Yukarıda gördüğümüz üzere, Filistin ulusal bilinci yirminci yüzyılın başında ortaya çıkmış değildir. On dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında Filistin'i ve çevre bölgeyi etkileyen önemli gelişmeler aracılığıyla, onlarca yıl boyunca kademeli olarak şekillenmiştir. Ancak Birinci Dünya Savaşı sonrası dönemde Filistin milliyetçiliğinin genel hedefleri, Osmanlı yönetimi altındaki özerklik ve eşit yurttaşlık talebinden, İngiliz Mandası dönemindeki sömürge karşıtı mücadeleye, kurtuluşa ve bağımsızlığa doğru köklü bir biçimde değişmiştir.28

As we have already seen above, Palestinian national consciousness did not emerge out of the blue in the early 20th century. It emerged gradually across decades and through momentous developments which affected Palestine and the wider region in the second half of the 19th century. However the overall goals of Palestinian nationalism in the post-First World War period shifted radically from autonomy and equal citizenship under the Ottomans to anti-colonial struggle, liberation and independence during the British Mandatory period.28

Özellikle Mandater dönemde Filistin'e yönelik Siyonist göçün ve yerleşimci-sömürgecilik girişiminin yarattığı varoluşsal tehdide karşı aktif direniş, Filistin milliyetçi mücadelesinin merkezine yerleşti. Birinci Dünya Savaşı sonrasında Filistin'in bağlamı kökten değişmişti. 1917-1918'de Filistin'i işgal eden İngilizler, Kasım 1917 tarihli Balfour Deklarasyonu'nda çerçevelenen Siyonist yerleşimci hedeflerine bağlılık göstermişti. 1920'de Birinci Dünya Savaşı'nın dört Başlıca Müttefik Gücü'nün katıldığı San Remo Konferansı, Balfour Deklarasyonu'nun sözlerini Filistin üzerindeki İngiliz Mandası metnine dahil etmeye karar verdi. Filistin milliyetçi hareketi, Balfour Deklarasyonu'nun Siyonist yanlı taahhütlerinin yarattığı varoluşsal tehditle karşı karşıya gelirken, erken dönemde, süregelen bir ikilemle yüzleşmek zorunda kaldı: Filistin Arap kimliğinin Filistin'e özgü toprak boyutunu mu yoksa Pan-Arapçı boyutunu mu vurgulayacağı sorunuyla.

Crucially, active resistance to the existential threat posed by Zionist immigration to and settler-colonialism of Palestine during the Mandatory period became central to the Palestinian nationalist struggle. The context of post-First World War Palestine had changed radically. The British, who occupied Palestine in 1917‒1918, had committed themselves to Zionist settler goals as framed in the Balfour Declaration of November 1917. In 1920 the San Remo Conference of the four Principal Allied Powers of the First World War decided to include the words of the Belfour Declaration in the text of the British Mandate over Palestine. In coming face to face with the existential threat of the pro-Zionist Balfour Declaration’s commitments, the Palestinian nationalist movement, early on, had to grapple with what was to become a perennial dilemma: whether to emphasise the territorial Palestinian or pan-Arabist dimensions of Palestinian Arab identity.

Bu ikilem, 20. yüzyılın ilk yarısında Filistin milliyetçi siyasetini rahatsız etti ve Nakba sonrası dönemde de uzun süre varlığını sürdürdü.

This dilemma bedevilled Palestinian nationalist politics throughout the first half of the 20th century and was carried forward well into the post- Nakba period.

Birinci Dünya Savaşı'ndan sonraki dönemde Filistin milliyetçi direniş örgütleri çoğalmaya başladı. Filistin milliyetçi bir örgütü olan Filistin Dirilişi Cemiyeti (al-Nahdah al-Filistiniyyah), Mart 1919'da Şam'da kuruldu. Cemiyetin ilk başkanı, Emir Faisal'ın Şam'daki yönetiminin kurulmasını beklerken Kudüs'ten Şam'a giden Salim al-Tibi'ydi. El-Tibi, Emir Faisal'ın Arap Ordusu'nda kıdemli bir subaydı ve babası Tulkarem müftüsüydü. Daha sonra cemiyetin başkanlığına Tulkarem belediye başkanının oğlu Salman ʿAbdel-Rahman getirildi (Tauber 2007: 95). Cemiyetin diğer liderleri arasında Nablus'tan Muhammad ʿIzzat Darwazah, Gazze'den ʿAbd al-Qader al-Muzaffar ve Rushdi al-Shawa vardı. Al-Shawa, Şam, Kudüs, Yafa ve Gazze arasında sık sık seyahat ediyor, al-Muzaffar'a Filistin'e yaptığı gezilerde eşlik ediyor, silah kaçakçılığı yapıyor ve İngilizlere karşı bir ayaklanmayı teşvik ediyordu. 1919'da, al-Fida'iyyah üyeleri için Şam'dan Kudüs'e 100 tabanca götürdüğü bildirildi (Tauber 2007: 94).

