‘Abdulkerim Rafeq, şeriat (İslam hukuku) mahkemesi kayıtlarını (sicillat) sosyal ve özellikle kentsel tarih için kaynak olarak kullanmanın öncüsü olan, seçkin bir Suriyeli tarihçidir ve Osmanlı Suriyesi ile Filistin üzerine kapsamlı eserler yazmıştır; o, Arapça Filastin terimiyle birkaç kez karşılaşmıştır (Rafeq 1990; Gerber 2008: 51). Rafeq'in 19. yüzyılın sonlarındaki Filistin için kullandığı Arapça kaynaklar arasında, Şamlı yazar Nu'man el-Kasatlı'nın 1879 tarihli, ‘Filistin'e Seyahatname ve Bazı Suriye Kentleri'nde el-Revdetü'n-Numaniyye’ adlı Arapça el yazması da vardır (Rafeq 1990; Gerber 2008: 51); bu eser 1870'lerde Filistin'in bir incelemesini sunmaktadır. 19. yüzyılın ikinci yarısında Falastin ve Filastin Arapça terminolojisinin kullanımındaki bu artış ve modern Filistin/Kutsal Topraklar'ın modern Suriye'den ayrı, hatta ayrılmaz olmasa da farklı olduğuna dair yerel, bölgesel ve uluslararası algının büyümesi, geç Osmanlı Filistin'inin algılanışındaki paradigma değişiminin çoklu göstergeleri arasındaydı. Bununla birlikte, Arapça yerli ‘edebi-ilmi’ kaynaklarda Filastin, Filistin ve Falastin terimlerinin metinsel ‘kullanımı’ bağlamında, Filistin'in ağırlıklı olarak modern öncesi sözlü/işitsel kültürünün her zaman akılda tutulması gerekir. Ayrıca, en önemlisi, 15. yüzyılda Avrupa'da matbaanın tanıtılması – ki bu yavaş yavaş kitlesel okuryazarlığa ve kitlesel yayıncılığa yol açmıştır – aksine, Filistin'in ilk matbaaları beş yüzyıl sonra, 19. yüzyılın sonlarında ortaya çıkmış ve daha sonra Yafa'daki ünlü bir matbaaya ‘Filistin Matbaası’ (مطبعة فلسطين) adı verilmiştir. Bu nedenle, 19. yüzyılın sonlarından önce Arapça dilinde Filistin üzerine yapılan ‘edebi-ilmi’ üretim hacmi (Avrupa dillerindeki kaynak dağlarıyla karşılaştırıldığında) kaçınılmaz olarak sınırlıydı.

‘Abdul-Karim Rafeq, a distinguished Syrian historian who pioneered the use of sharia (Islamic law) court records (sijillat) as sources for social and especially urban history and wrote extensively on Ottoman Syria and Palestine, came across the Arabic term Filastin on a number of occasions (Rafeq 1990; Gerber 2008: 51). Among Rafeq’s Arabic sources for late 19th century Palestine was an 1879 Arabic manuscript by Damascene author Nu’man al-Qasatli, entitled: ‘al-Rawda al-Numaniyya in the Travelogue to Palestine and some Syrian Towns’ (Rafeq 1990; Gerber 2008: 51), which provides an 1870s survey of Palestine. This increase in the use of the Arabic terminology of Falastin and Filastin in the second half of the 19th century and the growing perception (local, regional and international) that modern Palestine/Holy Land was distinct, if not separate, from modern Syria, were among the multiple indicators of the paradigm shift in the perception of late Ottoman Palestine. However, with reference to the textual ‘usage’ of the terms Filastin, Filistin and Falastin in indigenous ‘literary-scholarly’ sources in Arabic, the context of the predominantly pre-modern oral/aural culture of Palestine should always be kept in mind. Also, crucially, unlike the introduction of printing presses in Europe in the 15th century – which gradually led to mass literacy and mass publications – Palestine had its first printing presses five centuries later, in the late 19th century – and subsequently one famous printing press in Jaffa was called ‘Palestine Press’, مطبعة فلسطين‘ ’– therefore, inevitably the volume of ‘literary-scholarly’ output on Palestine in Arabic prior to the late 19th century (in comparison with the mountains of sources in European languages) was limited.

19. yüzyılın ikinci yarısında, Osmanlı İmparatorluğu'nun küçülen yöneticilerinin Filistin'e (Kutsal Topraklar'a) verdikleri önemin algılanışı, Avrupa devletlerinin Filistin/Kutsal Topraklar için giriştiği yarış ve bu bölgeye fiilen nüfuz etmeleri başta olmak üzere pek çok nedenle köklü biçimde değişmeye başladı. Bu süreç yavaş yavaş gerçekleşti ve 19. yüzyılın başları ile ortalarına ait Osmanlıca-İngilizce sözlüklerine de yansıdı: "Kutsal Topraklar" terimi çoğu zaman "Filistin" olarak karşılanıyordu. Bunlardan biri, Sir James Redhouse tarafından 1856'da hazırlanan ve sonradan pek çok Türkçe-İngilizce sözlüğün temeli olarak kullanılan An English and Turkish Dictionary idi. Redhouse, İngilizce "Holy Land" terimini Arap harfleriyle "Dar Filastin" (دار فلسطين), yani "Filistin topraği" ya da "Filistin ülkesi" olarak çevirmiştir (Redhouse 1856).8 İslami terminolojide, hem Redhouse hem de Osmanlı yetkilileri bu terminolojiye aşinaydı; Arapça tekil "dar" kelimesi "ev", "yer", "toprak", "ülke", "bölge" ya da "sahha" anlamlarına gelebilir. Bu sözlük, 19. yüzyılın en büyük ve en önemli Amerikan misyonerlik örgütü olan Amerikan Yabancı Misyonlar Komiserleri Kurulu (American Board of Commissioners for Foreign Missions) tarafından sipariş edilmişti. Kurul, 1819'da Filistin'e yeni bir misyon başlatmıştı. Ancak Redhouse'un kendisi, 1820'lerin sonlarında önce bir çizimci olarak olmak üzere, uzun yıllar Osmanlı hükümetinde çalışmıştı; ilk Osmanlıca-İngilizce sözlüğünü yayımlamak için 1834'te İngiltere'ye dönmeden önce bu görevdeydi. 1838'de Redhouse, Vezir-i Azam'ın (fiilen Başbakan) ve Dışişleri Bakanı'nın tercümanı olarak Osmanlı hükümeti için çalışmak üzere İstanbul'a döndü. 1840'ta Redhouse, Osmanlı Bahriye Nezareti'ne nakledildi ve Osmanlı Deniz Konseyi'nin bir üyesi oldu. Bu sıfatla, o sırada İbrahim Paşa komutasındaki Mısır kuvvetlerini Levant'ta abluka altında tutan İngiliz ve Osmanlı filoları arasındaki iletişimde yardımcı olmak üzere Suriye-Filistin'e gitti. Mısır'ın Filistin ve Suriye'deki yönetiminin 1841'de sona ermesinin ardından Redhouse, 1841'de Osmanlı İmparatorluğu'nun şövalyelik nişanlarından biri olan Iftar Nisani'yi Sultan'ın Hümayun Fermanı ile aldı. 1853'e kadar İstanbul'da kaldı, ardından İngiliz Dışişleri Bakanlığı'nda çalışmak üzere Londra'ya döndü.

