۱۴.۴ فریب در تجارت
14.4 Deceit in Trade
اصلِ عقدِ بیع الزامآور است. بنابراین، هنگامی که عقدِ بیع با ایجاب و قبول میان فروشنده و خریدار تکمیل شود و مجلسِ بیع پایان یابد، عقدِ بیع الزامآور میشود و دو طرف باید آن را اجرا کنند. اما از آنجا که عقدِ معامله باید به گونهای تکمیل شود که اختلاف میان مردم را از میان ببرد، شرع فریب دادن در داد و ستد را برای مردم حرام کرد و فریبدهنده را گناهکار دانست، خواه فروشنده باشد خواه خریدار، و خواه فریب در کالا باشد یا در پول. همهی اینها حرام است، زیرا فریب میتواند از سوی فروشنده یا از سوی خریدار رخ دهد.
The sale contract is originally binding. So once the contract by the offer and acceptance between the seller and the purchaser was completed, and the meetings of sale finished, then the sale contract becomes binding and the two sides have to execute it. But because the contract of transaction must be completed in a manner which eliminates disputes amongst the people, Shar’a made it prohibited for the people to deceive in trading, and it made the one who deceives sinful whether He was the seller or the purchaser, and whether deception was in the commodity or the currency; all of this is prohibited (Haram), since deceit could occur from the seller or from the purchaser.
الغش من البائع في السلعة يكون بإخفاء العيب عن المشتري مع علمه به، أو بستر العيب عن المشتري بطريقة توهم المشتري أنه لا عيب فيه، أو بتزيين السلعة بطريقة تُظهرها بمظهر الجيد. والغش من المشتري في الثمن يكون بتزييف العملة أو بإخفاء زيفٍ فيها مع علمه به. وقد يختلف ثمن المبيع بحسب الغش فيه، وقد يُغرى المشتري بشراء السلعة بسبب الغش فيها. وهذا الغش بجميع أنواعه حرام، لما روى أبو هريرة عن رسول الله ﷺ أنه قال: «لا تُصرُّوا الإبل والغنم، فمن ابتاعها بعد فإنه بخير النظرين بعد أن يحلبها، إن رضيها أمسكها، وإن سخطها ردّها وصاعاً من تمر». ولما روى ابن ماجه عن أبي هريرة قال: قال رسول الله ﷺ: «من اشترى مُصرّاةً فهو بالخيار ثلاثة أيام، إن ردّها ردّ معها صاعاً من تمر أو سمراء» (وهو عوض اللبن الذي حصل عليه). وروى البزار عن أنس عن رسول الله ﷺ أنه نهى عن بيع الحيوان الذي تُرك حلبه. فهذه الأحاديث صريحة في النهي عن تصرية الإبل والغنم، والنهي عن بيع الحيوان بعد ترك حلبه حتى يعظم ضرعه فيُظن أنه غزير اللبن، لأن ذلك غش محرّم. وكذلك كل فعل يستر العيب أو يخفيه فهو غش محرّم، سواء كان ذلك في السلعة أو في العملة، لأنه خداع. ولا يحل للمسلم أن يغش في السلعة أو في العملة. بلکه او باید عیب کالا را نشان دهد و جعلی بودن پول را توضیح دهد. او حق ندارد در کالا فریب بدهد تا آن را بچرخاند یا با قیمت بالاتری بفروشد. و حق ندارد در پول فریب بدهد تا به عنوان بهای کالایی پذیرفته شود. این به خاطر آن است که منع پیامبر ﷺ در این باره قطعی بود. ابن ماجه از عقبة بن عامر روایت کرده که پیامبر ﷺ فرمود: «مسلمان برادر مسلمان است، و برای مسلمان روا نیست که از برادرش کالای معیوبی بخرد بیآنکه آن عیب به او نشان داده شود.» بخاری نیز از حکیم بن حزام از پیامبر ﷺ روایت کرده که فرمود: «دو معاملهگر (فروشنده و خریدار) تا زمانی که از یکدیگر جدا نشدهاند، اختیار دارند (معامله را تمام یا لغو کنند). اگر راستگو بودند و (کالا و پول را) توضیح دادند، معاملهشان پربرکت خواهد بود. اما اگر عیب را پنهان کردند و به یکدیگر دروغ گفتند، برکت معاملهشان از میان خواهد رفت.» پیامبر ﷺ همچنین فرمود: «هیچیک از ما حق ندارد فریب دهد»، چنانکه ابن ماجه و ابوداوود از ابوهریره روایت کردهاند. و هرکس چیزی را از راه فریب و تقلب به دست آورد، آن را بهطور مشروع مالک نمیشود، زیرا فریب از اسباب مالکیت نیست، بلکه از اسباب حرام است، و بنابراین آنچه با فریب به دست آمده، مال حرام و نامشروع (سُحت) است. پیامبر ﷺ فرمود: «هر گوشتی که از مال نامشروع (سُحت) برویده، داخل بهشت نخواهد شد و آتش جهنم به آن سزاوارتر است»، که احمد از جابر بن عبدالله روایت کرده است. اگر فریبی رخ داده باشد، چه در کالا و چه در پول، فرد فریبخورده میان فسخ قرارداد یا اجرای آن اختیار دارد، و گزینهی دیگری ندارد. پس اگر خریدار بخواهد کالای معیوب را نگه دارد و خسارت را بگیرد، یعنی… تفاوت قیمت میان کالای سالم و کالای معیوب، او حق چنین کاری را ندارد، زیرا پیامبر ﷺ گرفتن غرامت را جایز ندانست؛ بلکه میان دو امر اختیار داد: «اگر بخواهد میتواند آن را نگه دارد یا بازگرداند»، چنانکه بخاری از ابوهریره روایت کرده است.