8.6 Nominal Sovereignty Versus Practical Sovereignty

8.6 Nominal Sovereignty Versus Practical Sovereignty - Filistin: Dört Bin Yıllık Bir Tarih | Quran Course

Zâhir el-Ömer'in ekonomi politikaları, ki Filistinli köylülüğe fayda sağladı, askerî stratejileri ve bölgesel ile uluslararası ittifakları (Lübnan Dağı'nın özerk Dürzi emirleriyle, Memlük Mısır'ı ve Rusya ile), kısmen Osmanlı İmparatorluğu ile mücadelesi, kısmen de gelişen pamuk ve zeytinyağı ihracatını, özellikle Sanayi Devrimi'nin ardından İngiltere'ye yapılan ham pamuk ihracatını ve genişleyen İngiliz tekstil endüstrisinin Filistin ve Yakın Doğu'dan ham pamuk talebini tekelleştirmesi tarafından belirlendi. Zâhir el-Ömer'in 18. yüzyılda iktidara yükselmesi, Filistin'de pamuk tarımının önemli ölçüde büyümesi ve bu nakit ürünün Fransa ve İngiltere'ye ihracatı sayesinde kolaylaştı. Pamuğun kumaş için kullanımı tarih öncesi çağlara kadar uzanmaktadır; pamuk antik Mısır ve Pers'te yetiştirilmiş, Araplar tarafından da Antik Çağ'dan beri bilinmekteydi. Orta Çağ'dan itibaren uzun yüzyıllar boyunca Filistin ve Celile, pamuk tarımının önemli bir bölgesi olmuştur (Quataert 2002: 27; Le Strange 1890: 16‒19; 2014: 18‒19; el-Makdisi 1994). Daha 10. yüzyılda Filistinli tarihçi el-Makdisi, pamuğun Filistin'in temel tarımsal ürünlerinden biri olduğu gerçeğine dikkat çekmiştir (Le Strange 2014: 18‒19'da alıntılanmıştır; ayrıca Le Strange 1890: 16‒19; el-Makdisi 1994).

Al-ʿUmar’s economic policies, which benefited the Palestinian peasantry, his military strategies and regional and international alliances (with the autonomous Druze Emirs of Mount Lebanon, Mamluk Egypt and Russia) were partly dictated by his struggle with the Ottoman Empire and partly by his monopolisation of the flourishing cotton and olive oil exports to Europe, especially raw cotton to England following its Industrial Revolution and the expanding British textile industry’s demand for raw cotton from Palestine and the Near East. Al-ʿUmar’s rise to power in the 18th century was facilitated by the considerable growth of cotton cultivation in Palestine and the export of this cash crop to France and England. The use of cotton for fabric is known to date back to prehistoric times and cotton had been cultivated in ancient Egypt and Persia, and it was also known to the Arabs since Antiquity. For many centuries since the Middle Ages Palestine and the Galilee had been a major area of cotton cultivation (Quataert 2002: 27; Le Strange 1890: 16‒19; 2014: 18‒19; al-Maqdisi 1994). Already in the 10th century AD Palestinian historian al-Maqdisi commented on the fact that cotton was one of the key agricultural products of Palestine (cited in Le Strange 2014: 18‒19; also Le Strange 1890: 16‒19; al-Maqdisi 1994).

Mamlûk döneminde de önemli ölçüde pamuk yetiştiriliyor ve Filistin ile Şam ile uluslararası ticaret sürdürülüyordu; ancak bu ticaret, özellikle 18. yüzyılda, geç Osmanlı Filistin'inde gelişerek zirve yaptı. Bugün Kudüs'ün Eski Şehir bölgesindeki Suq al-Qattanin ('Pamuk Tüccarları Çarşısı'), ki aynı zamanda Filistin ve Suriye'nin Memlük yöneticisi Emir Tankaz al-Nasiri'nin çarşısı olarak da bilinir, bu Filistin pamuk endüstrisinin uzun tarihinin ve öneminin anıtsal ve toponimik bir kanıtıdır. Suq al-Qattanin, Haram al-Sharif'in batı tarafında yer almaktadır. Çarşı 1336–1337 yıllarına tarihlenir ve Kudüs'teki en nadide ve en zengin İslam mimarisinden bazılarını barındırır. Çarşının ortasında, inşasında çalışan zanaatkârlardan birinin imzası bulunmaktadır. Arapça nesih yazısıyla yazılmış kitabede şöyle yazar: 'Allah ona rahmet etsin, Muhammed bin Ahmed bin 'Alish'in eseridir.' Çarşının biri batıda, diğeri doğuda olmak üzere iki girişi vardır; bunlardan Haram'ın batı tarafına açılan ve Bab al-Qattanin ('Pamuk Tüccarları Kapısı') olarak adlandırılan kapı bulunmaktadır. Suq al-Qattanin, yalnızca Filistin'de değil, bütün Yakın Doğu'da bulunan en eksiksiz ve en güzel ortaçağ çarşılarından biri olarak kabul edilmektedir (Burgoyne 1987; Burgoyne ve Abu al-Hajj 1979: 128–129).3

