Mısır merkezli olan Memlük Sultanları, Eyyubiler'in Filistin'de başlattığı birçok yeniliği sürdürdü ve hızlandırdı. Nitekim Memlükler, ortaçağ Filistin tarihinin en önemli Müslüman hanedanlarından biri oldu. 1260'ta Filistin'deki Ayn Calut Savaşı'nda Moğol ordusunun Yakın Doğu'ya yönelik korkunç ilerleyişini durdurarak şöhret ve meşruiyet kazandılar; bu savaş, Moğol ordusunun ilk kez büyük bir yenilgiye uğradığı savaştı. Ayrıca Filistin'de ve Filistin, Lübnan ve Suriye kıyıları boyunca başka yerlerdeki Latin Haçlı varlığını ortadan kaldırmalarıyla kalıcı bir etki bıraktılar. Memlüklerin Filistin'deki olağanüstü askeri başarıları, Moğolların Abbasi Halifeliği'nin başkenti Bağdat'ı ele geçirip yağmalamasından yalnızca iki yıl sonra gerçekleşti.

Based in Egypt, the Mamluk Sultans maintained and accelerated many of the innovations ushered in by the Ayyubids in Palestine. In fact, the Mamluks were one of the most important Muslim dynasties in the history of medieval Palestine. They gained fame and legitimacy and produced lasting impact in stopping the terrifying Mongol advance into the Near East at the Battle of ‘Ain Jalut in Palestine in 1260 – which was the first time that the Mongol army had suffered a major defeat – and for eradicating the Latin Crusader presence in Palestine and elsewhere along the Palestinian, Lebanese and Syrian coasts. The Mamluk’s spectacular military successes in Palestine came only two years after the Mongol capture and sacking of Baghdad, the capital of the Abbasid Caliphate.

Askeri hanedanlar hiçbir zaman devrimci olmamakla birlikte, uzun süre hüküm süren Memlük yöneticileri döneminde el-Kuds önemli ölçüde genişletildi ve Filastin eyaletinin merkezinde kalmaya devam etti. Kuzey Afrikalı tarihçi İbn Haldun, 1377 tarihli Mukaddime'sinde Filastin eyaletinin vergilerini 310.000 altın dinar ile 300.000 rıtl zeytinyağı olarak bildirmiştir (Le Strange 1890, 2010: 45'ten aktarılmıştır). Rosen-Ayalon, Memlük Filistin'indeki Kudüs'ün belirleyici konumunu şöyle anlatır:

Although military dynasties are never revolutionary, under the longlasting Mamluk rulers al-Quds was expanded significantly and remained central to the province of Filastin, which was mentioned by North African historian Ibn Khaldun, who, in his 1377 Muqaddimah, reported Filastin province taxes as 310,000 gold dinars plus 300,000 ratls of olive oil (cited in Le Strange 1890, 2010: 45). Rosen-Ayalon describes the pivotal position of Jerusalem in Mamluk Palestine:

Memlük döneminde Kudüs'ün baskın rolünde hiçbir şüphe yoktur. Yaklaşık üç yüz yıl boyunca şehirde hayat uyum içinde gelişti ve Kudüs, çeşitli faaliyetlerin merkezi olan kentsel bir merkez haline geldi... Kudüs, istenmeyen [Memlük] komutanların sürgün edildiği bir sürgün şehri haline geldi... Böylece şehir, bu komutanların şehrin işlerine kişisel katılımlarının büyük bölümünden yararlandı. Gerekli tüm tesisler, hizmetler ve kamu binalarıyla donatılmış, düzenli bir ortaçağ kentine dönüştü. Bugün bile "Eski Şehir" – surların içindeki Kudüs – Memlük egemenliği döneminde kazandığı damgayı yansıtmaktadır.