For a host of reasons (top of which was the European powers’ scramble for, and actual penetration of, Palestine/Holy Land), the perception of the importance of Palestine by the rulers of the shrinking Ottoman Empire began to change radically in the second half of the 19th century. This was a gradual process and was also reflected in Ottoman Turkish‒English dictionaries of the early and mid-19th century: the term ‘Holy Land’ was often rendered into ‘Filastin’. One such original dictionary was produced in 1856 by Sir James Redhouse, An English and Turkish Dictionary, which was later used as the basis for many Turkish‒English dictionaries, translated the English term ‘Holy Land’ into the Arabic script as ‘Dar Filastin’ دار فلسطين) ), or or ‘land of Palestine’; Redhouse 1856.).8 In Islamic terminology, with which both Redhouse and Ottoman officials were familiar, the Arabic singular form dar may mean ‘house’, ‘place’, ‘land’, ‘country’, ‘region’ or ‘territory’. This dictionary was commissioned by the American Board of Commissioners for Foreign Missions, the largest and most important American missionary organisation in the 19th century. The Board started a new mission to Palestine in 1819. But Redhouse himself had worked for the Ottoman government for many years, first as a draftsman in the late 1820s before he returned to England in 1834 to publish his first Ottoman‒ English dictionary. In 1838 Redhouse returned to Istanbul to work for the Ottoman government as an interpreter to the Vezir-i Azam (effectively Prime Minister) and the Minister for Foreign Affairs. In 1840 Redhouse was transferred to the Ottoman Admiralty and became a member of the Ottoman Naval Council. In this capacity, he went to Syria-Palestine to help with communications between the British and Ottoman fleets which at the time were blockading the Egyptian forces in the Levant under the command of Ibrahim Pasha. After the end of Egyptian rule in Palestine and Syria in 1841 Redhouse received the Sultan’s Imperial Order Iftar Nisani in 1941, one of the chivalric orders of the Ottoman Empire. He remained in Istanbul until 1853 before returning to London to work for the British Foreign Office.

Palestine/Holy Land'deki algının değiştiğinin bir başka önemli göstergesi, Osmanlı'nın Filistin'de gerçekleştirdiği idari yeniden yapılanmaydı. Bu reformların bir kısmı, 1831-1840 yıllarında Osmanlı İmparatorluğu'nun Levant'ı Mısır işgaline karşı verdiği mücadelede destekleyen ve 1853-1858 Osmanlı-Rus (Kırım) Savaşı sırasında da yanında yer alan Avrupalı müttefiklerinin artan baskısıyla hayata geçirildi. "Avrupa'nın hasta adamı" olarak anılan Osmanlı, ayrıca giderek Avrupalı güçlerin mali denetimi altına giriyordu; bu güçlerin Holy Land/Palestine'e nüfuzu ise durdurulamaz bir hızla artıyordu.

Another key indicator of the shift in the perception of the country of Palestine/Holy Land was the Ottoman administrative reorganisation in Palestine – reforms which were partly instituted under growing pressure from the European allies who had backed the Ottoman Empire in its struggle against the Egyptian occupation of the Levant in 1831‒1840 and during the Ottoman‒Russian (Crimean) War of 1853‒1858. The ‘sick man of Europe’ was also increasingly falling under the financial control of the European powers, whose penetration of Holy Land/Palestine was unstoppable.

Eyaletler (eyaletler veya paşalıklar), Osmanlı İmparatorluğu'nun başlıca idari bölümleriydi; bu bölümleme 15. yüzyılın ortalarından 1860'lı yıllara kadar sürdü ve başlarında valiler, yani genel vali olarak bilinen üst düzey yetkililer bulunuyordu. 1859'da, İngiliz Kraliyet Coğrafya Derneği üyesi olan bir kişi, *A Gazetter of the World. Or Dictionary of Geographical Knowledge* (Cilt 1) adlı eserinde Akka'yı Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı bir paşalık ve Filistin'in bir parçası olarak tanımladı.

Eyalets (provinces or pashaliks) were a primary administrative divisions of the Ottoman Empire, a division which lasted from the mid-15th century until the 1860s, and were headed by senior officials known as valis, or general governor. In 1859, in A Gazetter of the World. Or Dictionary of Geographical Knowledge (Vol. 1), a member of the British Royal Geographic Society, described Acre as a pashalik of the Ottoman Empire and a part of Palestine.

1860'larda büyük ölçüde zayıflamış olan Osmanlı İmparatorluğu, bu eyaletlerin yerine vilayetleri (Arapça: wilayah) koydu. Hem eyaletler hem de vilayetler sancaklara veya livalara bölünüyordu. Sancaklar kazalara bölünüyor, kazalar da nahiyelere ayrılıyordu. 1870'lerin başında Osmanlılar, Kudüs'e ve diğer dört alt bölgeye özel bir idari statü de verdiler; bu statüye mutasarrıflık (Arapça: mutasarriflik) adı verildi.

