8. 18. Yüzyılda Filistin Devleti
8. Palestinian Statehood In The 18th Century
Erken Modernlikler ve Filistin'de Pratik Egemenlik
Early Modernities And Practical Sovereignty In Palestine
Arap devletlerinin Avrupa merkezci analizi, Arap devletlerinin ve sınırlarının, devletlerin adlandırılması da dahil olmak üzere, büyük ölçüde uzun (sömürge öncesi) tarihsel örneklere dayandığını fark edememiştir. Filistin örneğinde, diğer çoğu Arap siyasi oluşumunda olduğu gibi, Orta Çağ boyunca ve geleneksel olarak "Filastin" adı, hem kesin bir coğrafi konuma hem de (ağırlıklı olarak, ama yalnızca değil) Arap Müslüman nüfusun kimliğine işaret etmiştir. Ayrıca modern Filistin'in tarihi çoğu zaman Avrupalı, Osmanlı ve Siyonist yerleşimci perspektiflerinden ve bu perspektiflerle incelenmekte; Filistin'in ve Filistinlilerin kendi özerk failliği ve sesi ise nadiren tanınmaktadır. Bu emperyal ve sömürgeci zihniyetle, modern Orta Doğu tarihçileri Osmanlı İmparatorluğu'na ve "Osmanlı reformlarına" da odaklanma eğilimindedir; bu da Yakın Doğu'nun emperyal kronolojilerine, yani Asur, Pers, Yunan, Roma, Osmanlı, İngiliz vb. imparatorluklarına yönelik uzun bir Batı geleneğinin parçasıdır. Oysa anakronizm olarak dawlah al-qutriyyah, yani ülke/devlet – Arapça qutr teriminin anlamı "ülke"dir – geleneksel olarak sultanlık, emirlik, krallık, hanlık, şeyhlik, vilayet, halifelik veya başka herhangi bir adla ortaya çıkmış olup, İslam tarihi boyunca ve Müslüman çoğunluklu ülkelerde en yaygın devlet biçimlerinden biri olmuştur; ve bu devlet biçimi çoğu zaman fiilî egemenlik de taşımıştır. Kurtuba Halifeliği (929–1031), Gırnata Emirliği (1230–1492), Orta Asya hanlıkları, Umman Sultanlığı (1741'den günümüze), Tunus Beyleri (1705–1957), Lübnan Dağı Emirliği (1516–1841), birinci Suudi devleti (Diriyye Emirliği, 1744–1818) ve Mısır'da Muhammed Ali Paşa'nın vilayeti (1805–1948), bu devlet biçiminin İslam tarihi boyunca ne kadar geniş yayıldığını gösteren yalnızca birkaç örnektir. Bazı ikili kutriyye devletleri, örneğin Mısır'daki Memlük Sultanlığı (1250–1517), 11. ile 13. yüzyıllarda Bağdat'taki İslam Halifeliğinden çok daha güçlüydü. Bunun bir sapma olmaktan uzak olarak, devletu'l-kutriyye Arap ve İslam dünyasında yaygınlaştı; özellikle de Abbasi Halifeliğinin milattan sonra 9. yüzyılın ikinci yarısında gerilemesinden sonra. Bu bağımsız devletlerin birçoğu büyük bir refah ve göz kamaştırıcı kültürel gelişmeler yaşadı.
The Eurocentric analysis of the Arab states has failed to recognise that most of the Arab countries and their borders are closely based on long (pre-colonial) historical precedents, including the naming of states. In the case of Palestine, as in the case of most other Arab political entities, traditionally and throughout the Middle Ages the name Filastin had indicated both an exact geographic location and the identity of the (predominantly, but not exclusively) Arab Muslim population. Moreover, the history of modern Palestine is often studied from and with European, Ottoman and Zionist-settler perspectives; the autonomous agency and voice of Palestine and the Palestinians themselves are seldom recognised. With this imperial and colonial mindset, historians of the modern Middle East also tend to focus on the Ottoman Empire and ‘Ottoman reforms’, which is also part of a long Western tradition of preoccupation with imperial chronologies of the Near East: Assyrian, Persian, Greek, Roman, Ottoman, British etc. Yet the dawlah al-qutriyyah, or the country/state – the Arabic term qutr being a ‘country’ – as a parachronism, and whether traditionally in the form of sultanate, emirate, kingdom, khanate, shaykhdom, wilayat, caliphate or any other name, was one of the most common forms of statehood throughout Muslim history and in Muslim-majority countries; a statehood which often enjoyed practical sovereignty. The Caliphate of Córdoba (929 to 1031 AD), the Emirate of Granada (1230‒1492), the Khanates of Central Asia, the Sultanate of Oman (1741 to the present), the Beys of Tunis (1705‒1957), the Emirate of Mount Lebanon (1516‒1841), the first Saudi state (the Emirate of Dir’iyah, 1744‒1818) and the Wilayat of Muhammad ‘Ali Pasha of Egypt (1805‒1948) are only a few examples of how incredibly widespread this form of statehood was throughout Muslim history. Some dual qutriyyah, such as the Mamluk Sultanate of Egypt (1250–1517), were far more powerful than the Muslim Caliphate of Baghdad during the 11th‒13th centuries. Far from being an aberration, the dawlah qutriyyah became common throughout the Arab and Islamic worlds, especially after the decline of the Abbasid Caliphate in the second half of the 9th century AD and many of these independent states enjoyed a great deal of prosperity and spectacular cultural developments.
