9.7 Filistin'in Toprak Kimliğinin Yeniden Tasavvuru ve Geç Osmanlı Filistin'inde Proto-milliyetçilik: Halil Beydas ve Filistin Kültürel Milliyetçiliği - Filistin: Dört Bin Yıllık Bir Tarih | Quran Course

9.7 Filistin'in Toprak Kimliğinin Yeniden Tasavvuru ve Geç Osmanlı Filistin'inde Proto-milliyetçilik: Halil Beydas ve Filistin Kültürel Milliyetçiliği - Filistin: Dört Bin Yıllık Bir Tarih | Quran Course

Geç Osmanlı Filistini'nde, Filistin'in üç idari bölgesinin (Kudüs, Nablus ve Akka) nüfusu büyük çoğunlukla Müslüman ve Hristiyan Arap'tı. Yaklaşık 25.000 kişiyi bulan Yahudi azınlık ise çoğunlukla dindar ve kentli bir topluluktu. 19. yüzyılın sonlarında Avrupa Siyonizminin ortaya çıkmasına kadar Filistinliler arasındaki ilişkiler (Arapça konuşan Müslümanlar, Hristiyanlar ve Yahudiler) yüzyılların birlikte yaşamasıyla, ortak tarihle ve ortak bir ülkeyle şekillenmiş, barışçıl ve istikrarlı bir yapıdaydı (Khalidi, W. 1984). Kudüslü bir Filistinli Hristiyan vatandaş olan Wasif Jawhariyyeh'in (1897–1972) anıları, The Diaries of Wasif Jawhariyyeh, geç Osmanlı Filistini'nde iki katmanlı bir Filistinli Osmanlı toprak kimliğinin ortaya çıkışına ve Filistin'de geç Osmanlı modernitesinin bir mikrokozmosu olan Osmanlı Kudüs'ünün birlikte yaşayışına, kültürel çeşitliliğine ve iç içe geçmişliğine dair güçlü bir tanıklık sunmaktadır. Jawhariyyeh'in gençlik yıllarındaki Filistin dünyasında, Filistinli Hristiyanların, Filistinli Yahudilerin ve Filistinli Müslümanların yaşamlarını ayıran sınırlar akışkandı.

In late Ottoman Palestine, the population of the three Palestinian administrative districts (Jerusalem, Nablus and Acre) was overwhelmingly Muslim and Christian Arab. The Jewish minority numbered about 25,000; the majority was deeply religious and urban-based. Until the advent of European Zionism in the late 19th century relations among the Palestinians (Arabic-speaking Muslims, Christians and Jews) were peaceful and stable, forged by centuries of coexistence, shared history and shared country (Khalidi, W. 1984). The memoirs of Wasif Jawhariyyeh (1897– 1972), a Palestinian Christian citizen of Jerusalem, The Diaries of Wasif Jawhariyyeh, provide compelling testimony to the emergence of a two-tier Palestinian Ottoman territorial identity in late Ottoman Palestine and for the co-existence, cultural diversity and intermixing of Ottoman Jerusalem, a microcosm of late Ottoman modernity in Palestine. In the Palestinian world of Jawhariyyeh’s youth, boundaries separating the lives of Palestinian Christians, Palestinian Jews and Palestinian Muslims were fluid.

Filistin'de basım ve yayıncılık devrimi, Osmanlı döneminin sonlarında başlamış ve 20. yüzyılın ilk yarısında sanayi ölçeğinde gelişmiştir. Bu devrim, modern teknolojilerin tanıtılmasını, laik eğitimin ve okuryazarlığın artmasını ve hızlı kentleşmeyi beraberinde getirmiştir. Kısa bir süre içinde ve 1948 yılına gelindiğinde, Filistinli Arap toplumunun üçte birinden fazlası kent merkezli yaşar hale gelmiştir. Ülkede modern laik okulların sayısındaki keskin artışla birlikte, okuryazarlığın yükselmesi, kentlerdeki küçük, dindar ve okur yazar seçkinlerin eğitim ve öğrenme üzerindeki tekelini kırmış ve kentlerdeki yükselen orta ve meslek sınıflarını güçlendirmiştir. Eğitimli insanların artan kültürel öz farkındalığı, geç Osmanlı Filistin'inde laik bir proto-milliyetçiliğin doğuşuna yol açmıştır. Filizlenmekte olan Filistinli kültürel milliyetçilik ve bölgesel vatanseverlik, Filistinli siyasi milliyetçiliğe öncülük etmiş ve bu durum geç Osmanlı Filistin'indeki okullarda ve öğretmen yetiştirme seminerlerinde beslenmiştir.