Sizeable cotton cultivation and international trade with Palestine and al-Sham continued in the course of the Mamluk period but flourished in late Ottoman Palestine, especially in the 18th century. Today Suq al-Qattanin (‘Market of the Cotton Merchants’) – also known as Suq of Amir Tankaz al-Nasiri, the Mamluk ruler of Palestine and Syria – in the Old City of Jerusalem is a monumental and toponymic testament to the long history and significance of this Palestinian cotton industry. Suq al-Qattanin is located on the west side of the Haram al-Sharif. The market dates from 1336–1337 AD and contains some of the most exquisite and richest Islamic architecture in Jerusalem. In the middle of the Suq there is the signature of one of the craftsmen who worked on its construction. Written in Arabic naskhi script, the inscription reads: ‘May God have mercy on him, the work of Muhammad bin Ahmad bin ‘Alish. The Suq has two entrances, one to the west and the other to the east, called Bab al-Qattanin (‘Gate of the Cotton Merchants’), which opens on to the west side of the Haram. Suq al-Qattanin is considered to be one of the most complete and beautiful medieval suqs not only in Palestine, but in the whole of the Near East (Burgoyne 1987; Burgoyne and Abu al-Hajj 1979: 128–129).3

Haçlı Seferleri döneminden itibaren Levant ve kuzey Filistin, Akka gibi liman kentleri aracılığıyla hem bölgesel hem de Avrupa tekstil pazarlarına tedarik sağlıyordu. Filistin'de pamuk yetiştiriciliği Osmanlı döneminde sürdürüldü, ancak 18. yüzyılda el-ʿUmar'ın etkin liderliğinde dramatik biçimde arttı. El-ʿUmar, o dönemin dünyanın en kârlı emtiası olan pamuğa yatırım yaptı. El-ʿUmar'ın yükselişi, 18. yüzyılda Sanayi Devrimi'nin ardından Fransa ve İngiltere'de ham pamuk talebinin artmasıyla aynı zamana denk geldi. İngiliz kapitalizmi ve Lancashire'deki imalat sanayisi, Britanya'nın imal edilmiş tekstilin önde gelen ihracatçısı olarak yükselmesini sağladı. 18. yüzyılın sonlarından itibaren İngiliz Manchester kenti, kentte pamuk sanayisinin baskınlığı ve Manchester'ın bölgesel ve uluslararası pamuk ticaretinin merkezindeki rolü nedeniyle "Cottonpolis" lakabını kazandı. Elbette Filistin'in modern Avrupa pazarlarına ve İngiliz egemenliğindeki küresel kapitalist sisteme dahil edilmesi ile Lancashire'den Filistin'e tekstil ithalatı, Filistin'de yerel olarak üretilen tekstiller için büyük bir zorluk oluşturdu (Doumani 1995).

From the time of the Crusades the Levant and north Palestine had supplied both regional and European textile markets via port cities such as Acre. The cultivation of cotton in Palestine was maintained throughout the Ottoman period but grew dramatically in the 18th century under the effective leadership of al-ʿUmar, who got involved in the world’s most profitable commodity at the time: cotton. Al-‘Umar’s rise coincided with the rise of French and British demand for raw cotton following the Industrial Revolution in the 18th century. British capitalism and the manufacturing industries of Lancashire enabled Britain to emerge as the leading exporter of manufactured textiles. From the late 18th century onwards, the British city of Manchester acquired the nickname ‘Cottonpolis’ due to the cotton industry’s predominance within the city, and Manchester’s role at the heart of the regional and international cotton trade. Of course, the incorporation of Palestine into the modern European markets and British-dominated global capitalist system and import of textiles from Lancashire to Palestine posed a major challenge to the locally produced textiles in Palestine (Doumani 1995).