In the post-First World War period, Palestinian nationalist resistance organisations began to proliferate. The Palestinian Revival Society (al-Nahdah al-Filistiniyyah), a Palestinian nationalist organisation, was founded in Damascus in March 1919. Its first president was Salim al-Tibi, who went from Jerusalem to Damascus in the anticipation of the formation of Emir Faisal’s administration in the city. Al-Tibi had been a senior officer in the Arab Army of Emir Faisal and his father was the mufti of Tulkarem. He was later replaced as a president of the society by Salman ‘Abdel-Rahman, the son of the mayor of Tulkarem (Tauber 2007: 95). Other leaders of the society were Muhammad ʿIzzat Darwazah from Nablus, ‘Abd al-Qader al-Muzaffar and Rushdi al-Shawa from Gaza. Al-Shawa travelled frequently between Damascus, Jerusalem, Jaffa and Gaza, accompanying al-Muzaffar on his trips to Palestine, smuggling arms and encouraging an uprising against the British. In 1919 it was reported he took 100 pistols from Damascus to Jerusalem for the members of al-Fida’iyyah (Tauber 2007: 94).

Mandater döneminin ilk yıllarında Filistinli Arap ulusal liderliği, ülke çapındaki bir komite ağı ve yerel Filistinli Müslüman ve Hristiyan dernekleri tarafından düzenlenen bir dizi ulusal kongre olan Filistin Arap Kongresi'ni (al-Mutamar al-‘Arabi al-Filastini) topladı; 1919 ile 1928 arasında Kudüs, Hayfa, Yafa ve Nablus'ta yedi kongre yapıldı (Porath 1974). 1920'den 1934'e kadar

Also in the early days of the Mandatory period the Palestinian Arab national leadership convened the Palestine Arab Congress (al-Mutamar al-‘Arabi al-Filastini), a series of national congresses organised by a nationwide network of committees and local Palestinian Muslim and Christian associations; between 1919 and 1928 seven congresses were held in Jerusalem, Haifa, Jaffa and Nablus (Porath 1974). From 1920 until 1934

Balfour Deklarasyonu'na ve Filistin'deki İngiliz Siyonist yanlısı politikalara karşı Filistin direnişini koordine eden Kongre'nin Ulusal Yürütme Komitesi, 1918-1920 yılları arasında Kudüs Belediye Başkanı olan Musa Kazım el-Husseyni tarafından yönetiliyordu. Yürütme Komitesi ve yerel komiteleri geniş halk desteğine sahipti, ancak İngiliz yetkilileri tarafından hiçbir zaman resmen tanınmadılar. 4-14 Aralık 1920 tarihleri arasında Hayfa'da toplanan Üçüncü Filistin Arap Kongresi'nin kararları, daha sonra 1921 başında İngiliz Sömürge Bakanı Winston Churchill'e sunuldu; bu kararlar Ilan Pappe tarafından şöyle özetlenmiştir:

the national Executive Committee of the Congress, which coordinated Palestinian opposition to the Balfour Declaration and British pro-Zionist policies in Palestine, was headed by Musa Kazim al-Husayni, Mayor of Jerusalem between 1918 and 1920. The Executive Committee and its local committees commanded widespread public support but they were never officially recognised by the British authorities. The resolutions of the Third Palestine Arab Congress held in Haifa on 4‒14 December 1920, which were subsequently presented to British Colonial Secretary Winston Churchill in early 1921, were summarised by Ilan Pappe as follows:

Konferansın sloganı "Irak Mandasıyla Eşitlik" idi.

The slogan of the conference was ‘Equality with the Mandate of Iraq’.

