7.4 Deniz ile Dağ Arasında: Celile'nin Yeni Bölgesel Başkenti Olarak Safed - Filistin: Dört Bin Yıllık Bir Tarih | Quran Course

7.4 Deniz ile Dağ Arasında: Celile'nin Yeni Bölgesel Başkenti Olarak Safed - Filistin: Dört Bin Yıllık Bir Tarih | Quran Course

Filistin'in mermer üreten taş ocakları ve İslam döneminde Arap Cund Filastin eyaletinin beyaz taş ocakları (Gil M. 1997: 230), ülkenin kentsel merkezlerine (Nablus, el-Kuds/Kudüs, er-Ramle, el-Halil) "taş kentler" olarak kendine özgü görünümünü kazandırdı. Bu taş ocakçılığı endüstrisi, Kubbetü's-Sahra, 16. yüzyıl Osmanlı Kudüs Surları, 18. yüzyıl Akka Surları ve Nabatilerin eski başkenti ile Bizans döneminde Palaestina Salutaris eyaletinin merkezi olan Petra ("kaya") gibi anıtsal eserlerde görülebilen muazzam bir miras da bıraktı. Ayrıca, anıtsal camilerin, minarelerin ve kiliselerin inşası ile Kutsal Topraklar hacılığının ekonomisi, taş ocakçılığı ve taş işçiliğinin ekonomisiyle el ele gitti. Tarihsel olarak kutsal dağlar geleneği Yunan, Roma ve Bizans dönemlerinde büyük ölçüde gelişti; kutsal dağlar ve dağlık kentler (Nablus, Kudüs, el-Halil, Safed, Tabor Dağı, Gerizim Dağı, Zeytin Dağı, Sina Dağı) kavramı ile Filistin'in sahil kentlerinin (Sezarya Maritima, Gazze, Aşkelon, Yafa, Hayfa, Akka) nispeten daha rahat ve laik ortamı, ülkenin bölgesel kolektif dini hafıza ve kimliğinin oluşumunda önemli rol oynadı.

The marble-producing quarries of Palestine and the white-stone quarries of the Arab province of Jund Filastin under Islam (Gil M. 1997: 230) gave the urban centres of the country (Nablus, al-Quds/Jerusalem, al-Ramla, al-Khalil) their distinctive look as ‘cities of stone’. This stone quarry industry also left a monumental legacy which can be seen in the Dome of the Rock, the 16th century Ottoman Walls of Jerusalem, the 18th century Walls of Acre and the city of Petra (‘rock’), the old capital of the Nabataean Arabs and the province of Palaestina Salutaris under the Byzantines. Furthermore, the construction of monumental mosques, minarets and churches and the economy of Holy Land pilgrimage went hand-in-hand with the economy of stone quarrying and stone masonry. Historically the tradition of holy mountains developed greatly during the Greek, Roman and Byzantine eras; the notion of holy mountains and mountainous cities (Nablus, Jerusalem, al‑Khalil, Safad, Mount Tabor, Mount Gerizim, Mount of Olives, Mount Sinai) versus the relatively more relaxed and secular environment of Palestine coastal cities (Caesarea Maritima, Gaza, ‘Asqalan, Jaffa, Haifa, Acre) played an important role in the construction of district collective religious memory and identity of the country.

1266'da Haçlılardan Safed'in geri alınmasının ardından Memlükler, Galile'deki eyalet yönetimini kıyı kasabası Akka'dan batıya kaydırmak ve dağlık Safed kasabasını kuzey Filistin'in başkenti haline getirmek için adımlar attı. Safed'in kale kasabası Memlükler döneminde yenilenip genişletildi ve tarihinde ilk kez Filistin'de bölgesel bir başkent işlevi gördü (Luz 2014: 36). Önemli olan, Safed'in birkaç yüzyıl boyunca kuzey Filistin'in başkenti olarak kalmasıdır. Bu süreç, 1266'da Bilad al-Sham'ın Memlük yönetimine geçmesiyle başladı; bu geniş bölge, her biri mamlakat (kelimenin tam anlamıyla 'krallık') ya da niabat ('vali yardımcılığı') adı verilen altı büyük idari eyalete bölündü. Bu eyaletler Şam, Halep, Hama, Trablus (günümüz Lübnan'ı), Safed (Filistin) ve Kerak (Transjordan) idi. Her eyaletin (ya da mamlakah'ın) başındaki yönetici naib (vali, ya da 'küçük sultan') unvanını taşıyordu. Kuzey Filistin'in büyük bölümünü kapsayan ve on ilçeden oluşan Mamlakat Safad (مملكة صفد, 'Safed Krallığı') (Tarawneh 1982), yalnızca günümüzün Galile'sini değil, aynı zamanda Marj ibn 'Amer'i de içeriyordu; buna o dönemde alt Galile'nin parçası sayılan El-Lecçun ve Cenin kasabaları ile bugün Lübnan'ın güney kesimlerini oluşturan diğer topraklar dahildi. Osmanlılar 16. yüzyılın başında Filistin'i işgal ettiklerinde, önceki Memlük yönetiminin birçok idari özelliğini (ülkenin sosyal, ekonomik, dini ve hukuki kurumlarının çoğu gibi) korudular. Ancak Osmanlılar, Safed idari eyaletinin adını Mamlakat Safad'dan Safed sancağı (ya da paşalık) (Arapça: Liwa Safad) olarak değiştirdiler.