Al-ʿUmar'ın yönetimi modern bir oluşumdu. Yönetimi, pamuk ve zeytinyağının yabancı ülkelere ihracatıyla zenginleşti; onun hükümdarlığı, Avrupa ile bu kârlı ticareti pekiştirip genişletti ve 18. yüzyılın ortalarına gelindiğinde pamuk ve tekstil alanındaki bölgesel ve küresel ticaret, başkenti Akka'yı ve Filistin'deki Nablus şehrini ülkenin en büyük ve en müreffeh şehirleri, Şam bölgesinin de en büyük şehirleri arasına yükseltti (Doumani 1995; Philipp 2001). Avrupa'da 19. yüzyılda yaşanan muazzam teknolojik gelişmelere ve ardından Celile'nin pamuk ekonomisinin gerilemesine (Heyd 1942) rağmen, 19. yüzyılın ortalarında bile Kudüs'teki İngiliz konsolosu James Finn, merkezi Filistin'deki yolculuklarını ve Nablus‒Cenin‒Tulkerm üçgenini anımsamış, ziyaret ettiği pamuk tarlalarının "güzelce temiz ve düzenli" olduğunu kaydetmiştir (Kamel 2015). Nitekim al-ʿUmar'ın politikalarının bir sonucu olarak, 1730'lardan 1860'lara kadar yaklaşık bir yüzyıl boyunca pamuk, Filistin'den Avrupa'ya yapılan başlıca ihracat ürünü olmayı sürdürmüştür.

Al-ʿUmar’s rule was of modern creation. His administration grew rich on foreign export of cotton and olive oil and his rule consolidated and expanded this lucrative trade with Europe and by the mid-18th century regional and global trade in cotton and textiles made his capital city of Acre and the Palestinian city of Nablus the biggest and the most prosperous cities in the country and among the largest cities of al-Sham (Doumani 1995; Philipp 2001). Despite the massive technological developments in Europe in the 19th century and subsequent decline of the cotton economy of the Galilee (Heyd 1942), even in the mid-19th century the British Consul in Jerusalem James Finn would recall his journeys in central Palestine and the Nablus‒Jenin‒Tulkarem triangle, and note that the cotton plantations he visited were ‘beautifully clean and orderly’ (Kamel 2015). In fact, as a consequence of al-ʿUmar’s policies, for over a century between the 1730s and 1860s cotton would remain the main export from Palestine to Europe.

Modern dönemin bir eseri olan ve belki de erken modern Filistin kültürünün en anıtsal simgesi, modern Akka'nın Beyaz Camii'dir; yaygın adıyla Cezzar Camii'dir. Bu cami, kuzey Filistin'in modern başkentinin en güçlü simgesi hâline gelmiştir. 1781'de, Napolyon'un Filistin'i işgalinden on sekiz yıl önce inşa edilen ve mimari açıdan İstanbul'un büyük Osmanlı camilerinden etkilenen cami, adını Ramla'daki ünlü Beyaz Camii'ni, yani erken İslam döneminde Filistin eyaleti olan Cund Filastin'in başkenti Ramla'nın Beyaz Camii'ni anımsatmak üzere almıştır. Beyaz Camii kompleksi, Filistin'deki ilk kurum olan bir İslam ilahiyat medresesini de içinde barındırıyordu. Kahire'deki el-Ezher Üniversitesi'ni örnek alan ve Kudüs'ün geleneksel ortaçağ İslam medreselerinden ayrılan cami ve medrese kompleksinde öğrenci yurdu, bir şer'i mahkeme ve büyük bir halk kütüphanesi bulunuyordu. Bunların tümü Filistin'in yerel vergileriyle ve pamuk ile diğer ticari ürünlerin bölgesel ve uluslararası ticaretinden elde edilen gelirlerle finanse ediliyordu. Doğu Akdeniz'e muhteşem bir manzarayla bakan Cezzar Camii, aynı zamanda modern Filistin'in, iki güçlü lider el-Ömer ve el-Cezzar'ın yürüttüğü uluslararası ticaret politikaları ve anıtsal yapı programları etkisinde Avrupa'ya yönelişinin bir ifadesiydi.