In the 1860s the greatly weakened Ottoman Empire replaced these eyalets with vilayets (Arabic: wilayah). Both the eyalets and vilayets were subdivided into sanjaks or liwas. The sanjaks were divided into qadas, which in turn were divided into nahiyahs. In the early 1870s the Ottomans also created a special administrative status for Jerusalem, together with four other sub-districts, called mutasarrifiyyah (Arabic) or mutasarriflik (Ottoman Turkish)

(Büssow 2011: 5; Abu-Manneh 1999: 36). 1860'lar ve 1870'lerdeki idari "reformlar", artan Avrupa etkisinin baskısı altında hayata geçirildi ve Rusya, İngiltere, Fransa ile zayıflamış Osmanlı İmparatorluğu'nu içine alan yıkıcı Kırım Savaşı'nın (1853‒1856) ardından gerçekleşti.

(Büssow 2011: 5; Abu-Manneh 1999: 36). The administrative ‘reforms’ of the 1860s and 1870s were introduced under the impact of growing European influence and they followed the devastating Crimean War (1853‒1856), which involved Russia, Britain, France and the weakened Ottoman Empire.

Savaşın doğrudan nedeni, Avrupa devletlerinin Filistin üzerindeki şiddetli mücadelesi ile Kutsal Topraklar'daki Hristiyan azınlıkların "haklarına" ilişkin tartışmalar etrafında yoğunlaşmıştı. Kutsal Topraklar ve Kudüs için verilen güç mücadelesiyle birleşen bu yıkıcı olaylar, Filistin'i hem Avrupa'da hem de Osmanlı düşüncesinde merkeze taşıdı. 1860'lar ve 1870'lerde Osmanlı'da gerçekleştirilen kapsamlı idari değişiklikler, Avrupa'nın Kutsal Topraklar üzerindeki yoğun rekabetiyle birleşerek yalnızca Filistin'in idaresinde sonuçlar doğurmakla kalmadı, aynı zamanda Geç Osmanlı döneminde Filistin'in algılanma, yeniden biçimlenme ve deneyimlenme biçiminde köklü bir değişime de katkıda bulundu.

The immediate cause of the war centred on the fierce struggle of European powers for Palestine and over the ‘rights’ of Christian minorities in the Holy Land. Combined with a power struggle for the Holy Land and Jerusalem, these cataclysmic events propelled Palestine to centre stage in both European and Ottoman thinking. The far-reaching Ottoman administrative changes of the 1860s and 1870s, combined with intense European rivalry over the Holy Land, not only produced administrative consequences for Palestine but also contributed to a profound shift in the way Palestine was perceived, reconfigured and experienced in the late Ottoman period.

Bu değişim, Geç Osmanlı döneminde Filistin'in algılanışındaki ve yeniden kavramsallaştırılmasındaki bir değişimle başladı (Tamari 2011) ve ülkenin idari ve bölgesel yeniden örgütlenmesinde somutlaştı.

The shift began with a change in the perception and reconceptualisation of Palestine in the course the late Ottoman period (Tamari 2011) and was embodied in the administrative and territorial reorganisation of the country.

1861'de Lübnan Dağı'nın bağımsız idari Mutasarrıflığı'nın kurulmasından esinlenerek, özerk Kudüs-i Şerif Mutasarrıflığı (Arapça: متصرفية القدس الشريف ; Osmanlı Türkçesi: Kudüs-i Şerif Mutasarrıflığı)

Inspired by the creation of the independent administrative Mutasarrifate of Mount Lebanon in 1861, the autonomous Mutasarrifate of Noble Jerusalem (Arabic: متصرفية القدس الشريف ; Ottoman Turkish: Kudüs-i Şerif Mutasarrıflığı)

1872'de kurulan ve özel bir idari statü olan mutasarrıflık (mutasarrıflık) olarak belirlenen bu birim, Filistin'e yönelik algının değişmesini kısmen yansıtıyordu. Yeni kurulan Kudüs-i Şerif Mutasarrıflığı'nın büyük ölçeği de bunu gösteriyordu. Başlangıçta Nablus ve Akka sancaklarının toplamının en az beş katı büyüklüktedeydi. Bu çok geniş mutasarrıflık hiçbir zaman bir sancak olarak tasarlanmamıştı; daha çok bir tür süper sancak, pratikte bir vilayet, Şam'ın tarihi Osmanlı idari bölümlerinden tamamen ayrı ve dikkat çekici ölçüde farklı, bağımsız bir eyalet olarak düşünülmüştü. Ayrıca Kudüs-i Şerif Mutasarrıflığı'nın siyasi statüsü bir başka yönden de benzersizdi: doğrudan İstanbul'un yetkisi altına giriyordu (Büsso 2011; Khalidi, R. 1997: 174).

was established in 1872 and given the special administrative status of mutasarrıflığı or mutasarriflik. The shift in the perception of Palestine was partly reflected in the scale of the new Mutasarrifate of Noble Jerusalem. To begin with it was at least five times bigger than the sanjaks of Nablus and Acre put together. This very large Mutasarrifate was never intended to be a sanjak but rather a kind of super sanjak, practically a wilayah, an independent province completely separate and remarkably distinct from the historic Ottoman administrative divisions of al-Sham. Also, the political status of the Mutasarrifate of Noble Jerusalem was unique in another respect: it came under the direct authority of Istanbul (Büsso 2011; Khalidi, R. 1997: 174).