In Palestine the printing and publication revolution began in the late Ottoman period and developed on an industrial scale in the first half of the 20th century. This revolution was accompanied by the introduction of modern technologies, the growth in secular education and literacy and rapid urbanisation. Within a short period, and by 1948, more than one-third of Palestinian Arab society was urban-based. Together with the sharp rise in modern secular schools in the country, increased literacy broke the monopoly of the small, religiously minded, literate elites in the cities on education and learning and bolstered the emerging middle and professional classes in the cities. The increasing cultural self-awareness of educated people led to the rise of secular proto-nationalism in late Ottoman Palestine. Embryonic Palestinian cultural nationalism and territorial patriotism preceded Palestinian political nationalism and this was fostered in schools and teacher training seminaries in late Ottoman Palestine.

Khalil İbrahim Beydas, Ruhi el-Halidi ve Halil es-Sakakini'nin eserleri, geç Osmanlı Filistini'nin eğitim, kültür ve edebiyat devriminin en üst noktasıydı: kendini aydınlatma, kendini geliştirme, toplumsal güçlendirme ve siyasi anlamda ise kendini temsil etme, eşit yurttaşlık ve Osmanlı devleti içinde bölgesel özerklik için adanmış modernist bir yurttaşlık devrimi. Bir entelektüel ve kültür öncüsü olan Beydas (1874–1949), Filistinli bir Hıristiyan âlim, eğitimci, romancı ve Rus edebi eserlerinin verimli bir çevirmeniydi. 1874'te Celile'deki Nasıra'da doğan Beydas, Celile'deki Rusya destekli iki dilli Ortodoks okullarında eğitim gördü ve 1886'da Imperial Russian Orthodox Palestine Society tarafından kurulan ve daha sonra Celile genelinde Filistinliler arasında "el-Maskubiyye" ('Moskof' yerleşkesi) olarak ünlenen bir binada faaliyet gösteren, büyük saygı gören Rus Öğretmen Yetiştirme Semineri'nde okudu. Filistin'de kurulan diğer Rus yerleşkeleri, Kudüs ve el-Halil (Hebron) dahil, yerel Filistinliler tarafından hâlâ el-Maskubiyye olarak anılmaktadır. Cemiyet'in Filistin'de inşa ettiği en ünlü yapı, 1886'da inşa edilen Kudüs'teki Zeytin Dağı'ndaki Mary Magdalene Kilisesi'ydi. Başlangıçta Nasıra'da merkezi bulunan (1882–1884 arası) Cemiyet, Celile'de dört okul açtı ve Rusçadan Arapçaya okul materyallerini çevirmek için Ortodoks Arap ve Rus öğretmenler ile Arapça çevirmenler istihdam etti.

The works of Khalil Ibrahim Beidas, Ruhi al-Khalidi and Khalil al-Sakakini were the high end of the educational, cultural and literary revolution of late Ottoman Palestine – a modernist civic revolution which was dedicated to self-enlightenment, self-improvement, social empowerment and – politically speaking – self-representation, equal citizenship and regional autonomy within the Ottoman state. An intellectual and cultural pioneer, Beidas (1874–1949), was a Palestinian Christian scholar, educator, novelist and prolific translator of Russian literary works. Born in Nazareth, in the Galilee, in 1874, Beidas was educated in Russian-funded bilingual Orthodox schools in the Galilee and studied at the highly regarded Russian Teacher Training Seminary in Nazareth,11 which was founded by the Imperial Russian Orthodox Palestine Society in 1886, and later housed in a building which became famously known to Palestinians throughout the Galilee as al-Maskubiyyah (‘the Moscovite’ compound). Other Russian compounds created in Palestine, including in Jerusalem and al-Khalil (Hebron), are still referred to by local Palestinians as al‑Maskubiyyah. The most famous building constructed by the Society in Palestine was the Church of Mary Magdalene, on Mount of Olives in Jerusalem, built in 1886. Initially headquartered in Nazareth (between 1882 and 1884), the Society opened four schools in the Galilee and employed Orthodox Arab and Russian teachers and Arabic translators to translate school material from Russian to Arabic.

Bunun ötesinde, 1 Nisan 1902'de, Rus Ortodoks İmparatorluk Filistin Derneği'nin Rus liderleri ile Osmanlı yetkilileri arasında bir dizi müzakerenin ardından, Derneğin otuz yedi okulunu ve ilahiyat okulunu (bunların çoğu Filistin'de, bir kısmı Suriye ve Lübnan'daydı) resmen tanıdılar ve bu olay Filistin, Suriye ve Rusya'da kamusal kutlamalarla anıldı.14 Derneğin faaliyetlerinin bu önemli Osmanlı resmi tanınmasının etkisi eğitimin de ötesine geçerek, yine aynı dernek tarafından organize edilen Rus kitlesel hac yolculuklarının teşvik edilmesine kadar uzandı. 20. yüzyılın başlarında Rus hacılar, Kutsal Topraklara giden tüm yabancı Hristiyan hacıların neredeyse yüzde 80'ini oluşturuyordu. Aşağıda göreceğimiz gibi, bu Rus kitlesel hac akını Osmanlı yönetimini daha ileri idari düzenlemeler yapmaya zorladı ve 1906'da Nasıra ve Tiberya bölgeleri, esas olarak Rusya ve Batı'dan gelen yeni kitlesel hac akınını karşılamak ve Filistin'deki Hristiyan hacı ve gezginlere tek bir turist vizesi verilmesini kolaylaştırmak amacıyla Asil Kudüs Mutasarrıflığına eklendi.