Of modern creation, and perhaps the most monumental symbol of the culture of early modern Palestine is the White Mosque of modern Acre, famously known as al-Jazzar Mosque, which became the most powerful symbol of the modern capital of northern Palestine. Constructed in 1781, eighteen years before the Napoleonic invasion of Palestine, and influenced architecturally by the grand Ottoman mosques of Istanbul, its namesake (the White Mosque) evoked memories of the famous White Mosque of al-Ramla, the capital of Jund Filastin, the province of Palestine throughout early Islam. The compound of the White Mosque included an Islamic theological academy, the first college of its kind in Palestine. Modelled on the al-Azhar university college of Cairo, and departing from the traditional medieval Islamic schools (madrasahs) of Jerusalem, the mosque/college compound contained student lodging, an Islamic court and a major public library, all paid for by Palestinian local taxes and by the flourishing regional and international trade in cotton and other cash crops of Palestine. Spectacularly overlooking the Eastern Mediterranean Sea, al-Jazzar Mosque was also a statement of the reorientation of modern Palestine towards Europe under the impact of the international trade policies and the monumental building programmes pursued by the two powerful leaders, al-ʿUmar and al-Jazzar.

Northern Filistin'de el-Ömer'in sağladığı siyasi istikrar ve etkin, adil bir vergi sistemi; Akka, Tiberya ve Safed gibi tarihi kentsel merkezlerin genişlemesi ve dönüşümü de ‘modern’ Hayfa'nın kurulmasına ve Nasıra'nın küçük bir köyden Filistin'de büyük bir kasabaya dönüşmesine yol açtı. Modern Hayfa, yani ‘yeni Hayfa’ (Hayfa el-Cedide), 1764‒1765 yıllarında el-Ömer tarafından kuruldu. Bu, 250 yerel sakinin eski küçük yerleşimin 2,4 kilometre doğusundaki surlu Hayfa köyüne taşınmasıyla gerçekleşti.5 Bu ‘yeni/modern’ Filistinli Arap köyü, bugün İsrail'in üçüncü büyük kenti olan modern Hayfa şehrinin çekirdeği oldu (Yazbak 1998). Yeni köy başlangıçta Arapça olarak el-İmare el-Cedide (‘Yeni Yapı’) adıyla anıldı; bu terim 18. yüzyılda Filistin'deki modern binalar için kullanılıyordu. Yerel Filistinliler köye önce Yeni Hayfa, daha sonra ise basitçe Hayfa adını verdiler. Bu yeni Arap köyü, 20. yüzyılda modern Hayfa kentine dönüşen bir Arap kasabasına evrildi (Seikaly 2002a, 2002b; Sharon 2013: 262; Mariti 1792: 318). Benzer bir şekilde, el-Ömer devletinin ‘yeni’ dönemi, Filistin'in modern tarihinin başlangıcını simgeledi.

The political stability and effective and fair taxation system provided by al-ʿUmar in northern Palestine and the expansion and transformation of historic urban centres such Acre, Tiberias and Safad also led to the founding of ‘modern’ Haifa’ and the transformation of Nazareth from a small village into a major town in Palestine. Modern Haifa, or the ‘new Haifa’ (Haifa al-Jadidah), was founded by al-ʿUmar in 1764‒1765. This was done by moving the 250 local inhabitants to the fortified village of Haifa 2.4 kilometres to the east of the old hamlet.5 This ‘new/modern’ Palestinian Arab village became the nucleus of the modern town of Haifa (Yazbak 1998), today the third largest city in Israel. The new village was originally named in Arabic al-ʿImarah al-Jadidah (‘the New Construction’), a term applied to modern buildings in Palestine in the 18th century. Local Palestinians first called the village New Haifa and later simply Haifa. This new Arab village grew into an Arab town which in the 20th century developed into the modern city of Haifa (Seikaly 2002a, 2002b; Sharon 2013: 262; Mariti 1792: 318). In a similar vein, the ‘new’ era of al-ʿUmar’s state symbolised the beginning of the modern history of Palestine.