Following the recovery of Safad from the Crusaders in 1266, the Mamluks took steps to shift the provincial power in the Galilee from the coastal town of Acre westwards and turn the mountainous town of Safad into the capital of northern Palestine. The fortress town of Safad was renovated and expanded under the Mamluks and served as a regional capital in Palestine for the first time in its history (Luz 2014: 36). Crucially, Safad remained the capital of northern Palestine for several centuries. It all began in 1266 when Bilad al-Sham came under Mamluk rule and this vast region was divided into six large administrative provinces, each called a mamlakat (literally ‘kingdom’) or niabat (‘vice regency’). These provinces were Damascus, Aleppo, Hamat, Tripoli (modern Lebanon), Safad (Palestine), Karak (Transjordan). The head of each province (or mamlakah) bore the title of naib (viceroy, or ‘little Sultan’). Encompassing much of northern Palestine and consisting of ten districts, the Mamlakat Safad ( ,مملكة صفد ‘Kingdom of Safad’) (Tarawneh 1982) included not only modern-day Galilee but also Marj ibn ‘Amer, including the towns of al-Lajjun and Jenin – both of which were at the time considered part of lower Galilee – and other territories which today constitute the southern parts of modern-day Lebanon. When the Ottomans occupied Palestine in the early 16th century they retained many of the administrative characteristics of the previous Mamluk rule (as we as many of the social, economic, religious and legal institutions of the country). However, the Ottomans changed the name of the administrative province of Safad from Mamlakat Safad to sanjak (or pashalik) of Safad (Arabic: Liwa Safad).

Galile, Mamluk ve Osmanlı dönemlerinin büyük bölümünde bir "sınır eyaleti" olarak kalmış olsa da, 1266'dan sonra Safed'in yeni idari statüsü kentte kentsel genişlemeye ve yeni binaların, hamamların, camilerin, pazarların ve kervansarayların inşasına yol açtı (Drory 2004). Kentteki yeni yapı programına, bugün de ayakta duran Filistin'deki en eski Memlük yapılarından biri olan Kızıl Cami dahildir. Caminin 1276'da inşası, 1260'tan 1278'e kadar bölgeyi yöneten ve caminin girişindeki ahşap kapının üzerindeki kitabelere göre, Filistin'in ana yollarını canlandırmak ve ulaşım sistemini iyileştirmek amacıyla Filistin genelinde bir köprü inşa programına giriştiği anlaşılan Sultan Baybars'a atfedilmektedir. Memlük Filistin'in kadıları arasında en tanınmış Filistinli yargıçlardan biri, 1378'de yazılan ve yalnızca kısmen günümüze ulaşan ayrıntılı yerel tarih eseri Tarikh Safad'ın yazarı Şemseddin Muhammed el-Useymi'dir (ö. 1378) (Drory 2004: 184). Tarikh Safad, Memlükler döneminde Galile'nin köyleri hakkında bize önemli bilgiler vermekte ve bölgedeki dini ve Sufi kurumlarının iç işleyişine dair eşsiz bir bakış sunmaktadır.

Although the Galilee remained a ‘frontier province’ throughout much of the Mamluk and Ottoman periods, after 1266 the new administrative status of Safad brought about urban expansion in the city and the establishment of new buildings, baths, mosques, markets and caravanserais (Drory 2004). The new building programme in the city included the Red Mosque, one of the oldest Mamluk buildings in Palestine still standing today. The building of the mosque in 1276 was attributed to the Sultan Baybars, who ruled the region from 1260 to 1278 and who apparently embarked on a bridge-building programme across Palestine designed to revive its highways and improve its transport system, according to inscriptions above the wooden door at the entrance to the mosque. One of the best known Palestinian judges among the magistrates of Mamluk Palestine was Shams al-Din Muhammad al-ʿUthmani (d. 1378), author of the detailed local history Tarikh Safad, written in 1378, which has survived in only partial form (Drory 2004: 184). Tarikh Safad gives us important information on the villages of the Galilee under the Mamluks and a unique glimpse into the inner workings of the religious and Sufi institutions in the region.