına dayandı. Osmanlı devleti, vergi toplama haklarını en yüksek teklifi veren kişiye (mültezim) açık artırmayla satarak vergi toplamayı dışarıya devrediyordu. Mültezim, vergiyi yerel olarak toplayıp kârını çoğu zaman savurganca harcıyor, devlete ise belirli taksitlerle ödeme yapıp kârı kendisinde bırakıyordu. İltizam sisteminin bu şekilde dışarıya devredilmesi, arazi ve kent vergilerinin yanı sıra şarap ve tuz gibi bazı malların üretimini ve hatta bazı kamu hizmetlerinin sağlanmasını da kapsıyordu. Fatımilerdeki iktâ' sistemine benzeyen Osmanlı arazi iltizam vergisinin dışarıya devredilmesi, Filistin'de ve bölgenin dört bir yanında zengin yerel seçkinlerin ve güçlü yerel şeyhlerin ortaya çıkmasına yol açtı. 1856 Tanzimat reformları kapsamında resmen kaldırılmasına rağmen, gerçekte Filistin'deki Osmanlı yönetiminin sonuna kadar sürdü (Yazbak 1998: 72‒73). İltizam sistemi çok kârlı ve yüksek derecede sömürücü bir nitelik taşıyordu ve Memlükler ile Osmanlılar döneminde yüzyıllar boyunca güçlü yerel seçkinlere büyük fayda sağladı (Abdul Rahmam and Nagata 1977).

Appearing first under the Mamluks, the Iltizam taxation system was institutionalised by the Ottomans in the 15th century and was carried out by the farming of public tax revenues. The Ottoman state would outsource tax collection by auctioning taxation rights to the highest bidder (multazim), who would then profit, often profligately, from collecting the taxes locally, make payments to the state in fixed instalments, while keeping the profit. This outsourcing of the Iltizam tax system included the farming of land taxes and urban taxes, the production of certain goods such as wine and salt, and even the provision of certain public services. The outsourcing of the land Iltizam tax under the Ottomans, which resembled the iqta’a system under the Fatimids, gave rise to rich local elites and powerful local chieftains in Palestine and throughout the region. Formally abolished in the course of the reforms (Tanzimat) of 1856, but, in reality, continuing until the end of Ottoman rule in Palestine (Yazbak 1998: 72‒73), the ltizam system was very profitable and highly exploitative and was for many centuries of great benefit to powerful local elites under the Mamluks and Ottomans (Abdul Rahmam and Nagata 1977).

Filistin'in erken modern dönemde bağımsız bir devlet yapısına en çok yaklaştığı dönem, hem Filistin'in ticari dinamizminin hem de efsanevi lideri Zâhir el-Ömer'in etkisinin, hem de Osmanlıların sürekli ihmalinin bir sonucuydu. Zâhir el-Ömer'in Zeydani kabilesi (hamule), ülkenin geleneksel büyük kentsel merkezlerinden ya da Filistin'in genellikle Osmanlı yanlısı kentli sosyal seçkinlerinden değil, Filistin kırsalından ve ülkenin çevre bölgelerinden, hem Memlükler hem de Osmanlılar döneminde bir "sınır eyaleti" olan Safed paşalığından çıkmıştır. Orta Celile'deki 'Arrabe köyünde doğan el-Ömer, Filistin'in geleneksel kentli toprak sahibi aristokrasisinden gelmiyordu ve yerel ileri gelenlerin (a'yan) aksine meşruiyetini merkezi Osmanlı otoritesine borçlu değildi. el-Ömer'in aile üyeleri, Safed paşalığına bağlı Tiberya ve Safed taşra kasabalarında yerel mültezim (vergi toplayıcısı) olarak görev yapmış, kendisi de kariyerine Osmanlı iltizam sisteminde bir tüccar ve vergi iltizamcısı olarak başlamıştı (Krämer 2011:

The closest Palestine got to early modern independent statehood was a result of both commercial dynamism of Palestine and its legendary leader Dhaher al-ʿUmar and the continued neglect of the Ottomans. The Zaydani clan (hamulah) of Dhaher al-ʿUmar emerged from the Palestinian countryside and periphery of the country, from the pashalik of Safad, a ‘frontier province’ under both the Mamluks and Ottomans, not from the traditional major urban centres of the country or the generally pro-Ottoman urban social elites of Palestine. Born in the village of ‘Arrabah in central Galilee, al-ʿUmar did not come from the traditional urban landowning aristocracy of Palestine and, unlike the local notables (‘ayan), he did not owe his legitimacy to the central Ottoman authorities. Al-ʿUmar’s family members had served as local multazims (tax collectors) in the provincial towns of Tiberias and Safad in the pashalik of Safad and he himself had begun his career as a trader and tax farmer under the Ottoman Iltizam system (Krämer 2011:

60). Ancak Osmanlı'nın İltizam vergi sistemi Filistin'de son derece sömürücü ve köylülüğe karşı baskıcıydı; aşağıda göreceğimiz gibi, el-Ömer'in yeni vergi sistemi ve toplumsal açıdan aydınlanmış yönetimi, Filistinli köylüler arasında açıkça popülerdi. Savunmasız toplumsal grupları, özellikle de köylüleri besleyen kentli ileri gelenlerin ve 'yağmacı sınıfların' gücünü önemli ölçüde azalttı. El-Ömer resmi bir eğitim almıştı, ancak büyük ölçüde kendi kendini yetiştirmiş görünüyor; erken dönem kariyeri, mali yeterliliği ve verimli bir vergi toplayıcısı olarak pratik deneyimi kritik bir değere sahipti. Ama onu belki de modern Filistin tarihinin en güçlü lideri yapan, siyasi, askeri, ekonomik, diplomatik ve vergilendirme becerileriydi. Yükselişi Celile kırsalında başladı ve ilk merkezi, ülkenin geleneksel kentsel merkezleri olan Nablus, Kudüs ve Gazze değil, Doğu Celile'deki Tiberya oldu. El-Ömer, Osmanlı devletine karşı başarıyla isyan edip rejimini pekiştirdikten sonra, Filistin'in büyük bölümünün fiilen egemen hükümdarı oldu. 1735'te Marc İbn Amir'deki askeri zaferinin ardından, Nasıra sakinlerinin çoğu dahil binlerce yerel halk güçlerine katıldı. Görünüşe göre Celile'deki destekçileri arasında birçok yerel Hristiyan, birlikleri için yiyecek ve su sağlayan Nasıralı Hristiyan kadınlar da dahil olmak üzere vardı (Joudah 1987: 28‒31). 'Sonraki otuz yıl boyunca Zahir el-Ömer'in konumu öyle bir noktaya geldi ki, Rus hükümetiyle geçici ittifaklar kurmayı ve Mısır'daki Memlüklerle iş birliği yapmayı mümkün buldu' (Doumani 1995: 42).

60). But the Ottoman Iltizam land tax system in Palestine had been highly exploitative and oppressive towards the peasantry and, as we shall see below, al-ʿUmar’s new taxation system and his socially enlightened regime were evidently popular among the Palestinian peasantry. He substantially reduced the power of the urban notables and ‘predatory classes’ that had fed upon vulnerable social groups, especially the peasants. Al-ʿUmar had received some formal education but he appears to have been largely selftaught and his early career, financial competence and practical experience as an efficient tax farmer were of critical value. But it was his political, military, economic, diplomatic and taxation skills which made him perhaps the most powerful leader in modern Palestinian history. His rise to power began in the Galilee countryside and his first headquarters was Tiberias in Eastern Galilee, not the traditional urban centres of the country: Nablus, Jerusalem and Gaza. After rebelling successfully against the Ottoman state and consolidating his regime, al-ʿUmar became effectively the sovereign ruler of much of Palestine. Following his military victory at Marj ibn ‘Amer in 1735, thousands of local people, including many residents of Nazareth, joined his forces. Apparently among his Galilee supporters were many local Christians, including Christian women from Nazareth who provided his troops with food and water (Joudah 1987: 28‒31). ‘Over the next three decades Zahir al-Umar’s stature became such that he found it possible to forge temporary alliances with the Russian government and to cooperate with the Mamluks in Egypt’ (Doumani 1995: 42).