1.7 'Filistin Yolu': Transit Bir Ülke Olarak Filistin ve Tarihi Via Maris Yolu
1.7 The ‘ Way Of The Philistines’: Palestine As A Transit Country And The Historic Road Of Via Maris
Filistin'in Kuzeyden Güneye ve Batıdan Doğuya bir "transit ülke" olması bir başka çarpıcı özelliktir. Ülkenin ticaret, sanayi, teknoloji ve parasal sistemin yanı sıra tarımsal yenilikçilik açısından bir kavşak noktası olarak büyük önemi ve ünlü Via Maris'in ("Denizin Yolu"), Filistliler Yolu olarak da bilinen önemi fazlasıyla abartılamaz. Tarihsel olarak Filistin, üç farklı kıtayı birbirine bağlayan ve uluslararası ticaate hizmet eden jeopolitik konumundan tam olarak yararlanmıştır. Hem Filistliler hem de Fenikeliler, Filistiye ve Fenike'nin (günümüz Lübnan'ı) Levant kıyılarının büyük bölümünü kontrol etmişlerdir ve Çıkış Kitabı'nda "Filistlilerin Ülkesinin yolu" olarak anlatılan Filistliler Yolu veya Via Maris (Eski Ahit: "derech Eretz Plishtim": 13:17).
Palestine as a ‘transit country’ from North to South and from West to East is another striking feature. The great importance of the country as a juncture of trade, industry, technology and monetarism, as well as agricultural innovation, and the importance of the famous Via Maris (the ‘Way of the Sea’), also known as Way of the Philistines, can hardly be overstated. Historically Palestine fully exploited its geo-political position as a ‘transit country’ serving international trade and linking three different continents. Both the Philistines and Phoenicians controlled much of the Levantine coast of Philistia and Phoenicia (modern Lebanon) and the Way of the Philistines, or Via Maris, was described in Exodus as the ‘way of the Land of the Philistines’ (Old Testament: ‘derech Eretz Plishtim’: 13:17).
Bu güzergâhla ilgili kanıtların büyük bölümü Mısır ve Asur kaynaklarından gelmektedir. Mısır kaynaklarında, Mısır'ı Gazze üzerinden Filistin'e bağlayan bölüm “Horus Yolu” olarak tanımlanmıştır. Erken Tunç Çağı'na uzanan bu yol, ülkenin kıyı şeridi boyunca uzanan önemli bir uluslararası ticaret ve ulaşım güzergâhıydı. Mısır'ı Levant'a bağlayan en önemli tarihî yoldu ve tüm tarihsel dönemler boyunca Mısır'ı Filistin ve Hilal-i Hasıb'a bağlıyordu. Güzergâhı boyunca ülkenin önemli şehirlerinin çoğu ortaya çıktı; bunlar arasında Gazze (Mısır'ın Filistin'deki antik idari başkenti), Aşdod (İsdud), Askalan (Asḳalan), Yafa (Jaffa), Tantur (Tantura) ve daha sonra Sezarya-Palaestina da vardı.
Much of the evidence concerning this route comes from Egyptian and Assyrian sources. The section connecting cementing Egypt with Palestine via Gaza was described in Egyptian sources as the ‘Way of Horus’. It was an important international trade and traffic route running through the country’s coastline dating from the early Bronze Age. It was the most important historic route from Egypt to the Levant, and linked Egypt with Palestine and the Fertile Crescent throughout all historical periods; along its route most of the important cities in the country sprang up, including Gaza (ancient Egypt’s administrative capital of Palestine), Ashdod (Isdud), Ascalon (‘Asqalan), Joppa (Jaffa), Tantur (Tantura) and later Caesarea-Palaestina.
Sahili Sina'nın ve Filistin'in kıyı ovasını izleyerek Tantur'a kadar ilerliyordu; ardından kuzeydoğuya doğru yön değiştiriyordu. Alternatif yollar Vadi 'Ara üzerinden Marj İbn 'Amir'e (Esdraelon Ovası), oradan Tabor Dağı'nın yanından geçerek günümüz Suriye'sine doğru kuzeye uzanıyordu. Tantur'dan itibaren bir kol da Fenike kıyısı boyunca kuzeye devam ediyordu. Filistin'in bu uluslararası ticaret yolu, ülke içindeki başka ticaret yollarıyla kesişiyordu: Yafa'dan Kudüs'e, kuzeydeki Marj İbn 'Amir'den doğudaki Ürdün Vadisi'ne, güneydeki zengin liman kenti Gazze'den doğudaki varlıklı ticaret kasabası Petra'ya (okuryazar Nabatî Araplar tarafından Raqmu olarak bilinirdi) ve Arabistan ile Yemen'in uzun mesafeli baharat ve tütsü yoluna bağlanıyordu. Nabatî Arap ticareti güney Filistin'de ve kuzey Arabistan'da gelişip serpilmişti. Pratik nedenlerle, Arap yazısının en eski biçiminin (Kufi yazısı olarak da bilinen) bu önemli Filistin ve Arabistan ticaret yolarının etkisi altında ve Arap Yakın Doğusu'ndaki kentleşmenin artmasıyla gelişmesi hiç de şaşırtıcı değildir. Bu yazı, Nabatî Aramice ve proto-Arapça yazılardan evrilmiş olup, bunların da kökeni Fenike alfabesine dayanmaktadır.
It followed the coastal plain of North Sinai and Palestine until Tantur before veering north-eastwards, with alternative roads through Wadi ‘Ara into Marj Ibn ‘Amer (the Plain of Esdraelon), then passing by Mount Tabor and northwards towards present-day Syria. One branch continued from Tantur northwards along the Phoenician coast. This international trade highway of Palestine was criss-crossed by other trading routes in the country, including from Jaffa to Jerusalem, from Marj Ibn ‘Amer in the north to the Jordan valley in the east and from the rich port city of Gaza in the south to the wealthy trading town of Petra (originally known to its literate Nabataean Arabs as Raqmu) in the east and via the long-distance spice trade and incense route of Arabia and the Yemen. The Nabataean Arab trade flourished across southern Palestine and northern Arabia. Not surprisingly, for practical reasons the earliest form of Arabic script (also known as the Kufi script) – which evolved from the Nabataean Aramaic and proto-Arabic scripts, which, in turn, can be traced to the Phoenician alphabet – evolved under the impact of these important trade routes of Palestine and Arabia and the growing urbanisation of the Arab Near East.