Önemli olarak, Filistin'de bu radikal ve kapsamlı idari yeniden yapılanmalar, etkili yerel Filistinli seçkinlerin rızasıyla veya aktif desteğiyle gerçekleştirildi (Foster 2016a). Kudüs'ün ve Filistin'in büyük bölümünün el-Şam bölgesinden idari olarak ayrılmasına karşı hiçbir yerel Filistinli muhalefet kaydedilmedi. Asil Kudüs Mutasarrıflığı, Kudüs kazasına ek olarak dört büyük kazadan (kaza) oluşuyordu: Yafa, Gazze, el-Halil (Hebron) ve Beerşeba. Bu devasa büyüklüğü nedeniyle fiilen yeni bir vilayet haline geldi ve merkezinde kutsal Kudüs şehri yer alıyordu. Kudüs, uzun yüzyıllar boyunca Provincia Palaestina, Bizans Palaestina Prima ve Arap Cund Filastin eyaletinin merkezinde yer almış; Asil Kudüs Mutasarrıflığı'nın, çoğu zaman ‘Filistin’ ile karıştırılan ya da eşitlenen yeni bir vilayetin il merkezi olmuştur.

Crucially these radical and far-reaching administrative reorganisations in Palestine were carried out with the consent or active support of the influential local Palestinian elites (Foster 2016a). No local Palestinian opposition to administratively separating Jerusalem and much of Palestine from the al-Sham region was recorded. The Mutasarrifate of Noble Jerusalem consisted of, in addition to the district of Jerusalem, four other large districts (qadas): Jaffa, Gaza, al-Khalil (Hebron) and Beersheba. With its huge size, this made it effectively a new province, at the centre of which was the holy city of Jerusalem. The latter for many centuries had been central to Provincia Palaestina, Byzantine Palaestina Prima and the Arab province of Jund Filastin; it became the provincial capital of the Mutasarrifate of Noble Jerusalem, a new province which was often conflated or equated with ‘Palestine’.

1911‒1912 yılları arasında Kudüs Mutasarrıflığı'nın valisi Cevdet Bey, Yafa merkezli popüler Filistin gazetesine (فلسطين) bir mektup yazdı ve kendisini "Filistin Valisi" olarak tanımladı (Foster 2016b; ayrıca Kushner 1987).

In 1911‒1912 the Governor of the Mutasarrifate of Jerusalem, Cevdet Bey, wrote a letter to the popular Jaffa-based newspaper Falastin ( (فلسطين calling himself the ‘Governor of Palestine’ (Foster 2016b; also Kushner 1987).

1872'de Osmanlılar, Nablus ve Akka sancaklarını da oluşturdu; bu ikisi, Kudüs Mutasarrıflığı ile birlikte 1917-18'de Zorunlu Filistin'in toprak temelini oluşturdu. Ancak tarihçiler, hem Zorunlu Filistin'in tarihsel kökenlerinin hem de Akka sancağının toprak temelinin 18. yüzyıla uzanıp uzanmadığını ve Akka eyaletinin (paşalık) Osmanlı yetkilileri tarafından kurulmuş geleneksel bir eyalet olmadığını fark etmekte başarısız oldu. Akka eyaleti, 18. yüzyılın ortalarında ortaya çıkmış modern bir oluşumdu. Zâhir el-Ömer tarafından Osmanlı Devleti'ne fiilen dayatıldı; o, Osmanlı ordusunu askeri olarak yendi, 1749'da Akka'yı işgal etti ve burayı Celile merkezli emirliğinin başkenti yaptı. Bu emirlik, fiilen eski Osmanlı Sayda idari eyaletinin yerini almıştı. Nitekim zayıf Osmanlı yetkilileri daha sonra Filistin'in büyük bölümlerinde el-Ömer'in yönetimini tanımak zorunda kaldı ve kendisine resmen "Akka Şeyhi, Nasıra, Tiberya, Safed Emiri ve bütün Celile Şeyhi" unvanı verildi (Philipp 2015).

In 1872 the Ottomans also created the administrative sanjaks of Nablus and Acre, both of which, together of the Mutasarrifate of Jerusalem, formed the territorial basis of Mandatory Palestine in 1917-18. However, historians failed to recognise that both the historical roots of Mandatory Palestine and the territorial basis of the sanjak of Acre go back to the 18th century and to the fact that the province (pashalik) of Acre was not a traditional province created by the Ottoman authorities. The province of Acre was a modern creation of the mid-18th century. It was effectively imposed on the Ottoman Empire by Dhahir al-ʿUmar, who militarily defeated the Ottoman army, occupied Acre in 1749 and made it the capital of his Galilee-based emirate. The latter, in effect, had replaced the old Ottoman administrative province of Sidon. In fact, the weak Ottoman authorities were subsequently forced to recognise al-ʿUmar’s regime in large parts of Palestine and he was officially granted by them the title of ‘Sheikh of Acre, Emir of Nazareth, Tiberias, Safed, and Sheikh of all Galilee’ (Philipp 2015).

Ömer'in ölümünden sonra, artık resmen Akka paşalığının valisi olarak tanınan Ahmed Paşa el-Cezzar, 1776'dan 1804'te ölümüne kadar, tıpkı el-Ömer gibi aynı başkent olan Akka'dan yönetmeye devam etti. On sekizinci yüzyılın bu bölgesel, idari ve iktidar mirası on dokuzuncu yüzyılın büyük bölümüne kadar varlığını sürdürdü ve Akka sancağının temelini oluşturdu.

After al-ʿUmar’s death, Ahmad Pasha al-Jazzar, now officially recognised as the Governor of the pashalik of Acre, continued to rule, as al‑ʿUmar, from the same capital, Acre, from 1776 until his death in 1804. This modern regional, administrative and power legacy of the 18th century persisted well into the 19th century and formed the basis of the sanjak of Acre.

Osmanlılar, yerel Filistinli seçkinlerin desteğiyle, sancak (Akka ve Nablus) ile mutasarrıflık (Kudüs Mutasarrıflığı) arasında önemli bir idari ayrım yaparak açık bir mesaj vermeye çalışırken, bazı diğer açılardan yetkin yazarlar Kudüs Mutasarrıflığı'nı hâlâ, oldukça yanlış bir biçimde, "Kudüs Sancağı" olarak anmaya devam etti (Abu-Manneh 1999). Kudüs Mutasarrıflığı'nın adı, büyüklüğü ve statüsü, bilinçli olarak özel derecede seçkin bir "süper sancak" olarak tasarlandığını açıkça gösteriyordu.

