زمین دارای «رقبه» (خود زمین) و «منفعت» است. رقبه آن اصل و بنیاد آن است و منفعت آن بهره‌برداری از آن در کشاورزی و سایر کاربردهاست. اسلام هم مالکیت رقبه زمین را جایز دانسته و هم مالکیت منفعت آن را، و برای هر یک از آن‌ها احکامی قرار داده است. در مورد مالکیت رقبه زمین باید بررسی کرد. اگر کشوری که این زمین را دربرمی‌گیرد از راه فتح گشوده شده باشد، آنگاه رقبه زمین متعلق به دولت خواهد بود و زمین، «خراجی» به شمار می‌آید، مگر آنکه در جزیرة العرب واقع شده باشد.

Land has a neck (the land itself) and a benefit. Its neck is its origin, and its benefit is its use in farming and other uses. Islam allows the ownership of the neck of the land as it allows the ownership of its benefit, and has put rules for each of them. With regard to the ownership of the neck of the land this has to be examined. If the country which includes this land has been opened by conquest, then the neck of the land will be owned by the State, and the land would be Kharaji land, except if it was in the Arab Peninsula.

اگر آن سرزمین به صورت صلحآمیز فتح شده باشد، این موضوع نیز باید بررسی شود. اگر در قرارداد صلح تصریح شده باشد که زمین متعلق به مسلمانان است، و دولت مردم را در زمین خودشان ساکن کرده باشد در ازای خراجی که به دولت میپردازند، آنگاه این خراج دائمی باقی میماند. زمین چنین سرزمینی تا روز قیامت خراجی باقی میماند، حتی اگر صاحبانش اسلام آورده باشند یا مالکیت آن از طریق خرید و فروش یا هر راه دیگری به مسلمانان منتقل شده باشد.

If the country was opened peacefully, then this is also to be examined. If the peace treaty stated that the land belongs to the Muslims, and the State settled the people in their land in return for a Kharaj they pay to the State, then this Kharaj remains permanent. The land of such a country remains Kharaji land until the day of Judgement even if its owners embraced Islam or its ownership was transferred to Muslims through sale or in any other way.

اما اگر پیمان صلح تصریح کرده باشد که زمین متعلق به خودشان است و در دست آنان باقی مانده و در آن ساکن شده باشند، در ازای خراجی معین که بر ایشان نهاده می‌شود، در این صورت این خراج مانند جزیه به شمار می‌رود. چنین خراجی هنگامی که آنان اسلام بیاورند یا زمین را به یک مسلمان بفروشند، ساقط می‌شود. در مقابل، اگر زمین را به یک کافر بفروشند، خراج ساقط نمی‌شود و باقی می‌ماند، زیرا کافر نیز مشمول خراج و جزیه است.

However, if the peace treaty stated that the land belongs to them and it remained in their hold and they settled upon it, in return for a certain Kharaj imposed upon them, then this Kharaj is considered like Jizya. Such Kharaj is abolished once they embrace Islam or if they sold the land to a Muslim. In contrast, if they sold the land to a disbeliever the Kharaj remains without being abolished, because the disbeliever is subject to Kharaj and Jizya.

اگر مردم سرزمینی، مانند اندونزی یا سرزمینی از شبه جزیرهٔ عربستان، در آن سرزمین به اسلام گرویده باشند، آنگاه خود ساکنان آن سرزمین مالک گردن زمین هستند و آن سرزمین عُشری محسوب می‌شود.

If the people of the country have embraced Islam in their land, like Indonesia, or the land which is part of the Arab Peninsula, then the neck of the land is owned by its inhabitants, and the land is considered ’Ushri land.

