انگریزانو د ۱۹۱۷ کال د دسمبر میاشتې کې بیت المقدس نیولی و او تاریخ پوهان اکثره دا بحث کوي چې فلسطین تر ۱۹۱۸ کال پورې، چې انگریزانو د مینډیټ فلسطین جوړ کړ، د رسمي اداري واحد په توګه نه و شتون لرلی. په حقیقت کې، لکه څنګه چې لاندې به وګورو، فلسطین د یوه زر کلونو څخه زیات وخت د یوې جلا اداري واحد او رسمي ولایت په توګه شتون درلود. دا لومړی د سوریه فلسطین (۱۳۵–۳۹۰ میلادي) په نوم د یوځای رومي ولایت په توګه و، او وروسته، د سوریې څخه جلا ولایت په بڼه، د بیزنطي فلسطین درې اداري ولایتونو په توګه: پالیستینا پریما (Палестина Прима)، یا پالیستینا I، پالیستینا سیکونډا (Палестина Секунда) او پالیستینا سالوټاریس یا پالیستینا ټرټیا (Палестина Терция). سربیره پردې، دا درې ولایتونه د ۴ مې پیړۍ څخه تر ۷ مې پیړۍ د پیل پورې په مؤثره توګه د پالیستینا پریما څخه د "درې په یو" سیاسي واحد په توګه سیاسي، پوځي او مذهبي لحاظ سره اداره کیدل.

The British occupied Jerusalem in December 1917 and historians often argue that Palestine did not exist as an official administrative unit until the creation of Mandatory Palestine by the British in 1918. In fact, as we shall see below, Palestine existed as a distinct administrative unit and a formal province for over a millennium. This was first as the joint Roman province of ‘Syria Palaestina’ (135‒390 AD) and subsequently, as a province separate from Syria, in the form of the three administrative provinces of Byzantine Palestine: Palaestina Prima (Палестина Прима), or Palaestina I, Palaestina Secunda (Палестина Секунда) and Palaestina Salutaris or Palaestina Tertia (Палестина Терция). Moreover, these three provinces were effectively governed politically, militarily and religiously from Palaestina Prima as a ‘three-in-one’ polity from the 4th century until the early 7th century.

یوں ایک بار پھر فلسطین ایک الگ انتظامی اکائی کی صورت میں موجود رہا، یعنی عرب مسلم صوبہ جُند فلسطین کی شکل میں۔ یہ انتظامی صوبہ جُند فلسطین (عربی: جند فلسطين) تقریباً ساڑھے چار صدیوں تک قائم رہا، یعنی 637-638ء میں فلسطین کی مسلم فتح سے لے کر 1099ء میں لاطینی صلیبی یلغار تک۔

And once again Palestine existed as a separate administrative entity in the form of the administrative Arab Muslim province of Jund Filastin. This administrative province of Jund Filastin (Arabic: جند فلسطين ) existed for nearly four and half centuries from the Muslim conquest of Palestine in 637‒638 until the Latin Crusader invasion of 1099 AD.

له نږدې نیم زمانې لپاره، له ۶۳۰ کلونو څخه تر ۱۰۹۹ میلادي کال پورې، کله چې صلیبي جنګیالیو فلسطین ونیو او لومړۍ صلیبي لاتیني سلطنت د بیت المقدس په نوم (۱۰۹۹–۱۱۸۷) جوړ شو، د جند فلسطین رسمي عربي اسلامي اداري ولایت د لوی جغرافیایي سیمې الشام دننه شتون درلود. په اسلامي جغرافیه او نقشه جوړونه کې الشام (‹شمال›) یوه جغرافیایي سیمه (اقلیم) وه (المقدسي ۲۰۰۲: ۱۳۵‒۱۶۲) – یوه پراخه سیمه چې د نن ورځې سوریه، فلسطین/اسراییل، لبنان، اردن او سویلي ترکیې سیمې پکې شاملې وې. د څو پیړیو لپاره الشام د څو اداري اسلامي ولایتونو څخه جوړ و، فلسطین هم پکې شامل و. په ۱۸۹۰ میلادي کال کې ګای لی سټرینج (۱۸۵۴‒۱۹۳۳)، د کیمبرج پوهنتون د عربي او فارسي ژبو پوه، یو مهم اثر په نوم «فلسطین د مسلمانانو لاندې: د الشام او مقدس ځمکې تشریح له ۶۵۰ څخه تر ۱۵۰۰ میلادي کال پورې» خپور کړ، چې په لندن کې د فلسطین د کاوښ صندوق کمیټې لخوا چاپ شو. لی سټرینج د منځنیو پیړیو عربي جغرافیه پوهانو له آثارو ډیر ژباړه وکړه، خو په اشتباه یې د الشام ټولې جغرافیایي عربي یادونې «سوریه» وژباړلې. وروسته د ځینو د نني منځني ختیځ مورخانو له خوا د الشام سیمې د نني سوریې سره دا خودکاره تړل کېدل، او همدارنګه دا حقیقت چې د نني سوریې پلازمینه دمشق ښار په تاریخي ډول هم الشام په نوم یادېده، نور ګډوډي زیاته کړه. د منځنیو پیړیو په ترڅ کې دا تاریخي ښار د دمشق ولایت (دمشق) د ولایت د پلازمینې سره مترادف شو.