While the Ottomans, with the support of local Palestinian elites, sought to send a clear message by creating an important administrative distinction between sanjak (Acre and Nablus) and mutasarriflik (Mutasarrifate of Jerusalem), some otherwise perceptive authors continued to refer, rather inaccurately, to the Mutasarrifate of Jerusalem as the ‘Sanjak of Jerusalem’ (Abu-Manneh 1999). Clearly the naming, size and status of the Mutasarrifate of Jerusalem meant that it was consciously conceived as a ‘super sanjak’ with a particularly eminent status.

1870'lerdeki Osmanlı idari yeniden yapılanması, 18. yüzyıl Filistin'inin siyaseti ve ekonomisi ile gelişmekte olan geç Osmanlı Filistin'i arasındaki açık bağlantılara dair bazı ipuçları da sunmaktadır. Akka ve Nablus, 18. ve 19. yüzyılların büyük bölümünde Filistin'in en güçlü ticaret ve imalat merkezleriydi ve her ikisi de Filistin'in ve el-Şam'ın küresel pamuk ve tekstil ticaretinin merkezindeydi. Ayrıca, son derece önemli olarak, Akka 1746'dan 1804'e kadar neredeyse yarım yüzyıl boyunca, pratikte bağımsız iki Filistin merkezli yönetimin, Zahir el-Ömer ve Ahmed Paşa el-Cezzar yönetimlerinin başkentiydi. İlginç bir şekilde, Nablus ve Akka sancaklarının kurulduğunda, başlangıçta Şam (el-Şam) yerine Kudüs Mutasarrıflığı'nın siyasi otoritesi altına yerleştirildiler. Bu, birleşik bir Kutsal Topraklar fikrine dayanan yeni bir Filistin kavramsallaştırmasının başlangıcını göstermektedir. Bu fikir 19. yüzyılda Avrupa düşüncesini şekillendirmeye başlamış ve hem Filistin'deki Osmanlı yetkilileri hem de yerel Filistinli seçkinler tarafından yakından farkında olunan bir söylemdi; İstanbul'un atadığı bir mutasarrıf tarafından doğrudan yönetime tabi olan bir Filistin.

Ottoman administrative reorganisation of Palestine in the 1870s also provides us with some clues as to the unmistakable links between the politics and economy of 18th century Palestine and that of evolving late Ottoman Palestine. Acre and Nablus were Palestine’s most powerful trade and manufacturing centres throughout most of the 18th and 19th centuries and both were central to Palestine’s and al-Sham’s global trade in cotton and textiles. Also, crucially, Acre had been the capital of two practically independent Palestinebased regimes, those of Dhaher al-ʿUmar and Ahmad Pasha al-Jazzar, for almost half a century from 1746 to 1804. Also, interestingly, when the two sanjaks of Nablus and Acre were established, they were initially placed under the political authority of the Mutasarrifate of Jerusalem, rather than that of Damascus (al-Sham). This suggests the beginning of a new conceptualisation of Palestine based on the idea of a unified Holy Land – an idea which began to shape European thinking in the 19th century and a discourse with which both Ottoman officials in Palestine and local Palestinian elites were acutely aware – subject to direct rule from an Istanbul-appointed mutasarrif.

Mutasarrıflık ile Akka ve Nablus sancakları, yerel ve uluslararası alanda yaygın olarak "Filistin" olarak anılıyordu.

The mutasarrifate and the two sanjaks of Acre and Nablus were commonly referred to locally and internationally as ‘Palestine’.

Görüntüler ve algılar her zaman çok güçlüdür ve Filistin/Kutsal Topraklar'ın yeni güney‒kuzey bölünmesi, farkında olunmaksızın hem Bizanslıların (başlangıçta Palaestina Prima ve Palaestina Secunda ile) hem de erken İslam dönemindeki (Cund Filastin ve Cund al-Urdun) ülkenin güney‒kuzey idari bölünmelerini yankılamıştır. Ancak paradoksal olarak, Akka ve Nablus sancaklarının kısa süre sonra Beyrut vilayetine bağlanmasına rağmen, bu, esas olarak Kutsal Topraklar/Filistin'e yönelik süregelen Batılı müdahaleyi engellemek amacıyla yapılmıştı; Kudüs Mutasarrıflığı'nın (ve Nablus ile Akka'nın iki sancağının) kurulması ise Kudüs'teki İngiliz konsolosu tarafından 'Filistin'in ayrı bir eyalete dönüştürülmesi' olarak algılanmış ve gerçekte de öyle anılmıştır9 (Abu-Manneh 1999: 39). Bu ayrı Filistin eyaletinin, ya da birleşik Kutsal Toprakların sınırları, büyük ölçüde Mandater Filistin olarak bilinen bölgeyle örtüşmekteydi (Foster 2016b).

Images and perceptions are always very powerful and the new south‒ north division of Palestine/Holy Land inadvertently echoed historic south‒month divisions of the country under both the Byzantines (with originally Palaestina Prima and Palaestina Secunda) and early Islam (Jund Filastin and Jund al-Urdun). Paradoxically, however, although the sanjaks of Acre and Nablus were soon to be attached to the wilayah of Beirut, mainly in order to counter persistent Western intervention in the Holy Land/Palestine, the creation of the Mutasarrifate of Jerusalem (as well as the two sanjaks of Nablus and Acre) were perceived and actually referred to by the British consul in Jerusalem as the creation of ‘Palestine into a separate Eyalet’9 (Abu-Manneh 1999: 39). The boundaries of this distinct Palestine eyalet, or unified Holy Land, were (by and large) the territory which became known as Mandatory Palestine (Foster 2016b).