There can be no doubt as to the predominant role of Jerusalem during the Mamluk period. For nearly three centuries, life developed harmoniously in the city, which became an urban center of varied activity ... Jerusalem became a city of exile to which were banished undesirable [Mamluk] commanders ... Thus, the city profited from much of their personal involvement in its affairs. It was transformed into an organized medieval city, provided with all the necessary installations, services and public buildings. Even today, the ‘Old City’ – Jerusalem within the walls – reflects the stamp it acquired during the period of Mamluk domination.

Kudüs'ün surlar içindeki kentsel dokusunun büyük bölümü Orta Çağ'a uzanır; bu dönemden kalan çok sayıda anıt, Orta Çağ'daki bu şehrin ihtişamına tanıklık etmektedir ... Anlaşılan o ki Kudüs'ün surlarla çevrili olmadığı, en fazla, önceki surların ve kapıların (Eyyubiler tarafından yıkılmış) yalnızca bazı bölümlerinin kaldığı, huzurlu şehrin etrafında elverişli bir çerçeve oluşturduğu anlaşılmaktadır. (Rosen-Ayalon 1998: 518)

Most of the urban fabric of Jerusalem within the walls dates back to the Middle Ages, whose numerous surviving monuments bear witness to the glory of this medieval city ... Apparently, Jerusalem was not enclosed with walls, or, at most, only sectors of the previous walls and gates (destroyed by the Ayyubids) remained, providing a convenient frame around the peaceful city. (Rosen-Ayalon 1998: 518)

Filistinleştirilmiş (çoğunlukla "sürgün edilmiş"), gösterişli biçimde dindar ve son derece girişimci olan Memlük seçkinleri, bin yıl önceki Sezarya-Filistin'deki Origenes ve Yunanca konuşan seçkinlerin yankılarını taşıyarak, 13. ve 14. yüzyıllarda Kudüs'ün çarpıcı yükselişinde ve olağanüstü kentsel genişlemesinde itici bir güç haline geldi.

The Palestinised (mostly ‘exiled’), demonstratively devout Mamluk and highly enterprising elite in al-Quds – with echoes of Origen and the Greek-speaking elite in Caesarea-Palaestina a millennium earlier – became a driving force in the spectacular rise and phenomenal urban expansion of Jerusalem in the 13th and 14th centuries.

Umeyyilerden sonra, El-Kuds/Kudüs üzerinde en kalıcı etkiyi bırakan Memlükler oldu; kent neredeyse 300 yıl boyunca Memlük yönetimi altında gelişti. Memlükler bölgeye hoş karşılanan bir istikrar getirdi; bunun sonucunda şehir büyüdü ve Harem-i Şerif'i (Kutsal Mescit) çevreleyen surlar hariç, "surlarsız bir şehir" haline geldi. Bu, Kudüs'ün büyüklüğü, önemi ve merkezi konumundaki bir ortaçağ başkenti için olağanüstü ve tamamen eşsiz bir durumdu. Haçlılara karşı 1187'de kazanılan ilk büyük zaferin ardından, Haçlıların kente yeniden yıkıcı bir kuşatma yapmasını önlemek amacıyla Eyyubiler tarafından El-Kuds'ün surları büyük ölçüde yıkıldı. Ancak bu ortaçağ "surlarsız şehri", 13. ve 14. yüzyıllarda Memlükler döneminde özgüvenle ve çarpıcı bir biçimde büyüdü. Müslümanlar için her yıl yapılan Mekke hacı yolculuğu (Hac) her zaman zorunlu bir dini görev olmakla birlikte, El-Kuds şehri Haçlılardan çok önce, yoğun İslami bağlılığın odağı ve İslami hac merkezi olmuştu. 10. yüzyılda Kudüslü Filistinli tarihçi el-Makdisi, şehri "erdemli İliya" (İliya el-Fadila) olarak anar (el-Makdisi 2002: 135). Daha sonra Fedailü'l-Kuds ("Kudüs'ün Faziletleri") literatürü de Müslümanların Haçlıları yenilgiye uğratma ve Kudüs'ü onlardan geri alma çabalarında önemli bir rol oynadı.