این روش رفتار با زمین از آن روست که زمین نوعی مال است که در جنگ به غنیمت گرفته می‌شود. این کار حلال است و مالِ بیت‌المال است. حفص بن غیاث از ابو ذئب از زهری روایت کرد که گفت: «رسول خدا ﷺ جزیه را از مجوس بحرین پذیرفت. از هر کس از مردم آن که اسلام می‌آورد پذیرفته می‌شد، و جان و مالش محفوظ می‌ماند، مگر زمینش که برای مسلمانان غنیمت محسوب می‌شود، زیرا آنان در آغاز که تحت تهدید نبودند اسلام نیاوردند.» تفاوت زمین با دیگر غنایم این است که دیگر غنایم را می‌توان با تقسیم میان مسلمانان واگذار کرد، اما اصل زمین از نظر حقوقی زیر اختیار بیت‌المال باقی می‌ماند، هرچند در عمل در دست ساکنانش می‌ماند و از آن بهره می‌برند. نگه داشتن اصل زمین نزد بیت‌المال و امکان بهره‌برداری مردم از آن به این معناست که این زمین غنیمتی عمومی برای همه مسلمانان است، چه در زمان فتح حضور داشته باشند و چه بعدها بیایند.

The reason for this treatment is that land is a form of property taken as booty in war. It is Halal (allowed) and it is the property of the Bait ul- Mal. Hafs ibn Ghiath narrated from Abu Dh’ib from Zuhri who said: “The Messenger of Allah (pbuh) accepted the Jizya from the fireworshippers (Majus) of Bahrain. It was accepted from any one of its people who embraced Islam, and his life and his property would be protected, except his land which is considered as booty for the Muslims, because He did not accept Islam initially when He was under no threat.” The difference between the land and the other booties is that other booties can be disposed of by dividing them amongst the Muslims, but the neck of the land is kept under the disposal of the Bait ul-Mal from the legal point of view although, practically, it remains in the hands of its inhabitants who can benefit from it. Keeping the neck of the land with the Bait ul-Mal and enabling the people to benefit from it means that it is a public booty for all Muslims, whether they exist at the time of conquest or they come later on.

اما سرزمین شبه جزیرۀ عرب، تمام زمین‌های آن عشری‌اند، زیرا پیامبر خدا ﷺ مکه را با جنگ گشود و آن را به مردمش واگذاشت و بر آن خراج قرار نداد. افزون بر این، از آن‌جا که خراج بر زمین همانند جزیه بر شخص است، و جزیه بر گردن ساکنان شبه جزیرۀ عرب نهاده نمی‌شود، خراج نیز بر زمین این سرزمین اعمال نمی‌گردد. این بدان سبب است که شرط اعمال خراج بر زمین آن است که ساکنانش به همان آیین و معبودی که دارند واگذاشته شوند، چنان‌که در مورد سرزمین عراق چنین بود. حال آن‌که مشرکان شبه جزیرۀ عرب جز اسلام آوردن یا جنگیدن راهی نداشتند. خداوند ﷻ فرموده است:

As for the Arab Peninsula, all of its land is ‘ushri land, because the Messenger of Allah (pbuh) opened Makkah by force and He left it to its people and did not put Kharaj on it. Moreover, since the Kharaj on the land is similar to the Jizya on the person, it does not apply to the land of the Arab Peninsula as the Jizya does not apply on the necks of its inhabitants. This is the case because the condition for imposing the Kharaj on the land is that its inhabitants are left to what they believe in and what they worship, as was the case of the land of Iraq. While the polytheists of the Arab peninsula had no choice except to embrace Islam or to fight. Allah (swt) said:

«پس جب حرمت والے مہینے گزر جائیں تو مشرکوں کو جہاں کہیں پاؤ قتل کرو، اور انہیں پکڑو، ان کا محاصرہ کرو اور ہر گھات کی جگہ ان کے لیے تاک میں بیٹھو۔ پھر اگر وہ توبہ کر لیں اور نماز قائم کریں اور زکات ادا کریں تو ان کا راستہ چھوڑ دو۔» [التوبہ: 5] اور اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) نے یہ بھی فرمایا:

“Then, when the sacred months have passed, slay the polytheists wherever you find them, take them (captive), besiege them and prepare for them each ambush. But if they repented and established the prayer and paid the zakat then leave their way free.” [At-Tauba: 5] Allah (swt) also said:

«به زودی به سوی گروهی دارای توان و نیروی سخت فراخوانده خواهید شد تا با آنان بجنگید، یا اینکه تسلیم شوند (و اسلام آورند).» [الفتح: ۱۶]،

“You will be called against a folk of mighty powers, to fight them or they surrender (declare Islam).” [Al-Fath: 16],

تا زمانی که از مشرکان عرب جزیه گرفته نمی‌شد، از زمین آنان نیز خراج گرفته نمی‌شود.