Resmî olarak Osmanlı yönetimi, "Kutsal Topraklar"a yönelik Avrupa müdahalesinden derin endişe duyarak, Filastin coğrafi terimini Kudüs-i Şerif Mutasarrıflığı ile sınırlandırmaya çalışmıştır. Nitekim 1913 tarihli bir Osmanlı coğrafya ders kitabında (Mekatib-i İbtidaiye, Coğrafya-yı Osmani, Matbaa-i Amire, 1332 [1913/1914], s. 193) Kudüs Mutasarrıflığı'nı gösteren bir harita bulunmakta ve bu harita Kudüs Mutasarrıflığı'nı فلسطين ("Filistin") ile eşitlemektedir.10 Ancak Akka ve Nablus sancaklarının Kudüs-i Şerif livası veya mutasarrıflığıyla birleştirilmesi, Filistin/Kutsal Topraklar algısında kökten farklı bir anlayış ortaya çıkarmıştır. Bu "Üçü Bir Arada" idari bölgelerinin birleşimi, Kudüs İslam Şer'iyye Mahkemesi sicilinde "Eyalet-i Kuds" (Kudüs Eyaleti) olarak anılmıştır (Abu-Manneh 1999: 43).

Officially the Ottoman authorities, deeply concerned about European interference in the ‘Holy Land’, sought to confine the geographic term Filastin to the Mutasarrifate of Noble Jerusalem and a 1913 Ottoman geography textbook (Mekatib-i Ibtida’iye, Juğrafiya-i Osmani, Matbaa-i ‘Amire, 1332 [1913/1914], p. 193) had a map showing the Mutasarrifate of Jerusalem equated with فلسطين (‘Palestine’).10 However, the combination of the sanjaks of Acre and Nablus with the province or Mutasarrifate of Noble Jerusalem produced a radically different perception of Palestine/Holy Land and the combination of the ‘Three in One’ administrative districts was referred to in the register of the Islamic Sharia Court of Jerusalem as ‘Eyalet al-Quds’ (the ‘Province of Jerusalem’) (Abu-Manneh 1999: 43).

Coğrafi bölünmede Filistin'in tarihsel sürekliliklerini akılda tutmak gerekir. Osmanlı Filistini'nin güneyden (Kudüs-i Şerif Mutasarrıflığı) kuzeye doğru (sırasıyla Nablus ve Akka sancakları) üçlü bölünmesi, hem erken İslam döneminde (Cund Filastin ve Cund al-Urdun) hem de Bizanslılar döneminde (Palaestina Prima, Palaestina Secunda ve Palaestina Salutaris) ülkenin önceki bölünmelerini yansıtmaktadır (Rosen-Ayalon 2006: 15). Elbette algılar çok güçlüdür ve tarihsel geriye bakışla, geç Osmanlı Filistini/Kutsal Toprak'ın "Üçte Bir" olarak algılanması – "bir mutasarrıflık ve bir eyalet içinde iki sancak", Kudüs merkezli ve Kudüs Mutasarrıflığı önderliğinde – tamamen haksız veya tarihte eşi benzeri görülmemiş bir durum değildir. Tarihsel olarak, Geç Antik Çağ'da Bizanslılar döneminde Provincia Palaestina'nın bu "Üçte Bir" temsilini zaten görmüşüz; bu dönemde Kutsal Toprak kavramı da ortaya çıkmış ve pekişmiştir. Elbette, "Üç sancak" "Üç Filistin" (Palaestina Prima, Palaestina Secunda, Palaestina Tertia) ile eşdeğerdir; bunlar "Üçte Bir" analojisinin yaratıcı bir benzetmesine dayanmaktadır.

Historical continuities in the geographic division of Palestine should be kept in mind. The three-way division of Ottoman Palestine from south (Mutasarrifate of Noble Jerusalem) to north (the sanjaks of Nablus and Acre respectively) echoes previous divisions of the country under both early Islam (Jund Filastin and Jund al-Urdun) and the Byzantines (Palaestina Prima, Palaestina Secunda and Palaestina Salutaris) (Rosen-Ayalon 2006: 15). Of course, perceptions are very powerful and with historical hindsight this perception of late Ottoman Palestine/Holy Land as ‘Three in One’ – ‘One mutasarriflik and two sanjaks in one eyalet’, centred on Jerusalem and led by the Mutasarrifate of Jerusalem – is not entirely unjustified or historically unprecedented. Historically, we have already seen this ‘Three in One’ representation of Provincia Palaestina under the Byzantines in Late Antiquity, during which period the notion of the Holy Land also emerged and was consolidated. Of course, the ‘Three sanjaks’ are equivalent to the ‘Three Palestines’ (Palaestina Prima, Palaestina Secunda, Palaestina Tertia); they are based on the creative analogy of ‘Three in One’.

Osmanlılar bizzat Bizans'ın doğrudan mirasçılarıydı ve Yakın Doğu ile Filistin'in Bizans ve Arap tarihlerinden haberdar olmaları gerekirdi.

The Ottomans were themselves direct heirs to Byzantium and would have been aware of Byzantine and Arab histories of the Near East and Palestine.

Sonuçta, özerk ve bağımsız olan ve Kudüs Kilisesi'ne dayanan "Bütün Filistin" Ortodoks Kilisesi, Osmanlı döneminde yüzyıllarca faaliyet göstermiş ve Patrikleri Osmanlı hükümeti tarafından resmen onaylanmıştır. Ancak İngiliz emperyal ya da sömürgeci bakış açısından bakıldığında, Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra İngilizler tarafından kurulan modern Irak'ın oluşumunda da "Üçte Bir" benzetmesini görebiliriz; modern Irak, Osmanlı'nın Bağdat, Basra ve Musul vilayetlerinden oluşturulmuştur ve başkent Bağdat, hem modern Irak için bir odak noktası hem de Abbasiler dönemindeki büyük Müslüman başkentine tarihsel bir gönderme sağlamıştır. Filistin söz konusu olduğunda ise İngilizler için (19. yüzyılda bütün Avrupalı güçler için olduğu gibi) Kudüs, modern Filistin kavramı için hem tarihsel referans hem de odak noktası sağlamıştır.

After all, the autocephalous and independent ‘All Palestine’ Orthodox Church, based on the Church of Jerusalem, operated for centuries under the Ottomans and its Patriarchs were officially approved by the Ottoman government. But from British imperial or colonial perspectives, we can also see the ‘Three in One’ analogy in the way modern Iraq was constituted by the British after the First World War, and constructed from the three Ottoman provinces of Baghdad, Basra and Mosul, with the capital Baghdad providing the focal point for modern Iraq as well as the historical reference to the great Muslim capital under the Abbasids. In the case of Palestine, for the British (as well as for all European powers in the 19th century) Jerusalem provided the historical reference and focal point for the modern conception of Palestine.