After the Umayyads, the Mamluks had the most lasting impact on al-Quds/Jerusalem, which had, for nearly 300 years, so prospered under Mamluk rule. The latter brought welcome stability to the region, so that the city grew and became a ‘city without walls’ – with the exception of the walls surrounding the Haram al-Sharif (Noble Sanctuary) – something extraordinary and totally unique for a medieval capital city of the size, importance and centrality of Jerusalem. After the first major defeat of the Latin Crusaders in 1187 the walls of al-Quds had been largely demolished by the Ayyubids as a drastic defensive measure designed to prevent another destructive siege of the city by the Crusaders. However, this medieval ‘city without walls’ grew confidently and spectacularly under the Mamluks in the 13th and 14th centuries. Although the annual pilgrimage, Hajj, to Mecca was always a mandatory religious duty for Muslims, the city of al-Quds had long been a focus of intense Islamic devotion and the centre of Islamic pilgrimage, long before the Crusaders, and in the 10th century al-Maqdisi, the Jerusalem-born Palestinian historian, refers to the city as ‘virtuous Iliya’ (Iliya al-Fadila) (al-Maqdisi 2002: 135). Subsequently the Fada’il al-Quds (‘Merits or Virtues of Jerusalem’) literature also played an important role in the Muslim efforts to defeat the Crusaders and recapture Jerusalem from them.

Fada'il al-Quds literatürü ve Latin Haçlılarla verilen mücadele, İslami bağlılığın yoğunluğunu artırdı ve Kudüs'e gelen Müslüman hacı sayısını çoğalttı. Ayrıca orta çağ Müslümanları için temiz akan su ve hijyen, hamamlar ve çeşmeler, kutsal kentin refahının en önemli unsurları arasında her zaman yer almıştır. Frank şövalyelerin aldığı ve Avrupa'ya geri götürdüğü şeylerden biri Arap hamamlarıdır. Memlükler döneminde el-Kuds yoğun bir inşa sürecinden geçti; çok sayıda medrese, mimari görkem, hamam, güzel çeşmeler, minareler ve hacılar için konaklama yerleriyle Filistin'de kentsel yaşamın ve ilmin odağı haline geldi. Kudüs'ün en güzel hamamlarından biri olan ve 700 yıllık tarihi boyunca en uzun süre işletilen Hammam al-ʿAyn'ın görkemi bugün hâlâ görülebilmektedir (Asali 1990). Haçlılardan kurtarıldıktan sonra Müslüman hacılar kente akın etti. Mimari açıdan Kudüs tarihinin en çarpıcı dönemlerinden biri Memlük dönemidir ve bu döneme ait pembe, siyah ve beyaz desenli binalar ile çarşılar bu çağdan kalmadır (Irving 2011: 96).

The Islamic Fada’il al-Quds literature and the struggle with the Latin Crusaders heightened the intensity of Islamic devotion, and increased the number of Muslim pilgrims to Jerusalem. Also, for medieval Muslims, clean running water and hygiene, bath houses and fountains had always been among the most important elements in the prosperity of the sacred city. The Arab bath houses are something the Frankish knights picked up and took back to Europe. Under the Mamluks, al-Quds underwent an intensive process of construction and became the focus of urban life and learning in Palestine, with numerous madrasahs, architectural splendour, bath houses, beautiful fountains, minarets and hostels for pilgrims. The splendour of Hammam al-ʿAyn, one of the most exquisite bathhouses in Jerusalem and the longest to remain in operation, throughout its 700-year history, can still be seen today (Asali 1990). Muslim pilgrims flocked to the city after its liberation from the Crusaders. Architecturally one of the most spectacular eras of Jerusalem’s history is that of the Mamluk period, and its distinctive pink, black and white patterned buildings and markets date from this era (Irving 2011: 96).