Irak'ın manda metni, "her vatandaşa bir oy" demokratik ilkesine dayalı olarak seçilecek bir parlamento öngörüyordu. Ayrıca Irak'ı, zamanla bağımsızlığına kavuşacak bir watani (ulusal varlık) olarak kabul ediyordu. [Şeyh Süleyman el-Taci el-Faruki], toplananlara bunların en temel talepler olduğunu, ancak Balfour Deklarasyonu yüzünden Filistinlilere bunların reddedildiğini açıkladı. (Pappe 2010: 208)

The text of Iraq’s mandate stipulated that it would have a parliament elected on the democratic principle of one citizen, one vote. It acknowledged Iraq as a watani (national entity) that would eventually become independent. [Sheikh Suleiman al-Taji al-Faruqi] explained to those gathered that these were the most elementary demands, yet they had been denied to the Palestinians because of the Balfour Declaration. (Pappe 2010: 208)

Üçüncü Filistin Arap Kongresi:

This Third Palestine Arab Congress:

…Filistin Arap ulusal hareketinin kuruluş yeri olarak görülebilecek olan, 1920 yılı Aralık ortasında Hayfa'da toplanan bu kongre, yeni İngiliz yöneticilere, "savaşın [dünya savaşı] başlangıcından önce Filistin'de yaşamış olan Arapça konuşan halk tarafından seçilecek" bir hükümet kurmaları çağrısında bulundu. Kongre, [Siyonist] Yahudi iddialarını Filistin üzerinde tamamen ve kesin bir dille reddetti. (Morris 2009: 88)

can be seen as the conceptive venue of the Palestine Arab national movement, meeting in Haifa in mid-December 1920, called on the new British rulers to establish a government ‘to be chosen by the Arabic-speaking people who had lived in Palestine before the beginning of the [world] war’. It completely, flatly rejected [Zionist] Jewish claims to Palestine. (Morris 2009: 88)

Filistin'in modern milli düşüncesindeki süreklilikler, Nekbe öncesi dönemde Filistin milli mücadelesinin, Nekbe sonrası dönemde yeniden ortaya çıkan kurumsallaşmış bazı yönlerinde görülebilir. Örneğin, 1929 "el-Burak İsyanı" (Habbet el-Burak) sonrasında, 1930'da...

Continuities in modern Palestinian national thinking can be seen in some of the institutionalised aspects of the Palestinian national struggle in the pre-Nakba period which re-emerged in the post-Nakba era. For instance, in 1930, following the 1929 ‘al-Burraq Uprising’ (Habbat al-Buraq)

Müslüman çoğunluklu Filistin'de Filistin Arap Yürütme Kurulu tarafından kurulan Filistin Arap Ulusal Fonu (PANF), Akka'da doğmuş bir Filistinli aktivist ve muhasebeci olan Fuad Saba'nın liderliğinde, Siyonist ulusal kurumlara toprak satışını caydırmak için bazı pratik mali adımlar attı. PANF, çok daha büyük ve daha çok amaçlı olan Filistin Ulusal Fonu'nun (PNF) öncüsüydü.

in Muslim-majority Palestine, the Palestinian leadership set up the Palestine Arab National Fund (PANF). Established by the Palestine Arab Executive and led by Fouad Saba, a Palestinian activist and accountant born in Acre, the PANF took some practical financial steps to discourage land sales to Zionist national institutions in Palestine. The PANF was the antecedent to the much larger and more multi-purpose Palestine National Fund (PNF)

1964'te FKÖ tarafından kurulmuştur (aşağıya bakınız).

set up by the PLO in 1964 (see below).

Mandat (sömürge) döneminde bazı önde gelen Filistinli şahsiyetlerin Filistin kimliğini Şam bölgesinin ve/veya Arap milliyetçiliğinin daha geniş Arap kimliğinin bir parçası olarak görmeye devam etmesi anlaşılabilir bir durumdur. Ancak Arap veya Şam kimliği bütünüyle, onu oluşturan ve kendine özgü (Filistin, Lübnan, Suriye ve Ürdün) kimliklerinden ayrı düşünülemez. Dahası, Arap veya Şam ideolojileri tarihi Filistin'in varlığını ya da köklü, ayrı ve kendine özgü Filistin kimliğini ortadan kaldıramaz.

Understandably, during the Mandatory (colonial) period some leading Palestinian personalities continued to view Palestinian identity as part of wider Arab identity of the al-Sham region and/or pan-Arab identities. But pan-Arab or al-Sham identities as a whole cannot be understood in isolation from their constituent and particular (Palestinian, Lebanese, Syrian and Jordanian) identities. Furthermore pan-Arab or al-Sham ideologies cannot negate the existence of historic Palestine or the deeply rooted, distinct and particular Palestinian identity.