As long as no Jizya was taken from the Arab idolaters, then no Kharaj is to be taken from their land.

در همه سرزمین‌هایی که با فتح به اسلام گشوده شده، یا با معاهده صلح و به این شرط که زمین از آنِ مسلمانان باشد گشوده شده‌اند، اصلِ زمین ملکِ دولت است. این زمین‌ها خراجی به شمار می‌آیند، خواه هم‌چنان در قلمرو امت اسلامی باشند، مانند مصر، عراق، هند و ترکیه، و خواه به دست کافران افتاده باشند، مانند اسپانیا، اوکراین، آلبانی، یوگسلاوی و دیگر کشورها. هر کشوری که مردمش خود، بدون فتح، اسلام را پذیرفته‌اند، مانند اندونزی و تمامِ شبه‌جزیره‌ی عربستان، زمینش در مالکیت ساکنانش است و عُشری به شمار می‌آید.

In all the countries opened to Islam by conquest or opened by peace treaty on condition that the land belongs to the Muslims, the neck of the land is a property of the State. It is then, considered Kharaji land whether it is still under the authority of the Islamic Ummah like Egypt, Iraq, India and Turkey, or it came under the authority of the disbelievers like Spain, Ukraine, Albania, Yugoslavia and others. Every country whose inhabitants declared Islam by themselves without conquest, like Indonesia and all the Arab peninsula, their land is owned by the inhabitants and considered ‘Ushri land.

از نظر منفعت زمین، این منفعت مِلک شخصی محسوب می‌شود، چه زمین خَراجی باشد، چه عُشری، و چه دولت آن را به مردم واگذار کرده باشد، یا آنان آن را میان خود مبادله کرده باشند، یا آن را آباد کرده باشند، یا جدا و محصور ساخته باشند. این منفعت به کسی که زمین را تصرف می‌کند، حقوقی می‌بخشد که مشابه حقوق مالکان اصل زمین است. بنابراین این شخص حق دارد آن را بفروشد، ببخشد یا به جای گذارد تا پس از او به ارث برسد. این امر از آن روست که دولت حق دارد زمین‌ها را به افراد واگذار کند، خواه زمین عُشری باشد یا خَراجی. واگذاری زمین خَراجی، تملک منفعت زمین است، در حالی که اصل آن (رقبه) همچنان متعلق به بیت‌المال باقی می‌ماند. اما در مورد زمین عُشری، واگذاری به معنای تملک اصل زمین و منفعت آن است.

With regard to the benefit of the land, it is considered a personal property, whether it was Kharaji land, ‘Ushri land, whether it was given to the people by the State, they exchanged it between themselves, they reclaimed it or they secluded it. This benefit gives the person who disposes of the land rights similar to those given to the owners of the neck of the land. So this person has the right to sell it, grant it or leave it behind so as to be inherited from him. This is the case because the State has the right to grant lands to individuals, whether the land is ’ushri or Kharaji. Granting the Kharaji land is appropriating the benefit of the land, while keeping its neck to the Bait ul-Mal. In the case of the ‘ushri land granting is appropriating the neck of the land and its benefit.

تفاوت میان عُشر و خَراج این است که عُشر از محصول زمین گرفته می‌شود. یعنی دولت از کشاورزان آن زمین، یک‌دهم تولید واقعی زمین را می‌گیرد، اگر زمین به‌طور طبیعی با آب باران آبیاری شود، و نصف یک‌دهم تولید واقعی را می‌گیرد، اگر زمین با آب‌کش یا وسیله‌ای مشابه آن به‌طور مصنوعی آبیاری شود. مسلم از جابر روایت کرده است که رسول خدا ﷺ فرمود: «یک‌دهم بر آنچه با رودخانه‌ها و باران آبیاری می‌شود، و نصف یک‌دهم بر آنچه با آب‌کش آبیاری می‌شود، تعلق می‌گیرد.» این یک‌دهم زکات به‌شمار می‌رود و در بیت‌المال نهاده می‌شود، و جز به یکی از هشت گروهی که در آیه قرآن ذکر شده‌اند پرداخت نمی‌شود.