Ondokuzuncu yüzyılın ikinci yarısı ve yirminci yüzyılın başlarında, "Üç Birleşik (Filistin) Eyaleti"nin "birleştirici" unsurlarına katkıda bulunan altı önemli ve birbiriyle yakından ilişkili gelişme yaşanmıştır. Bu Filistin/Kutsal Topraklar gelişmeleri, Osmanlı'nın Filistin'in yeniden örgütlenmesini ve fiili yönetimini derinden etkilemiştir. Bu gelişmeler şunlardır:

Six important and closely related developments in the second half of the 19th and early 20th centuries contributed towards the ‘unifying’ factors of ‘Three in One (Palestine) Eyalet’. These Palestine/Holy Land developments deeply affected the Ottoman reorganisation and actual administration of Palestine. These developments were:

• Filistin'de büyük ölçekli hac ve kitlesel turizm.

• Large-scale pilgrimage and mass tourism in Palestine.

• Hristiyan hacilerin akınına uyum sağlamak için yeni yol sistemlerinin inşası.

• The construction of new road systems to accommodate the influx of Christian pilgrims.

• Filistin/Kutsal Topraklar misyonlarının kuruluşu; hem diplomatik hem de kilisesel (dinî) alanda.

• The establishment of Palestine/Holy Land missions, both diplomatic and ecclesiastical.

• Yeni Filistin/Kutsal Topraklar fotoğrafçılığı, büyük miktarda görüntü üretti ve birleştirici bir etken oldu.

• The new Palestine/Holy Land photography produced mountains of images and played a unifying factor.

Kutsal Toprak bilgi üretimi (kutsal metinlerin haritalandırılması, arazi/kadastro araştırmaları ve arkeolojik kazılar).

• Holy Land knowledge production (scriptural mapping, ordinance surveys and archaeological excavations).

• Filistin arkeolojisi ve Madaba Mozaik Zemin Haritası gibi, Bizans dönemi Palestina'nın genişliğini ve ihtişamını gösteren ünlü arkeolojik buluntular; bu harita 1884'te keşfedilmiştir.

• Palestine archaeology and famous archaeological discoveries related to the extent and splendour of Byzantine Palaestina, such as the Madaba Mosaic Floor Map, discovered in 1884.

Nasıra kasabası, 19. yüzyılın sonlarında, Hristiyan hacı akınına hizmet etmek üzere ilk modern araba yollarının yapılması ve Aşağı Celile'de Nasıra, Kafr Kanna ve Tiberya'daki Hristiyan kutsal mekânlarını birbirine bağlayan ana yolun inşa edilmesiyle büyük önem kazandı (Karmon 1960: 251). Filistin'e gelen Hristiyan hacıların ve Avrupalı turistlerin akını, Celile'yi Filistin'in geri kalanıyla çok yakından bağladı. Bunun bir göstergesi, geç Osmanlı dönemi Filistin'inin başlıca kentlerinin (Yafa, Hayfa, Akka, Nasıra, Safed, El-Kuds ve Nablus) kamusal alanlarının merkezinde, 1900 ile 1903 yılları arasında yerel girişimlerle ve Filistin'de çıkarılan taşlardan inşa edilen yedi Avrupa tarzı saat kulesinin yapılmasıdır.

The town of Nazareth became very important at the end of the 19th century as the first modern carriage roads were built to serve the influx of Christian pilgrims and the main road was constructed in lower Galilee to connect the Christian holy places of Nazareth, Kafr Kanna and Tiberias (Karmon 1960: 251). The influx of Christian pilgrims and European tourists to Palestine linked the Galilee very closely with the rest of Palestine. And this can be seen in the construction of seven European-style clock towers at the heart of the public spaces of key cities of late Ottoman Palestine (Jaffa, Haifa, Acre, Nazareth, Safad, al-Quds and Nablus), built between 1900 and 1903 at local initiatives and from stones quarried in Palestine.

II. Abdülhamid'in saltanatının gümüş yıldönümünü anmak amacıyla inşa edilen saat kuleleri, modern zaman ölçümünün ve modernliğin yeni sembolleri olarak hizmet verdi. 1922'de İngilizler tarafından havaya uçurulan Kudüs saat kulesi dışında, bu saat kuleleri Filistin modernliğinin önemli simgeleri olarak varlığını sürdürdü. Sanayi ölçeğindeki hac ziyaretlerinin ve modern kitlesel turizmin geç dönem Filistin yönetimi üzerindeki etkisi, abartılamayacak kadar büyüktür. Sonuç olarak ve belki de şaşırtıcı olmayan biçimde, 1906'da Celile'deki Nazareth ve Tiberias ilçeleri, esas olarak Rusya, Avrupa ve ABD'den gelen yeni kitlesel hac ve turizm akınını karşılamak ve Filistin'deki Hıristiyan hacılara ve gezginlere tek bir turist vizesi verilmesini kolaylaştırmak amacıyla Asil Kudüs Mutasarrıflığı'na bağlandı (Bussow 2011: 70; Kark 1994: 131).

Designed to commemorate the silver Jubilee of the reign of the Ottoman Sultan ‘Abd al-Hamid II, the clock towers served as new symbols of modern time-keeping and modernity. With the exception of the clock tower of al-Quds — which was blown up by the British in 1922 — these clock towers have remained key landmarks of Palestinian modernity. The impact of the industrial-scale pilgrimage and modern mass tourism on the administration of late Palestine can hardly be overstated. Consequently, and, perhaps not surprisingly, in 1906 the two districts of Nazareth and Tiberias in the Galilee were attached to the Mutasarrifate of Noble Jerusalem, mainly in order to accommodate the new mass pilgrimage and tourism from Russia, Europe and the US and facilitate the issuance of a single tourist visa to Christian pilgrims and travellers in Palestine (Bussow 2011: 70; Kark 1994: 131).