Not only that. Eventually on 1 April 1902, after a period of negotiations between the Russian leaders of the Imperial Russian Orthodox Palestine Society and the Ottoman authorities, they recognised all thirty-seven schools and seminaries of the Society (the majority of which were in Palestine, with some in Syria and Lebanon) and the occasion was marked by public celebrations in Palestine, Syria and Russia.14 The impact of this important official Ottoman recognition of the activities of the Palestinian Orthodox Imperial Society extended beyond education into the encouragement of Russian mass pilgrimage to Palestine, which was also organised by the same society. In the early 20th century Russian pilgrims constituted nearly 80 per cent of all foreign Christian pilgrims to the Holy Land. As we shall see below, this Russian mass pilgrimage forced the Ottoman authorities to make further administrative adjustments and in 1906 the districts of Nazareth and Tiberias were added to the Mutasarrifate of Noble Jerusalem, mainly to accommodate the new mass pilgrimage from Russia and the West in facilitating the issuance of a single tourist visa to Christian pilgrims and travellers in Palestine.

Beidas’ exceptional dilcilik ve kültürel yetenekleri ile Rusçadan Arapçaya yaptığı çeviriler, Aleksandr Puşkin, Nikolay Gogol, Dostoyevski, Lev Tolstoy ve Maksim Gorki de dahil olmak üzere önde gelen Rus romancı ve şairlerin eserlerinden etkilenmiştir. Bu yazarlardan bazıları otokrasiye yönelik radikal eleştiriler, halkçı tarih yaklaşımları, sıradan insanların yaşamlarıyla özdeşleşme ve özgürlük ile sosyal adalet vurgusu geliştirmişti. Tolstoy'un Rus kırsalına ve Rus köylülüğüne dair idealist bir bakışı vardı ve bu durum Beidas'ın Filistin kırsalına ve köylülüğüne dair olumlu görüşlerini etkilemiştir. Beidas, Puşkin'in tarihi romanı Kaptanın Kızı'nı daha önce Arapçaya çevirmiş ve 1898'de Beyrut'ta yayımlamıştı. Beidas'ın haftalık dergisi al-Nafais al-ʿAsriyyah (Modern İnciler) on yıl sonra, 1908'de Hayfa'da kuruldu ve çevirmekte olduğu Rus klasik romanlarını tefrika ederek yayımlamaya başladı. Beidas, "Filistin kısa öyküsünün öncüsü" (Raid al-Qissah al-Filastiniyyah) olarak kabul edilmektedir (Mazza 2015: 188).

Beidas’ exceptional linguistic and cultural talents and translations from Russian into Arabic were influenced by the works of leading Russian novelists and poets, including Alexander Pushkin, Nikolai Gogol, Dostoevsky, Leon Tolstoy and Maxim Gorky. Some of these authors had developed radical critiques of autocracy, popular approaches to history, identification with the lives of ordinary people and emphasis on freedom and social justice. Tolstoy had an idealistic view of the Russian countryside and Russian peasantry and this had an impact on Beidas’ positive views of the Palestinian countryside and peasantry. Beidas had already translated into Arabic and published in Beirut in 1898 Pushkin’s historical novel The Captain’s Daughter. Beidas’ weekly periodical, al-Nafais al-ʿAsriyyah (Modern Gems) was founded ten years later in 1908 in Haifa and it began by serialising the Russian classic novels Beidas was translating. Beidas is considered to be the ‘pioneer of the Palestinian short story’ (Raid al-Qissah al-Filastiniyyah) (Mazza 2015: 188)