The difference between ’Ushr and Kharaj is that ’Ushr is taken from the harvest of the land. This means that the State takes from the land’s farmers one tenth of the real production of the land if it is irrigated naturally by rain water, and it takes half of the tenth of the real production if the land was irrigated artificially by a waterwheel or other similar means. Muslim has narrated from Jabir that the Messenger of Allah (pbuh) said: “One tenth is put on what is irrigated by the rivers and rain and half of the tenth is put on what is irrigated by the waterwheel.” This tenth is considered a Zakat and is put in the Bait ul- Mal, and it is not paid except to one of the eight categories mentioned in the Qur’anic verse:

«إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ ۖ فَرِيضَةً مِّنَ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ» [التوبة: ۶۰]

“The alms are only for the poor, and the needy, and those who collect them, and those whose hearts are to be reconciled and to free the slaves, and the debtors, and for the way of Allah (Jihad) and for the wayfarers; a duty imposed by Allah.” [At-Tauba: 60],

الحاکم و البیهقی و الطبرانی از طریق حدیث ابو موسی اشعری و معاذ روایت کرده‌اند که وقتی رسول خدا ﷺ آن دو را برای آموزش دین به مردم یمن فرستاد، فرمود: «زکات و صدقه را جز از این چهار چیز مگیرید: جو، گندم، کشمش و خرما.» اما خراج آن چیزی است که دولت از صاحب زمین می‌گیرد؛ مقدار معینی که بر اساس تولید معمول و متوسط زمین تعیین و تعریف می‌کند، نه بر اساس تولید واقعی آن. خراج بر زمین به اندازه‌ای برآورد می‌شود که از آن قابل تأمین باشد، بدون آنکه ظلمی نه به صاحب زمین و نه به بیت‌المال وارد شود. این مبلغ هر ساله از صاحب زمین گرفته می‌شود، چه در آن کشت شده باشد یا نشده باشد و چه حاصلخیز باشد یا بی‌حاصل. ابو یوسف در کتاب الخراج از عمرو بن میمون و حارثة بن مضرب روایت کرده است: «عمر بن خطاب، عثمان بن حنیف را به سرزمین عراق فرستاد و به او دستور داد که آن را پیمایش کند. او بر هر جریب (قطعه‌ای از زمین قابل کشت) چه کشت شده باشد یا آب آن را فراگرفته باشد، اما معمولاً قابل بهره‌برداری باشد، یک درهم و یک قفیز (حدود ۱۶ کیلوگرم) قرار داد.» ابو یوسف در همان کتاب الخراج همچنین از حجاج بن ارطاة روایت کرده که از ابن عوف نقل می‌کند که گفت: «عمر بن خطاب زمین ماورای کوه حلوان (در عراق) را پیمایش کرد و بر هر جریب، چه کشت شده باشد یا آب آن را فراگرفته باشد و با دلو یا وسیله دیگری آبیاری شود، و چه کاشته شده باشد یا رها شده باشد، یک درهم و یک قفیز تعیین کرد.» خراج در بیت‌المال و در بخشی جدا از بخش زکات نگهداری می‌شود. همانند سایر اموال بیت‌المال، در تمام مواردی که دولت تشخیص می‌دهد هزینه می‌شود.