For nearly half a millennium from the 630s until the Crusader invasion of Palestine in 1099, and the creation of the first Crusader Latin Kingdom of Jerusalem (1099‒1187), the official Arab Islamic administrative province of Jund Filastin existed within the wider geographic region of al-Sham. In Muslim geography and cartography, al-Sham (‘the North’) was a geographic region (iqlim: al-Maqdisi 2002: 135‒162) – a vast region which included the territories of present-day Syria, Palestine/Israel, Lebanon, Jordan and south Turkey. For several centuries, al-Sham consisted of several administrative Muslim provinces, Palestine included. In 1890 Guy Le Strange (1854‒1933), a scholar of Arabic and Persian at Cambridge University, published an important work entitled: Palestine under the Moslems: A Description of Syria and the Holy Land from AD 650 to 1500, published in London by the Committee of the Palestine Exploration Fund. Translating extensively from the works of the medieval Arab geographers, Le Strange conveniently and mistakenly rendered all geographic Arabic references to ‘al-Sham’ into ‘Syria’. Subsequently further confusion was added to this automatic conflation of the al-Sham region with modern Syria by some historians of the modern Middle East and by the fact that the city of Damascus, the capital of present-day Syria, was also historically called al-Sham. This historic city of al-Sham became synonymous with the capital city of the Muslim province of Dimashq (Damascus) in the Middle Ages.

اما امروز هر کسی که با آثار جغرافیدانان مسلمان قرون وسطا و مورخان عرب آشناست، می‌داند که منطقهٔ الشام یک ناحیهٔ جغرافیایی وسیع را دربر می‌گرفت، از جنوب ترکیهٔ کنونی در شمال تا فلسطین در جنوب، و چندین ولایت (المقدسی ۲۰۰۲: ۱۳۷‒۱۳۸). الشام، در آثار جغرافیا و تاریخ اسلامی قرون وسطا، مترادف سوریهٔ امروزی نبود. این ناحیهٔ وسیع «شمالی» مبنای اصطلاح اسلامی قرون وسطایی بلاد الشام شد که (بِلَد الشَّام) اغلب به دو ولایت مسلمان‌نشین دمشق و حلب اشاره داشت.

د فلسطین تاریخ، د زبور د افسانوي کیسو په شان نه دی، بلکه ډیری «پیل» لري. د فلسطین مفهوم له همدې ډیرو پیلونو وده کړې او په دوام کې یو جغرافیایي‑سیاسي مفهوم او یوه جلا ځمکنۍ سیاسي واحد شوی دی. د فلسطین مفهوم اکثراً په مجرد یا تاریخ‌بې‌ساری طریقه څیړل کیږي، نه د یوه داسې وجود د منځپانګې په توګه چې د درې زرو کلونو په اوږدو کې فزیکي، اداري، ځمکنۍ او کلتوري سرحدونه یې بدلون موندلي دي.

The history of Palestine, unlike the myth-narratives of the Old Testament, has multiple ‘beginnings’ and the idea of Palestine has evolved over time from these multiple ‘beginnings’ into a geo-political concept and a distinct territorial polity. The concept of Palestine is often approached in an abstract or ahistorical way, rather than as a contextualised representation of an entity whose (physical, administrative, territorial and cultural) boundaries have evolved and changed across three millennia.