Örneğin, Dhaher al-ʿUmar al-Zaydani 'Zeydani klanından' anlamına gelir. Geleneksel kimlik belirleme biçimleri (ister 'Nasıralı İsa' ister 'Norwichli Julian' olsun, c. 1342–c. 1416) dünyanın her yerinde yaygındı. Galile'de doğan Beidas, 1898 tarihli Önsözünde, 'Filistin halkı' için genel bir terim olan 'Filistin'in oğulları'ndan söz eder. 19. yüzyılın sonunda ortaya çıkan bu belirgin toprak temelli kimlik belirleme biçimi, diğer tüm geleneksel kimlik belirleme biçimlerinden radikal bir kopuştur. 20. yüzyılda geleneksel kimlik belirleme biçimleri tamamen ortadan kalkmadı, ancak bu yeni toprak temelli kimlik belirleme ve vatansever bilinçle ('Filistin'in oğulları') desteklendi. 20. yüzyılın ilk on yıllarında, 'Filistin'in oğulları' ( أبناء فلسطين ) adlı topluluk ayrıca Sha'b Filastin ( شعب فلسطين , 'Filistin halkı') ve 'Filistin halkı' ( الشعب الفلسطيني ) olarak da bilinir oldu. Ancak bu yeni toprak temelli ulusal bilincin kökleri 19. yüzyılın sonlarında bulunmaktadır.

for example, Dhaher al-ʿUmar al-Zaydani ‘of the Zaydani clan’. The traditional forms of identification (whether ‘Jesus of Nazareth’ or ‘Julian of Norwich’, c. 1342–c. 1416) were common throughout the world. In his 1898 Preface, the Galilee-born Beidas talks about the ‘sons of Palestine’, a generic term for the ‘people of Palestine’. This distinct territorial form of identification in the late 19th century is a radical departure from all other traditional forms of identification. In the 20th century the traditional forms of identification did not disappear completely, but they were augmented by this new form of territorial identification and patriotic consciousness (the ‘sons of Palestine’). In the early decades of the 20th century the collective ‘sons of Palestine’ ( أبناء فلسطين ) also became known as Sha’b Filastin ( شعب فلسطين , ‘people of Palestine’) and the ‘Palestinian people’ ( الشعب الفلسطيني ). But the roots of this new territorial national consciousness are found in the late 19th century.

Bugün Cemiyet, Filistin ve Yakın Doğu'da çeşitli sosyal ve eğitim projeleri yürüterek kamuya açık biçimde faaliyet göstermekte ve bu faaliyetlerini, Bedas'ın 1898 tarihli Önsözünde andığı adın Arapça karşılığı olan الجمعية الإمبراطورية الأرثوذكسية الفلسطينية adı altında sürdürmektedir. 2012 yılının Haziran ve Temmuz aylarında, Cemiyetin kuruluşunun ve 1882'de Filistin'de faaliyete başlamasının 130. yılını anmak amacıyla Cemiyet, Beytüllahim'de Rus Bilim ve Kültür Merkezi'ni açtı ve Rus hükümetinin desteğiyle Moskova'da çeşitli kutlamalar düzenledi. İki yıl sonra, 3 Eylül 2014'te, Nasıra'daki Arap Ortodoks Merkezi'nde Cemiyetin Celile şubesi resmen açıldı; Nasıra'nın koşullarındaki değişikliğe rağmen, 132 yıllık "Filistinli" adı olduğu gibi korundu. Nasıra'daki resmi törende konuşanlar arasında Rus resmi temsilcileri ve Hayfa'dan Hanna Abu Hanna da vardı. Abu Hanna, yakın zamanda Arapça olarak yayımlanan "Filistin Rönesansının Başlangıçları" adlı eserinin yazarıdır ve geç Osmanlı Filistin'inde Cemiyetin öncü kültürel faaliyetleri hakkında konferans verdi. Ayrıca, geç Osmanlı Filistin'inde "el-Maskob okullarında" eğitim görmüş Filistinlilerin önemli bir kısmının daha sonra İngiliz Manda döneminde Filistinli milli partilere katıldığı, bazılarının ise aynı dönemde Filistin Komünist Partisine (PCP) üye olduğu da belirtilmeye değerdir.

• Today the Society operates publicly and runs various social and educational projects in Palestine and the Near East under the Arabic rendition of the name cited by Bedas in his 1898 Preface: الجمعية الإمبراطورية الأرثوذكسية الفلسطينية . In June and July 2012, to mark the 130th anniversary of the Society’s foundation and start of its operation in 1882 in Palestine, the Society opened the Russian Centre for Science and Culture in Bethlehem and staged various celebrations in Moscow sponsored by the Russian government. Two years later, on 3 September 2014, a Galilee branch of the Imperial Russian Orthodox Palestinian Society was officially launched at the Arab Orthodox Centre in Nazareth which, despite the change in the circumstances of Nazareth, kept the 132-year-old ‘Palestinian’ name intact. Speakers at this official Nazareth ceremony included Russian official representatives and Hanna Abu Hanna, of Haifa – author of a recent work in Arabic on The Beginnings of the Palestinian Renaissance – who lectured on the seminal cultural activities of the Society in late Ottoman Palestine. It is also worth noting that a significant number of Palestinians educated in ‘al-Maskob schools’ in late Ottoman Palestine later joined Palestinian national parties during the British Mandatory period; some also joined the Palestine Communist Party (PCP) during the same period.