8.1 Diriliş ve Yeniden Keşif Osmanlı Yönetimi Altında: Filistin'in Arap İslam Hukuku Geleneği ve Osmanlı Döneminde Filastin'e Dair Yerli Hafızalar (1517‒1860'lar) - Filistin: Dört Bin Yıllık Bir Tarih | Quran Course

8.1 Diriliş ve Yeniden Keşif Osmanlı Yönetimi Altında: Filistin'in Arap İslam Hukuku Geleneği ve Osmanlı Döneminde Filastin'e Dair Yerli Hafızalar (1517‒1860'lar) - Filistin: Dört Bin Yıllık Bir Tarih | Quran Course

Terim "Filistin" daha sonra da geçmektedir. Bu adı kullanan bir sonraki yazar, Mucir al-Din'den iki buçuk yüzyıl sonra yaşamış, on yedinci yüzyılda el-Ramla'da bağımsız bir müftü ve hukukçu olan Hayreddin el-Ramli'dir. Kendisi, gelecek nesillere son derece önemli bir fetva koleksiyonu bırakmıştır (fetva, halk tarafından yöneltilen sorulara verilen İslami hukuki cevaplardır). Fetva, herkes tarafından, büyük olasılıkla okuryazar kişiler tarafından, okunan ve kullanılan (bazen mahkemelerde de) kamusal bir belgedir ve benim anladığıma göre kullanılan dil müftü tarafından icat edilmiş olamazdı. Hayreddin el-Ramli de bilinmeyen bir kişilik değildi. Tam tersine, on yedinci yüzyıldan sonra Suriye ve Filistin'deki tüm hukukçular bu malzemeyi yoğun biçimde kullanmış ve içindeki her fetvayı kesinlikle en ince ayrıntısına kadar biliyorlardı. Bütün bu bilgiler, Hayreddin el-Ramli'nin birçok kez yaşadığı ülkeye Filistin dediğini ve okurlarının da aynısını yaptığını varsaydığını hatırlarsak önem kazanır. Daha da dikkat çekici olanı, "ülke" ve hatta "bizim ülkemiz" (biladuna) terimini kullanmasıdır; bu, muhtemelen bu terim etrafında odaklanmış gevşek bir topluluk düşündüğü anlamına gelmektedir. (Gerber 2008: 50; ayrıca Gerber 1998a)

The term ‘Palestine’ appears later as well. The next writer to use the name ... lived two and half centuries after Mujir al-Din, an independent mufti and legal scholar in al-Ramla in the seventeenth century, who left for posterity a most important collection of fatwas (Islamic legal discussions of questions posed by members of the public). A fatwa is a public document, to be read and used (sometimes in courts) by all sorts of people, probably literate, and it is my understanding that the language employed could not have been invented by the mufti. Nor was Khyar al-Din al-Ramli an obscure personality. Quite the reverse: all legal jurists from Syria and Palestine after the seventeenth century used this material intensively and unquestionably knew every fatwa in it inside out. All this information becomes important if we bear in mind that on several occasions Khayr al-Din al-Ramli calls the country he was living in Palestine, and unquestionably assumes that his readers do likewise. What is even more remarkable is his use of the term ‘’the country’ and even ‘our country’ (biladuna) possibly meaning that he had in mind some sort of a loose community focused around that term. (Gerber 2008: 50; also Gerber 1998a)