لیکن فلسطین کا کوئی خالص تصور یا مثالی مفہوم فی نفسہ موجود نہیں؛ فلسطین کے بارے میں خیالات اور علم کی تشکیل میں تجرباتی شواہد اور انسانی تجربہ بنیادی حیثیت رکھتے ہیں۔ اہم بات یہ ہے کہ ہم فلسطین کو صرف "باہر سے"، یعنی ادراکات اور عمومی تعمیمات کے ذریعے نہیں جانتے بلکہ "اندر سے" بھی، یعنی مجسم تجربات اور جذباتی وابستگیوں کے ذریعے جانتے ہیں۔ کلاسیکی یونانی عالم، جو فلسطین کے تصور کو مقبول بنانے والوں میں سرفہرست تھے، وقت کو دو مختلف طریقوں سے سمجھتے تھے: "خرونوس"، یعنی وہ طریقہ جس سے انسان وقت کو مقداری اور زمانی ترتیب میں ناپتا ہے: دن، مہینے، سال، صدیاں؛ اور "کیروس"، یعنی وہ طریقہ جس سے انسان کسی خاص لمحے یا واقعے کو ایک خاص زاویۂ نظر سے تجربہ کرتا اور یاد رکھتا ہے۔ وقت کے ان دو مختلف تصورات کی اسی تفریق کی پیروی کرتے ہوئے، یہ کتاب فلسطین کے تصور کے کثیر الخطی ارتقا اور وقت کے ساتھ اور وقت بھر میں فلسطین کے تجربات کا جائزہ لیتی ہے، جبکہ ہم عصر (ہم زمانی) مطالعے کو سب سے زیادہ اہمیت دیتی ہے۔

But there are no pure ideas or an ideal concept of Palestine per se; empirical evidence and human experience are fundamental to the formation of ideas and knowledge about Palestine. Crucially, we do not know Palestine only ‘from without’ through perceptions and generalisations but also ‘from within’ through embodied experiences and affections. The classical Greek scholars – who were among the first to popularise the concept of Palestine – conceived of time in two distinct ways: khronos, the way human beings measure time quantitatively and chronologically: days, months, years, centuries; and kairos, the way human beings experience and remember particular moments or events from and with a particular perspective. Following this distinction between the two different notions of time, this work explores the multi-linear evolution of the conception of Palestine and the experiences of Palestine through time and across time. While putting the highest value on synchronic (contemporary)

شواهد او شهادت، دا کار د فلسطین د تصور تحلیل کوي په زمانو کې، هم همزماني (سنکرونیک) او هم زماني تسلسل (ډایاکرونیک) لحاظ سره.

په فلسطین کې د «د فلسطین خلکو» لپاره اصلي ټولنیز شعور او عربي اصطلاحات (اهل فلسطین، ابناء فلسطین یا ابناء البلد) د فلسطیني عربي ملي اصطلاحاتو شعب فلسطین (د فلسطین خلک) یا الشعب الفلسطینی (فلسطیني خلک) له راتګ دمخه هم وې او له هغو وروسته هم دوام لري. البته، د اصطلاحاتو واقعي مفاهیم او د ټولنیزو او ټولنیزو هویتونو بڼې په تاریخي توګه بدلون موندلی دي، او د فلسطین د خلکو د څو فرهنګي هویت پراختیا هم له دې قانون څخه بهر نده. د عربي اصطلاح «شعب» (خلک یا ملت) اسلامي حوالې په قرآن کریم کې ثبت دي، او دا اصطلاح په مثبت او تنوع غوښتونکې توګه بیانېږي: {ای خلکو! موږ تاسو له یوې نارینه او ښځې څخه پیدا کړي یاست... او تاسو مو ملتونو او قبیلو ته ویشلي یاست، ترڅو یو بل وپیژنئ}.