Mamlûkların yönetimi altında kentin büyük ölçekli sosyo-ekonomik ve dinî gelişimi, çarşılarının genişlemesinde açıkça görülmektedir:

The massive socio-economic and religious growth of the city under the Mamluks is evident in the expansion of its marketplaces:

Birçok çarşının (suk, çoğulu aswak) inşası, kentin genişleyen ticari faaliyetinin bir göstergesidir. Bu yapıların bir kısmı, kentin kuzey‒güney ana caddesi boyunca bulunan, Roma ve Bizans Cardo'sundan gelişmiş eski yapıları genişletmiştir ... Diğer çarşılar ise Memlük dönemine özgü gerçek yaratımlardı. En seçkin örnek, Haram el-Şerif'e açılan muhteşem portalıyla Suk el-Kattanin'dir. On dördüncü yüzyılın ilk yarısına tarihlenen bu çarşı o kadar iyi korunmuştur ki, mimari açıdan Yakın Doğu'daki kapalı suk'un en tipik, klasik biçimini sunar. Nitekim kapalı pazarların çoğu, yüzyıllar boyunca bu tarzı benimsemiştir; nitekim on dokuzuncu yüzyıldaki Akka'nın 'Beyaz Çarşısı' da tam olarak aynı planı izlemiştir. (Rosen-Ayalon 1998: 518)

The construction of several markets (suq, plural aswaq), is indicative of the city’s expanding commercial activity. Some of this construction expanded earlier installations, those along the north‒south main artery of the city which had developed out of the Roman and Byzantine Cardo ... Other markets were a true creation of the Mamluk period. The most outstanding example is Suq el-Qattanin with its magnificent portal opening at Haram al-Sharif. This market, dating from the first half of the fourteenth century, is so well preserved that it presents the most typical, classical formula in architectural terms of the Near Eastern covered suq. In fact, most covered marketplaces initiated this style for several centuries, as was the case with the nineteenth century ‘White Market’ of Acre, that followed this same plan exactly. (Rosen-Ayalon 1998: 518)

Bu uzun Memluk döneminde, önde gelen Filistinli Müslüman alimler (ulema) yalnızca öğrenim görmek için değil, üst düzey görevler için de Filistin, Mısır ve el-Şam arasında özgürce dolaşıyordu. Örneğin, Ibn Hacer el-Askalani (1372–1449), ortaçağın önde gelen Şafii Sünni alimlerinden biriydi. 1372'de Kahire'de doğdu.

During this long Mamluk period, leading Palestinian Muslim scholars (ulama) moved freely between Palestine, Egypt and al-Sham not only to study but also for senior jobs. For instance, Ibn Hajar al-ʿAsqalani (1372– 1449) was a leading medieval Shafi’i Sunni scholar. Born in Cairo in 1372

Şihâbuddin Ahmed İbn Ali olarak, Şafiî âlimi ve şair Nûruddin Ali'nin oğluydu; ancak ailesinin Filistin'deki Askalan şehrinden geldiği için "İbn Hacer el-Askalânî" adıyla ün kazandı. İbn Hacer, fıkıh ilmini Şam ve Kudüs'te okudu ve daha sonra Mısır baş kadılığı (kadı) makamına atandı. İbn Hacer, tefsir, tarih, şiir ve Şafiî fıkhı alanlarında fıkıh (İslam hukuku) üzerine çok sayıda eser kaleme aldı; bunların en ünlüsü, Buhârî'nin Sahîh'ine yazdığı, Fethu'l-Bârî adını taşıyan şerhtir (Adamec 2009: 136).

as Shihab al-Din Ahmad ibn ‘Ali, he was the son of the Shafi’i scholar and poet Nur al-Din ‘Ali, but he became famous as ‘Ibn Hajar al-ʿAsqalani’ because his family had originated in the city of ‘Asqalan in Palestine. Ibn Hajar studied Islamic jurisprudence in Damascus and Jerusalem and he went on to be appointed to the position of Egyptian chief judge (qadi). Ibn Hajar authored numerous works on fiqh (Islamic jurisprudence) interpretation, history and poetry and Shafi’i jurisprudence, the most famous of which was his commentary on the Sahih of Bukhari, entitled Fath al-Bari (Adamec 2009: 136).