İslami Fezâilü'l-Kuds (Kudüs'ün Faziletleri) literatürü ile Hayruddin er-Ramlî'nin –Ramle-Filistin'li–, 17. yüzyılda yaşamış bir diğer Filistinli Müslüman hemşehrisi ve yazarı olan ve Gazze'den Salih bin Ahmed et-Tumurtaşî'nin (ö. yak. 1715) eserleri, Geç Osmanlı döneminde Filistin kavramının çok yönlü evrimine başka bir boyut kazandırmaktadır. Et-Tumurtaşî, Orta Osmanlı döneminde, Kutsal Toprak'ı ve sınırlarını anma ve Filistin topraklarını ve sınırlarını ile eş-Şam'ı anma hakkında Tam Bilgi (el-Haberü't-Tam li-Zikri'l-Arzi'l-Mukaddese ve Hudûdihâ ve Zikri Arzi Filistin ve Hudûdihâ ve'ş-Şâm) başlıklı, İslami Kudüs Fezâilü'ne dair bir eser kaleme almıştır (et-Tumurtaşî 1695‒1696; el-Türk 1998; Anabsî 1992; Gerber 2008: 50‒51). Et-Tumurtaşî, kendi ülkesini tanımlarken Filistin (Filastin), Filistin toprakları (ardu Filastin), Filistin halkı (ehlü Filastin), Filistin'in sınırları veya hudutları (hudûdu Filastin, حدود فلسطين) ve Filistin'in anılması (zikru Filastin, ذكر فلسطين) terimlerini kullanır. Et-Tumurtaşî, Filistin hakkında yeni bir bilgi üretmez. Orijinal el yazmasına dayanan dört nüshası günümüze ulaşan –bunlardan ikisi Ebu Dis'teki (Kudüs) İslam Mirasını Canlandırma Merkezi'nde, biri İstanbul'daki Süleymaniye Kütüphanesi'ndedir (el-Türk 1998: 2‒4)– el yazmasında, Arap İslami Filistin'de yerel olarak mevcut olan bilgi ve toplumsal hafızayı yeniden üretir. 17. yüzyılın sonunda et-Tumurtaşî, hemşehrisi Mucirüddin'in 15. yüzyılda yazdığı el-Üns el-Celîl bi-Tarihi'l-Kuds ve'l-Halîl adlı eserinden yararlanarak Filistin sınırlarını yeniden inşa eder; ona ve Mucirüddin'e göre bu sınırlar güneyde el-Arîş/Refah'tan kuzeyde el-Lecçun'a (Merc İbn Âmir'de) uzanmaktadır. Bütün bunlar, yerli Filistinliler arasında Filistin'e dair toplumsal, idari ve coğrafi hafızanın 17. ve 18. yüzyıllarda oldukça canlı olduğunu göstermektedir. 15. ve 17. yüzyıllar arasında Filistinli yerliler arasında, İslami Filistin'e dair bu yaşanmış ve yaşayan hafızalar, bugün Arap ve Müslümanlar arasında İspanya İslam'ının (el-Endülüs) tarihsel hafızalarından çok daha güçlü olurdu. Bu yaşanmış hafızalar ayrıca şunu da gösterir: Osmanlı döneminin tamamında "eş-Şam" terimi, yerli ve köklü Filistin fikrini yerinden etmemiştir. Aksine, iki coğrafi terim yerli Filistin toplumsal ve kültürel hafızalarında bir arada var olmuş ve pratik amaçlar doğrultusunda birbirini tamamlamıştır.

The Islamic Fada’il al-Quds (Merits of Jerusalem) literature and the works of Khair al-Din al-Ramli, of al-Ramla-Filastin, and another Palestinian Muslim compatriot and writer in the 17th century, Salih ibn Ahmad al-Tumurtashi (died in c. 1715), of Gaza, in Filastin, give us another dimension to the multi-linear evolution of the concept of Palestine in the course of the late Ottoman period. Al-Tumurtashi wrote during the middle Ottoman period an Islamic Merits of Jerusalem work entitled: The Complete Knowledge in Remembering the Holy Land and its Boundaries and Remembering the Land of Palestine and its Boundaries and al-Sham (Al-Khabar al-Tam for Dhikr al-Ard al-Muqaddasah wa-Hududiha wa-Dhikr Ard Filastin wa-Hududiha wa-Sham) (al-Tumurtashi 1695‒1696; al-Turk 1998; Anabsi 1992; Gerber 2008: 50‒51). Al-Tumurtashi uses the terms Filastin, the land of Palestine (ard Filastin), the people of Palestine (ahl Filastin) the boundaries or borders of Palestine (hudud Filastin, حدود فلسطين ) and memory of Palestine (dhikr Filastin, ذكر فلسطين ) to describe his own country. Al-Tumurtashi does not create new knowledge on Palestine. In his manuscript – of which four copies based on the original manuscript have survived, including two at the Centre for the Revival of Islamic Heritage in Ab-Dis (Jerusalem) and one at the Süleymaniye Library in Istanbul (al-Turk 1998: 2‒4) – he reproduces locally available knowledge and social memories of Arab Islamic Filastin. In the late 17th century al-Tumurtashi uses a 15th century work by another compatriot, Mujir al-Din, Al-Uns al-Jalil bi-Tarikh al-Quds wal-Khalil, in his reconstruction of the boundaries of Filastin, which, according to him and Mujir al-Din, extended from al-‘Arish/Rafah in the south to al-Lajjun (in Marj Ibn ‘Amer) in the north. All this demonstrates that the social, administrative and geographic memories of Palestine among indigenous Palestinians were very much alive in the 17th and 18th centuries. In the 15th‒17th centuries among local Palestinians these centuries of lived and living memories of Islamic Filastin would be far more powerful than the historical memories of Islamic Spain (al-Andalus) among Arabs and Muslims today. These lived memories also show that the term al-Sham did not displace the indigenous, deeply rooted idea of Filastin throughout the Ottoman period. In fact, the two geographical terms coexisted in indigenous Palestinian social and cultural memories, and, for practical purposes, complemented each other.