In Palestine, the indigenous collective consciousness of, and Arabic terminology for, ‘the people of Palestine’ (Ahl Filastin, Abnaa Filastin or Abnaa al-Balad) long preceded, but also followed, the modern Arabic nationalist terms Sha’b Filastin (the ‘people of Palestine’) or al-Sha’b al-Filastini (the ‘Palestinian people’). Of course, the actual connotations of terms and representations of social and collective identities have evolved and changed historically and the evolution of the multicultural identity for the people of Palestine is no exception. The Islamic reference to the Arabic term sha’b, people or nation, is enshrined in the Quran and the term is described positively and pluralistically: ‘O mankind! We created you … and made you into nations [pl. shu‘ub] and tribes [qabail], that ye may know each other’.

اسلامي تاریخ کے دوران اجتماعي شناختونو د بڼه کولو کې ټولنیز تنوع بنسټیز شو. د فلسطین د بومي مفهوم د ارتقا لپاره په ځانگړې توگه د فلسطیني بومي عربي لیکنو کې د فلسطیني خلکو خپل ځان ته ورکړل شوی انځور (تصویر) د 15م څخه تر 20م پېړۍ پورې اړین دی. دغه انځورونه په لاندې ډول بڼه شوي دي: عربي اصطلاحات اهل فلسطین او ارض فلسطین ("د فلسطین خلک" او "د فلسطین ځمکه") د 10م څخه تر 18م پېړۍ پورې د بومي فلسطیني عرب لیکوالو لخوا په تکرار سره کارول شوي، هغه وخت مخکې چې د 19م پېړۍ په وروستیو او د 20م پېړۍ په پیل کې د فلسطیني ملي غورځنگ پیدا شي. د 19م پېړۍ په دوهمه نیمایي کې عربي اصطلاح اهل فلسطین بدله شوه او ابناء فلسطین او ابناء البلد شوه، چې په ترتیب سره د (بومي) "د فلسطین زامن او لوڼې" او "د هېواد زامن او لوڼې" معنا لري؛ او دغه اصطلاحات د 20م پېړۍ په پیل کې شعب فلسطین، یعنی د فلسطین ملت یا خلک شول؛ او بیا د 20م پېړۍ په دوهمه نیمایي کې الشعب الفلسطیني او الكیان الفلسطیني، یعنی فلسطیني خلک/ملت او فلسطیني هستۍ شول. دا ټولې اصطلاحات (شعب فلسطین، الشعب الفلسطیني او الكیان الفلسطیني) د مدرن فلسطیني سیمه ایز ملي غورځنگ د اغیزې لاندې د فلسطیني ملت د اجتماعي شناخت د څرگندېدو او پیاوړتیا ته اشاره کوي؛ مګر که دغه اجتماعي اصطلاحات په نرمه توگه، نه په تحت اللفظي ډول ولوستل شي، نو دوی په یوه مخکینۍ بومي اجتماعي شعور کې هم ژور ریښې لري چې د اهل فلسطین، ارض فلسطین او ابناء البلد پر محور ولاړ دی.

Thus, social pluralism became fundamental to the way collective identities were framed throughout Islamic history. Of particular relevance to the evolution of the indigenous concept of Palestine are the self-representation of the people of Palestine in indigenous Palestinian Arabic writings between the 15th and 20th centuries. These representations are framed as follows: the Arabic terms Ahl Filastin and Ard Filastin (‘people of Palestine’ and ‘land of Palestine’) were repeatedly used by indigenous Palestinian Arab writers in the 10th‒18th centuries, long before the emergence of a nascent Palestinian national movement in the late 19th and early 20th centuries. In the second half of the 19th century the Arabic term Ahl Filastin evolved into Abnaa Filastin and Abnaa al-Balad – the (indigenous) ‘sons and daughters of Palestine’ and the ‘sons and daughters of the country’ respectively; and these terms evolved into Sha’b Filastin – the nation or people of Palestine – in the early 20th century; and again into al-Sha’b al-Filastini and al-Kiyan al-Filastini – the Palestinian people/nation and the Palestinian entity – in the second half of the 20th century. All these terms (Sha’b Filastin, al-Sha’b al-Filastini and al-Kiyan al-Filastini) refer to the articulation and consolidation of the collective identity of the Palestinian nation under the impact of modern Palestinian territorial nationalism; but, read flexibly and not literally, these collective terms are also deeply rooted in a premodern indigenous collective consciousness centred around Ahl Filastin, Ard Filastin and Abnaa al-Balad.