Örneğin, Kuzey Suriye'nin büyük bölümünü ve batı Cezire'nin bazı kesimlerini kapsayan bağımsız Halep Emirliği, 944 yılında Hamdani prensleri tarafından kuruldu ve Sayf al-Dawlah yönetiminde bağımsız bir emirliğin merkezi oldu. Büyük bir refah dönemi yaşadı; en büyük Arap şairi el-Mutanebbi ile İslam'ın en büyük filozoflarından, çok yönlü bir bilgin olan el-Farabi'ye ev sahipliği yaptı. El-Farabi, "Erdemli Şehir Halkının Görüşleri", diğer adıyla "Mükemmel Devlet" adlı eserin yazarıdır (el-Farabi 1985).
For instance, the independent Emirate of Aleppo, which encompassed most of northern Syria and parts of western al-Jazirah, was founded in 944 by the Hamdanid princes and became the seat of an independent emirate under Sayf al-Dawlah. It enjoyed a period of great prosperity and became home to the greatest Arab poet, al-Mutanabi, and one of the greatest philosophers of Islam, the polymath al-Farabi, the author of The Opinions of the People of the Virtuous City, also known as The Perfect State (al-Farabi 1985).
Bu zengin tarihi miras, modern karşılığı dawlah wataniyyah veya ulus-devlet olan dawlah qutriyyah'ın, yirminci yüzyılın başlarında Arap dünyasında ve Müslüman çoğunluklu Filistin'de iki katmanlı bir vatani‒kavmi milliyetçiliğin ortaya çıkışında ve inşasında bir etken olmuştur.
This rich historical legacy of the dawlah qutriyyah, whose modern equivalent is the dawlah wataniyyah or national state, was a factor in the emergence and construction of a two-tier watani‒qawmi nationalism in the Arab world and in Muslim-majority Palestine in the early 20th century.
Bugün Arap dünyası, Filistin hariç tutulduğunda, yirmi bir devletten, yani ikili kutriyye devletinden oluşmaktadır. Panarap milliyetçisi ideologlar, Arap birliği projelerinin başarısızlığının ve Arap dünyasında al-dawlah al-qutriyyah'ın üstünlüğünün ve kalıcılığının temelde sömürgecilik mirasının bir ürünü olduğunu sıklıkla savunmaktadır. Ancak bu görüş, İslam altındaki devletçilik tarihsel mirasını, Arap yerli failliğini, farklı yerel ve bölgesel gelenekleri ve birçok Arap toplumunun eski yerel köklerini ve tarihsel özerkliğini göz ardı etmektedir. Nitekim aşağıda göreceğimiz gibi, Avrupa sömürgeciliği aslında Filistin'de bir dawlah qutriyyah'ın kurulmasını engellemiştir.
Today the Arab world consists of twenty-one states, or dual qutriyyah, excluding Palestine. Pan-Arab nationalist ideologues often argue that the failure of Arab unity schemes and the predominance and durability of al-dawlah al-qutriyyah in the Arab world are primarily the product of the colonial legacy. But this argument is made in disregard of the historical legacy of statehood under Islam, Arab indigenous agency, the distinct local and regional traditions and the ancient local roots and historical autonomy of many Arab societies. In fact, as we shall see below, European colonialism prevented the creation of a dawlah qutriyyah in Palestine.
Ayrıca, Filistin/Filastin, Mısır, Suriye, Libya, Irak ve Yemen gibi Arapça coğrafi adların derin ve köklü bir tarihsel geçmişi ve kendini tanımlama konusunda yerli bir meşruiyeti vardır. Dahası, 18. yüzyıl Filistin'inde kurulan Zahir el-Ömer Emirliği'nin, yani bir dawlah qutriyyah (yerel devlet) biçiminin, Filistin devletliğinin oluşumunun ardındaki yerli failliğin açık bir örneğidir. Filistin/Filastin gibi kadim coğrafi adların modern dönemde yeniden canlanıp yaygınlaşması, adın Geç Tunç Çağı'ndan itibaren antik tarihte yaygın kullanımına dayanmaktadır.
Moreover, Arabic toponyms such as Palestine/Filastin, Egypt, Syria, Libya, Iraq or the Yemen all have deep and ancient historical roots and indigenous legitimacy of self-definition. Furthermore, the indigenous agency behind the creation of Palestinian statehood, the Emirate of Dhaher al-ʿUmar, in 18th century Palestine, which was a form of dawlah qutriyyah, is a case in point. The revival and spread of ancient toponyms such as Palestine/Filastin in the modern era was derived from the common use of the name in ancient history (from the Late Bronze Age onwards)
ve Klasik Antik Çağ boyunca, Bizans Hristiyanlığı'nda ve Ortaçağ İslam dünyasında da. Avrupa'nın "ulus-devlet" fikirlerinin sömürgecilik mirası ve etkisi, Arap dünyasında iki katmanlı (vatani‒kavmi) bir milliyetçiliğin ortaya çıkmasına katkıda bulunmuş olsa da, Arap dünyası genelinde devletü'l-kutriyyenin (ulusal devletin) doğuşu ve egemen hale gelmesi için yerel kökenler ve bölgesel tarihi mirasların da bu etkenlerin bir parçası olarak ele alınması gerekir.
and throughout Classical Antiquity, Byzantine Christianity and Medieval Islam. Although the colonial legacy and influence of European ideas about the ‘nation-state’ contributed to the rise of a two-tier (watani‒qawmi) form of nationalism in the Arab world, local roots and regional historical legacies must be part of the mix of factors for the emergence and domination of the dawlah qutriyyah throughout the Arab world.