Yalnızca Kudüs'teki Hristiyan kutsal mekânları ile Celile'dekiler (Nasıra ve Tiberya dahil) arasındaki bağları ve "birliği" pekiştirmekle kalmadılar. Aynı zamanda ülkenin siyasi ekonomisi ve yeni coğrafi algıları üzerinde de büyük bir etki yapmaya başladılar; aşağıda göreceğimiz gibi, bu algıları Filistin'deki Avrupalı ve Osmanlı yetkilileri ile yerli Filistinliler de paylaşıyordu.

Not only had they reinforced the links between, and ‘unity’ of, the Christian holy sites of Jerusalem and those of the Galilee (Nazareth and Tiberias included). They also began to have a major impact on the political economy and the new geographical perceptions of the country – perceptions, as we shall see below, shared by European and Ottoman officials in Palestine as well as local Palestinians.

Elbette, 19. yüzyılın ikinci yarısı boyunca Osmanlı yetkilileri Filistin'de, Kutsal Topraklar'a yönelik Avrupa müdahalesine karşı koymaya kararlıydı; bununla birlikte yoğun baskılar altında ya da Osmanlı'nın Avrupa devletleriyle değişen ittifakları nedeniyle Avrupa devletlerine tavizler de veriyorlardı. Geç Osmanlı Filistin'indeki değişimler açısından bakıldığında, Filistin'in iki idari sancak ve mutasarrıflık'tan oluşan, merkezinde Asil Kudüs Mutasarrıflığı bulunan "Üçü Bir Arada" bir vilayet olarak Osmanlı idari yeniden düzenlemesi algısı, Birinci Dünya Savaşı sırasında ve özellikle 1918'den sonra İngiliz emperyal düşüncesi üzerinde açıkça büyük bir etki yaratmıştır. Örneğin 1921'de Filistin'in ilk İngiliz Yüksek Komiseri Sir Herbert Samuel, bir başkan ve dört üyeden oluşan Yüksek Müslüman Konseyi'ni kurmuştur; bu üyelerden ikisi eski Asil Kudüs Mutasarrıflığı'nı, kalan ikisi ise eski Nablus ve Akka sancaklarını temsil edecekti.

Of course, throughout the second half of the 19th century Ottoman officials in Palestine were determined to resist European intervention in the Holy Land, while making concessions to European powers either under intense pressures or due to shifting Ottoman alliances with European powers. From the perspective of the changes in late Ottoman Palestine, the perception of the Ottoman administrative rearrangement of Palestine as a ‘Three in One’ province, consisting of two administrative sanjaks and mutasarriflik and centred on the Mutasarrifate of Noble Jerusalem, evidently had a major impact on British imperial thinking during the First World War but especially after 1918. For instance, in 1921 the first British High Commissioner for Palestine, Sir Herbert Samuel, established the Supreme Muslim Council which consisted of a president and four members, two of whom were to represent the former Mutasarrifate of Noble Jerusalem and the remaining two to represent the former sanjaks of Nablus and Acre.

Bu iki sancak ve bir mutasarrıflık, geç dönem Osmanlı Filistin'inin üç idari bölgesine karşılık geliyordu (Dumper 1994).

These two sanjaks and one mutasarriflik corresponded to the three administrative districts of late Ottoman Palestine (Dumper 1994).

Geç Osmanlı Filistin'indeki paradigma değişiminin merkezinde, 19. yüzyılın sonlarında, Kudüs Mutasarrıflığı'nın Nablus ve Akka sancaklarıyla birlikte tarihî 'Filistin'i, yani Kutsal Topraklar'ı, ayrı bir ülke olarak birleştirdiği yönündeki algı vardı. Bu görüş yalnızca Avrupalı ve Filistinli yazarlarla sınırlı değildi. Bu anlayış, Birinci Dünya Savaşı'nın başında Filistin'deki Sekizinci Kolordu subaylarına sınırlı dağıtım için verilen önemli bir Osmanlı belgesi olan Filistin Risalesi'nde de siyasi ve stratejik düzeyde açıkça görülmektedir. Filistin vilayetinin demografik ve coğrafi bir incelemesi olan bu el kitabında topografik haritalar, istatistik tabloları ve Filistin'in coğrafi-etnografik bir tanımı yer alıyordu. Ayrıca Filistin'in sınırlarının Kudüs Mutasarrıflığı'nın sınırlarını çok aştığı genel bir harita da içeriyordu. 1872'de beş kazadan (Kudüs, Yafa, Gazze, Birüssebi ve el-Halil) oluşan bu mutasarrıflığın sınırları, hem Bizans'ın Palaestina Prima tanımına hem de erken dönem Arap-İslam döneminde Cund Filistin tanımına benzerlik gösteriyordu. Filistin Risalesi haritasının kuzey sınırları Litani Nehri'ni ve Sur şehrini içeriyordu. Harita, Celile'nin tamamını ve güney Lübnan'ın bazı kesimlerini, ayrıca Nablus ve Akka sancaklarını kapsıyordu (Tamari 2011).

Central to the paradigm shift in late Ottoman Palestine was the perception throughout the late 19th century that the Mutasarrifate of Jerusalem, together with the sanjaks of Nablus and Acre, unified historic ‘Palestine’, or the Holy Land, into a distinct country. This was not confined to European and Palestinian authors. Politically and strategically this conception was also evident from an important Ottoman document, Filastin Risalesi, a military handbook issued for limited distribution to the officers of the Eighth Army Corps in Palestine at the beginning of the First World War. A demographic and geographic survey of the Palestine province, the manual included topographic maps, statistical tables and a geo-ethnography of Palestine. It also contained a general map of the country in which the boundaries of Palestine extended far beyond the frontiers of the Mutasarrifate of Jerusalem. In 1872 the boundaries of this mutasarriflik, with its five districts (qadas) of Jerusalem, Jafa, Gaza, Beersheba and al-Khalil, had analogies to both the Byzantine delineation of Palaestina Prima and the early Arab Islamic delineation of Jund Filastin. The northern borders of the Filastin Risalesi map included the Litani River and the city of Tyre. The map encompassed all of the Galilee and parts of southern Lebanon, as well as the sanjaks of Nablus and Acre (Tamari 2011).