Al-Hakim, Al-Baihaqi and At-Tabarani reported through the Hadith of Abu Musa al-Ash’ari and Mu’adh that when the Messenger of Allah (pbuh) sent them to Yemen to teach people the deen, He (pbuh) said: “Don’t take zakat or charity except from these four things: Barley, wheat, raisins and dates.” However Kharaj is that which the State takes from the landlord; a certain quantity which it estimates and defines according to the usual estimated production of the land, rather than its actual production. Kharaj is estimated on the land by as much as can be afforded from it, without bringing injustice, neither to the landlord nor to the Bait ul-Mal. It is collected every year from the landlord whether it was planted upon or not and whether it was fertile or barren. Abu Yusuf narrated in Al-Kharaj from Amru bin Maymun and Haritha bin Mudhrab: “Umar bin Al- Khattab sent ’Uthman ibn Hanif to the land of Iraq and He ordered Him to survey it. On each Jareeb (a patch of arable land) whether it was cultivated or overflowed with water, but could be usually used, He put one Dirham and one Qafeez” (about 16kg). Abu Yusuf also reported in the same book Al-Kharaj narrating from Al-Hajjaj bin Arta’a who narrated from Ibn ’Awf who said that “Umar bin Al-Khattab surveyed the land beyond the mountain of Halwan (in Iraq), and on every Jareeb, whether it was cultivated or overflowed with water irrigated by a bucket or something else, and whether it was planted or neglected, He levied a Dirham and one Qafeez.” Kharaj is placed in the Bait ul-Mal in a section other than that of zakat. It is spent on all the aspects which the State decides, in the same way as the other properties of Bait ul-Mal.

درباره زمینی که به زور گشوده شد و بر آن خراج تحمیل گردید، خراج آن همیشه باقی است. اگر ساکنانش اسلام آوردند یا آن را به یک مسلمان فروختند، خراج آن لغو نمی‌شود، زیرا ویژگی گشوده شدن به زور آن برای همیشه باقی است. بنابراین، مالکان جدید (مسلمان) باید هم عُشر و هم خراج بپردازند. این از آن روست که خراج حقی است که بر خود زمین واجب است، در حالی که عُشر حقی است که بر محصول زمینی واجب است که متعلق به یک مسلمان است؛ امری که با آیات و احادیث ثابت شده است. میان این دو حق هیچ تناقضی نیست، زیرا هر یک از آنها با دلیل خاص خود ثابت شده است. اما درباره آنچه احناف برگزیدند که عُشر و خراج در یک زمین جمع نشوند، و به حدیثی از رسول خدا ﷺ استناد کرده‌اند که: «عُشر و خراج بر زمین مملوک مسلمان جمع نمی‌شوند»؛ این سخن حدیث نیست و حافظان حدیث ثابت نکرده‌اند که پیامبر ﷺ آن را فرموده باشد.

Concerning the land which was opened by force and upon which Kharaj was imposed, its Kharaj continues forever. If its inhabitants embraced Islam or they sold it to a Muslim, its Kharaj is not abolished, because its character as being opened by force remains for all time. Accordingly, the new (Muslim) landlords have to pay the ’Ushr and the Kharaj. This is the case because the Kharaj is a right due on the land, while the ’Ushr is a right due on the production of land owned by a Muslim, a matter established by the verses and the Ahadith. There is no contradiction between the two rights, as each one of them is established by its own evidence. With regard to what the Ahnaf chose in not combining the ’Ushr and the Kharaj on the same land, referring to a Hadith from the Messenger of Allah (pbuh): “Ushr and Kharaj do not add together upon a land owned by a Muslim”; this saying is not a Hadith, and the collectors of Ahadith (Huffadh) did not prove that the Prophet (pbuh) said it.

دربارهٔ جمع‌آوری خراج و عُشر، ابتدا خراج جمع‌آوری می‌شود. اگر آنچه از گیاهان و میوه‌ها پس از پرداخت خراج باقی بماند به نصاب برسد، زکات از آن گرفته می‌شود. اما اگر آنچه پس از پرداخت خراج باقی می‌ماند کمتر از نصاب باشد، بر آن زکات (یعنی عُشر) واجب نیست.

As for the collection of the Kharaj and ’Ushr, it is started with collecting of the Kharaj. If that which is left after paying the Kharaj, of plants and fruits amounts to the Nisab, then the Zakat is taken from it. However, if that which is left after paying the Kharaj is less than the Nisab, then there is no Zakat upon it (i.e. no ’Ushr).